Trả lời nhanh: BMI (Body Mass Index – chỉ số khối cơ thể) là chỉ số đo cân nặng tương quan với chiều cao, tính bằng cân nặng (kg) chia bình phương chiều cao (m). BMI giúp sàng lọc nhanh tình trạng thiếu cân, bình thường, thừa cân hay béo phì, nhưng không đo trực tiếp lượng mỡ cơ thể.
❓ Công thức tính BMI cụ thể như thế nào?
❓ BMI bao nhiêu là bình thường, thừa cân hay béo phì?
❓ BMI có chính xác để đánh giá sức khoẻ không?
1. BMI là gì?
Nếu bạn từng thấy ứng dụng sức khoẻ trên điện thoại báo "BMI: 23,4" mà chưa rõ con số đó nói gì, phần này sẽ giúp bạn hiểu BMI là gì và cách đọc nó đúng cách.
1.1 Định nghĩa chỉ số khối cơ thể
BMI là viết tắt của gì? Đó là Body Mass Index, dịch là chỉ số khối cơ thể. Nói đơn giản, BMI là chỉ số cho biết cân nặng của bạn có tương xứng với chiều cao hay không.
Trong y học, BMI được xem là một công cụ sàng lọc, không phải công cụ chẩn đoán. Vì vậy khi hỏi BMI là gì trong y học, câu trả lời ngắn gọn là: một phép đo nhanh giúp bác sĩ biết ai có thể cần kiểm tra kỹ hơn về cân nặng.
Về đơn vị, BMI được tính bằng kg/m². Tuy vậy, trong thực tế người ta thường chỉ ghi con số, ví dụ "BMI 22" thay vì "22 kg/m²".
Nếu bạn thích tìm hiểu những chỉ số đo lường kiểu này, có thể đọc thêm một thuật ngữ khác cũng hay được nhắc tới hằng ngày.
Xem thêm về các chỉ số và thuật ngữ sức khoẻ liên quan:
1.2 BMI dùng để làm gì?
Hiểu chỉ số BMI là gì rồi, câu hỏi tiếp theo là nó giúp được gì. BMI được dùng rộng rãi vì có ba ưu điểm:
- Nhanh: chỉ cần cân nặng và chiều cao.
- Rẻ: không cần máy móc đắt tiền, tự tính bằng máy tính trên điện thoại cũng được.
- Không xâm lấn: không lấy máu, không chụp chiếu.
Nhờ vậy, BMI xuất hiện trong khám sức khoẻ định kỳ, khám tuyển dụng và cả khám nghĩa vụ quân sự. Ở đó, BMI là một tiêu chí thể lực để phân loại sức khoẻ, đi kèm nhiều chỉ tiêu khác.
Điều quan trọng cần nhớ: BMI không dùng riêng lẻ để chẩn đoán bệnh. Một người BMI cao chưa chắc đã có bệnh, và ngược lại, BMI bình thường cũng chưa chắc hoàn toàn khoẻ mạnh.
2. Cách tính BMI
Phần này đi thẳng vào BMI là gì và cách tính, kèm ví dụ cụ thể để bạn tự làm theo.
2.1 Công thức tính BMI
Cân nặng kg chia chiều cao m bình phương — Công thức BMI theo hệ mét: nhớ bình phương chiều cao.
Công thức tính BMI theo hệ mét rất ngắn:
BMI = Cân nặng (kg) / [Chiều cao (m) × Chiều cao (m)]
Lưu ý chiều cao phải được bình phương, tức là nhân với chính nó. Đây là bước nhiều người hay bỏ quên.
Nếu bạn dùng hệ đo Anh – Mỹ (pound và inch), công thức có thêm hệ số:
BMI = Cân nặng (lb) / [Chiều cao (in)]² × 703
| Hệ đo |
Đơn vị cân nặng |
Đơn vị chiều cao |
Công thức |
| Hệ mét |
kg |
m |
kg / m² |
| Hệ Anh – Mỹ |
lb |
in |
lb / in² × 703 |
Hai công thức cho cùng một kết quả, chỉ khác đơn vị đầu vào.
2.2 Ví dụ tính BMI từng bước
Đổi đơn vị; Bình phương; Chia cân nặng — Ví dụ: 60 kg, 165 cm cho BMI khoảng 22.
Giả sử bạn nặng 60 kg và cao 165 cm. Làm theo các bước sau:
- Đổi cm sang m: 165 cm = 1,65 m.
