Trả lời nhanh: Cách tính biên độ nhiệt rất đơn giản: lấy nhiệt độ cao nhất trừ nhiệt độ thấp nhất trong cùng một khoảng thời gian, kết quả tính bằng °C. Với biên độ nhiệt năm, bạn lấy nhiệt độ trung bình tháng cao nhất trừ nhiệt độ trung bình tháng thấp nhất. Kết quả luôn là số không âm.
1. Biên độ nhiệt là gì?
Biên độ nhiệt là độ chênh lệch giữa nhiệt độ cao nhất và nhiệt độ thấp nhất trong một khoảng thời gian nhất định. Khái niệm này quen thuộc trong môn Địa lí từ THCS đến THPT. Chỉ cần biết phép trừ và số âm là bạn tính được.
1.1 Định nghĩa và ký hiệu
Để dễ hình dung, ta viết ΔT = Tmax − Tmin. Trong đó Tmax là nhiệt độ cao nhất, Tmin là nhiệt độ thấp nhất, đơn vị °C. Trong tiếng Anh, biên độ nhiệt trong ngày còn gọi là diurnal temperature range.
Đừng nhầm với biên độ giao dịch cổ phiếu. Đó là mức giá được phép dao động quanh giá tham chiếu, hoàn toàn khác khái niệm khí tượng này.
1.2 Biên độ nhiệt ngày, tháng, năm
- Biên độ nhiệt ngày: nhiệt độ cao nhất trừ nhiệt độ thấp nhất trong ngày đó.
- Biên độ nhiệt tháng: làm tương tự, nhưng lấy cực trị của cả tháng.
- Biên độ nhiệt năm: lấy nhiệt độ trung bình tháng cao nhất trừ tháng thấp nhất. Đây cũng chính là biên độ nhiệt trung bình năm mà đề bài hay hỏi.
2. Công thức tính biên độ nhiệt
Công thức tính biên độ nhiệt luôn là "giá trị lớn nhất trừ giá trị nhỏ nhất". Chỉ khác ở chỗ bạn lấy số liệu theo ngày hay theo tháng.
2.1 Bảng tóm tắt các dạng
| Dạng |
Công thức |
Số liệu dùng |
| Ngày |
Tmax − Tmin trong ngày |
Nhiệt độ cao nhất, thấp nhất trong ngày |
| Năm |
Tháng nóng nhất − tháng lạnh nhất |
Nhiệt độ trung bình từng tháng |
2.2 Điều kiện áp dụng và đơn vị
Hai giá trị phải cùng đơn vị, cùng °C hoặc cùng °F. Vì là hiệu của số lớn trừ số nhỏ, kết quả luôn không âm.
Biên độ lớn thường gặp ở vùng khí hậu khô, trời quang. Biên độ nhỏ hay thấy ở vùng ẩm, nhiều mây.
3. Các bước tính biên độ nhiệt
3.1 Quy trình 3 bước
- Rà soát bảng số liệu nhiệt độ, xác định tháng cao nhất và tháng thấp nhất.
- Viết công thức rồi thay số vào.
- Ghi kết quả kèm đơn vị °C.
3.2 Mẹo đọc biểu đồ khí hậu
Với biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa, trục bên phải thường là nhiệt độ, trục bên trái là lượng mưa. Nhiều bạn đọc nhầm hai trục này nên ra kết quả sai.
Giáo viên Địa lí thường hướng dẫn dùng thước đặt ngang để tìm điểm cao nhất và thấp nhất trên đường nhiệt độ. Sau đó bạn đối chiếu với trục để đọc giá trị.
4. Ví dụ tính biên độ nhiệt từ bảng số liệu
4.1 Ví dụ 1: Hà Nội
Năm 2019, Hà Nội có tháng 6 nóng nhất với 31,6°C và tháng 1 lạnh nhất với 18,0°C.
Biên độ = 31,6 − 18,0 = 13,6°C.
4.2 Ví dụ 2: Lạng Sơn và Lai Châu
Bảng nhiệt độ trung bình các tháng (°C) của hai nơi:
| Địa điểm |
I |
II |
III |
IV |
V |
VI |
VII |
VIII |
IX |
X |
XI |
XII |
| Lạng Sơn |
13,3 |
14,3 |
18,2 |
22,1 |
23,3 |
26,9 |
27,0 |
26,6 |
25,2 |
22,6 |
18,3 |
14,3 |
| Lai Châu |
17,2 |
18,0 |
21,3 |
24,6 |
24,5 |
26,5 |
26,5 |
26,6 |
26,1 |
23,7 |
20,6 |
17,7 |
- Lạng Sơn: cao nhất 27,0°C (tháng VII), thấp nhất 13,3°C (tháng I). Biên độ = 27,0 − 13,3 = 13,7°C.
- Lai Châu: cao nhất 26,6°C (tháng VIII), thấp nhất 17,2°C (tháng I). Biên độ = 26,6 − 17,2 = 9,4°C.