- Bình phương chiều cao: 1,65 × 1,65 = 2,7225.
- Chia cân nặng cho kết quả trên: 60 / 2,7225 ≈ 22,04.
Vậy BMI của bạn khoảng 22, nằm trong nhóm cân nặng bình thường.
Nếu quên đổi đơn vị và nhập thẳng 165, kết quả sẽ ra một con số rất nhỏ, vô nghĩa. Ngược lại, nếu quên bình phương (60 / 1,65), bạn sẽ ra khoảng 36 và tưởng mình béo phì. Đổi cm sang m trước khi tính là bước bắt buộc.
3. Bảng phân loại BMI
Sau khi có con số, bạn cần một bảng BMI chuẩn để biết mình thuộc nhóm nào.
3.1 Bảng phân loại BMI ở người lớn
Các mốc BMI người lớn: 18,5, 25, 30, 35 và 40.
Bảng dưới đây áp dụng cho người lớn, thường từ 20 tuổi trở lên, dùng chung cho cả nam và nữ:
| Chỉ số BMI |
Phân loại |
| Dưới 18,5 |
Thiếu cân |
| 18,5 – 24,9 |
Bình thường (khoẻ mạnh) |
| 25 – 29,9 |
Thừa cân |
| 30 – 34,9 |
Béo phì độ 1 |
| 35 – 39,9 |
Béo phì độ 2 |
| Từ 40 trở lên |
Béo phì độ 3 |
Tóm lại: BMI bao nhiêu là bình thường? Từ 18,5 đến 24,9. BMI bao nhiêu là thừa cân? Từ 25 đến 29,9. BMI bao nhiêu là béo phì? Từ 30 trở lên, và mức độ béo phì tăng dần theo các ngưỡng 35 và 40.
3.2 Ngưỡng BMI cho người châu Á
Nhiều nghiên cứu cho thấy người châu Á thường tích mỡ nội tạng nhiều hơn ở cùng mức BMI. Vì vậy, ngưỡng bình thường cho người châu Á thường được thu hẹp lại là 18,5 – 22,9.
Điều này có nghĩa là một người Việt có BMI 24 vẫn "bình thường" theo bảng quốc tế, nhưng đã gần ngưỡng thừa cân theo cách đánh giá dành cho người châu Á. Đây là lý do không nên dùng một bảng BMI duy nhất cho mọi chủng tộc. Nếu đang ở vùng giáp ranh, bạn nên trao đổi với bác sĩ.
3.3 BMI ở trẻ em và thanh thiếu niên
Với câu hỏi BMI là gì trẻ em, cách tính vẫn giống người lớn: cân nặng chia bình phương chiều cao. Khác biệt nằm ở cách đọc kết quả.
Trẻ đang lớn, tỷ lệ mỡ thay đổi theo tuổi và khác nhau giữa bé trai, bé gái. Vì vậy, BMI của trẻ được so với phân vị (percentile) theo tuổi và giới trên biểu đồ tăng trưởng. Phân vị cho biết BMI của trẻ cao hơn bao nhiêu phần trăm số trẻ cùng tuổi, cùng giới.
Ví dụ, trẻ từ 2 đến 19 tuổi được xem là béo phì khi BMI ở phân vị 95 trở lên. Cha mẹ không nên áp bảng người lớn cho con.
4. BMI ảnh hưởng gì đến sức khoẻ?
BMI không phải bệnh, nhưng nó gợi ý mức nguy cơ. Nhìn chung, BMI càng lệch xa vùng bình thường, nguy cơ càng tăng.
4.1 Nguy cơ khi BMI cao
Khi BMI ở mức thừa cân hoặc béo phì, cơ thể thường phải gánh nhiều mỡ hơn mức cần thiết. Điều này liên quan tới nhiều vấn đề:
- Bệnh tim mạch và đột quỵ.
- Tiểu đường type 2.
- Tăng huyết áp và rối loạn mỡ máu.
- Đau khớp, ngưng thở khi ngủ.
Mức nguy cơ thường tăng theo từng bậc béo phì. Dù vậy, giảm cân vừa phải, ăn uống điều độ và vận động đều đặn đã có thể cải thiện đáng kể.
4.2 Nguy cơ khi BMI thấp
BMI dưới 18,5 không có nghĩa là "càng gầy càng tốt". Thiếu cân có thể đi kèm:
- Suy dinh dưỡng, thiếu vitamin và khoáng chất.
- Thiếu máu, dễ mệt mỏi.
- Loãng xương, sức đề kháng kém.
Nếu BMI thấp kéo dài hoặc sụt cân không rõ lý do, bạn nên đi khám để tìm nguyên nhân.
5. Lưu ý khi dùng BMI
BMI hữu ích nhưng không hoàn hảo. Hiểu giới hạn của nó giúp bạn không lo lắng thừa hoặc chủ quan.
5.1 Hạn chế của BMI
Cùng BMI nhưng tỷ lệ cơ và mỡ có thể khác nhau.
BMI không đo trực tiếp lượng mỡ. Nó chỉ nhìn tổng cân nặng nên không phân biệt được cơ, mỡ hay xương. Một người nhiều cơ có thể có BMI cao dù rất săn chắc.
BMI cũng không cho biết mỡ nằm ở đâu. Mỡ tích ở bụng (mỡ nội tạng) nguy hiểm hơn mỡ ở đùi, nhưng hai người cùng BMI có thể phân bố mỡ rất khác nhau. Vì vậy, nên kết hợp BMI với vòng eo, tỷ lệ mỡ cơ thể và khám bác sĩ để có bức tranh đầy đủ.
5.2 Ai không nên dùng BMI thông thường?
Bảng BMI người lớn không phù hợp với:
- Phụ nữ mang thai: cân nặng tăng tự nhiên theo thai kỳ.
- Người dưới 18 tuổi: cần dùng phân vị theo tuổi và giới.
- Vận động viên, người tập gym nhiều cơ bắp.
- Người có rối loạn ăn uống: con số có thể gây áp lực tâm lý.
- Người cao tuổi: BMI khoảng 26–27 chưa chắc là quá mập, cần bác sĩ đánh giá riêng.
5.3 Sai lầm thường gặp khi tự tính BMI
Những lỗi phổ biến nhất gồm: quên bình phương chiều cao, nhập chiều cao bằng cm vào công thức dùng mét, và nghĩ rằng BMI cao luôn đồng nghĩa béo phì, kém khoẻ. Ngoài ra, cân vào các thời điểm khác nhau (sau ăn, mặc nhiều đồ) cũng làm kết quả dao động. Tốt nhất nên cân buổi sáng, mặc đồ nhẹ.
6. Phân biệt BMI với các nghĩa khác
BMI nghĩa là gì còn tùy ngữ cảnh. Trên sàn chứng khoán, BMI là mã cổ phiếu của Tổng Công ty Cổ phần Bảo Minh, hoàn toàn không liên quan sức khoẻ. Nội dung ở đây chỉ nói về BMI là chỉ số khối cơ thể.
BMI là cách nhanh nhất để biết cân nặng của bạn có cân đối với chiều cao hay không, chỉ cần nhớ bình phương chiều cao và đổi đúng đơn vị. Hãy xem nó như một tín hiệu ban đầu, rồi kết hợp vòng eo, tỷ lệ mỡ và ý kiến bác sĩ trước khi đưa ra quyết định về ăn uống hay tập luyện.
Câu hỏi thường gặp
BMI bao nhiêu là đẹp, lý tưởng?
Theo chuẩn quốc tế, BMI từ 18,5 đến 24,9 được xem là bình thường. Với người châu Á, khoảng 18,5–22,9 thường được coi là lý tưởng hơn. Dù vậy, vẫn cần xét thêm thể trạng và mức vận động của từng người.
Cách tính BMI cho nam và nữ có khác nhau không?
Không. BMI cho nam và BMI cho nữ từ 20 tuổi trở lên dùng cùng công thức và cùng bảng phân loại người lớn, bất kể giới tính.
Người tập gym BMI cao có sao không?
Cơ bắp nặng hơn mỡ ở cùng thể tích, nên người tập gym có thể có BMI cao dù ít mỡ. Trường hợp này nên đo thêm vòng eo và tỷ lệ mỡ cơ thể để đánh giá chính xác hơn.
BMI của trẻ em tính thế nào?
Vẫn dùng công thức cân nặng chia bình phương chiều cao, nhưng kết quả được so với phân vị theo tuổi và giới trên biểu đồ tăng trưởng, không dùng bảng của người lớn.
Muốn hiểu thêm những chỉ số và thuật ngữ đo lường khác hay gặp trong học tập, công việc và công nghệ, bạn có thể xem tiếp các bài dưới đây.
Tìm hiểu thêm các thuật ngữ đo lường thường gặp:
Nguồn tham khảo