Nhận xét: biên độ nhiệt năm của Lạng Sơn lớn hơn Lai Châu, chênh khoảng 4,3°C.
5. Phân biệt biên độ nhiệt và nhiệt độ trung bình
Nhiều bạn nhầm biên độ nhiệt năm với nhiệt độ trung bình năm. Hai đại lượng này trả lời hai câu hỏi khác nhau: một bên là mức nóng lạnh, một bên là độ chênh lệch.
- Biên độ là phép trừ giữa giá trị cao nhất và thấp nhất.
- Nhiệt độ trung bình năm bằng tổng 12 tháng chia 12.
- Để tính nhiệt độ trung bình ngày, người ta thường dùng (Tmax + Tmin)/2, và đây chỉ là xấp xỉ so với trung bình theo giờ.
6. Lỗi thường gặp khi tính biên độ nhiệt
- Nhiệt độ âm: nếu Tmax là 20°C và Tmin là −15°C thì 20 − (−15) = 35°C. Trừ số âm thành cộng, kết quả không thể âm.
- Chọn nhầm tháng, ví dụ lấy tháng đầu và cuối năm thay vì tháng cao nhất, thấp nhất.
- Nhầm trục nhiệt độ với trục lượng mưa trên biểu đồ.
- Trộn đơn vị °C và °F.
- Khi so sánh nhiều địa phương, hãy tính từng nơi ra nháp rồi mới đối chiếu.
7. Biên độ nhiệt cho biết điều gì về khí hậu?
Biên độ lớn cho thấy khí hậu lục địa, khô, trời quang. Biên độ nhỏ thường là vùng gần biển, ẩm, nhiều mây.
Các số liệu chuẩn khí hậu thường là trung bình 30 năm. Cách lấy trung bình giữa min và max chỉ mang tính xấp xỉ, nên đừng xem nó là giá trị tuyệt đối.
8. Bài tập tự luyện có đáp án
8.1 Bài 1: tính biên độ nhiệt ngày
Một ngày có nhiệt độ cao nhất 30°C và thấp nhất 18°C. Tính biên độ.
Đáp án: 30 − 18 = 12°C.
8.2 Bài 2: nhiệt độ âm
Nhiệt độ cao nhất là 20°C, thấp nhất là −15°C. Tính biên độ.
Đáp án: 20 − (−15) = 35°C.
8.3 Bài 3: biên độ nhiệt năm từ bảng số liệu
Một địa điểm có tháng cao nhất 28,5°C, tháng thấp nhất 16,0°C. Tính biên độ nhiệt năm.
Đáp án: 28,5 − 16,0 = 12,5°C.
Bài 4 (nâng cao): dùng bảng ở trên, tính và so sánh biên độ của Lạng Sơn và Lai Châu. Đáp án: 13,7°C và 9,4°C, Lạng Sơn lớn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Biên độ nhiệt là gì?
Là chênh lệch giữa nhiệt độ cao nhất và thấp nhất trong một khoảng thời gian như ngày, tháng hoặc năm.
Biên độ nhiệt trong ngày được tính ra sao?
Lấy nhiệt độ cao nhất trong ngày trừ nhiệt độ thấp nhất trong ngày, đơn vị °C.
Biên độ nhiệt có thể âm không?
Không. Ta luôn lấy giá trị lớn trừ giá trị nhỏ nên kết quả là số không âm.
Biên độ nhiệt khác biên độ giao dịch cổ phiếu thế nào?
Biên độ nhiệt thuộc khí tượng. Biên độ giao dịch là mức giá được phép dao động so với giá tham chiếu, ví dụ giá 100.000 đồng, biên độ ±7% thì trần 107.000, sàn 93.000.
Vì sao biên độ nhiệt vùng sa mạc lớn?
Không khí khô, trời quang nên ban ngày nóng gắt, ban đêm toả nhiệt nhanh và rất lạnh.
Biên độ nhiệt chỉ là phép trừ giữa nhiệt độ cao nhất và thấp nhất, cùng đơn vị. Với biên độ năm, bạn dùng nhiệt độ trung bình tháng cao nhất và thấp nhất. Cẩn thận với số âm và đừng nhầm với nhiệt độ trung bình.
Học bằng laptop nhiều giờ liền, máy dễ nóng lên, nhất là khi vừa tra bảng số liệu vừa làm bài tập; một chiếc quạt tản nhiệt laptop sẽ giúp máy mát hơn.
Muốn học và làm bài tập lâu hơn mà máy không quá nóng, bạn có thể tham khảo thêm quạt tản nhiệt laptop:
Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về nhiệt độ thiết bị, các bài dưới đây sẽ giúp bạn biết cách đo và theo dõi.
Nếu bạn quan tâm đến cách đo và theo dõi nhiệt độ thiết bị, có thể đọc thêm:
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không