Trả lời nhanh: CBD (cannabidiol) là một hợp chất cannabinoid tự nhiên trong cây cần sa và gai dầu. Khác THC, CBD không gây hưng phấn hay "phê". CBD được dùng ở dạng dầu, kẹo, đồ uống, mỹ phẩm. Hiện chỉ có một thuốc chứa CBD được FDA phê duyệt, còn nhiều công dụng khác chưa đủ bằng chứng.
❓ CBD khác THC ở điểm nào và có gây phê không?
❓ CBD có tác dụng gì và có chữa được bệnh không?
❓ CBD có bị coi là ma túy và dùng có an toàn không?
1. CBD là gì?
Bạn có thể đã gặp chữ CBD trên chai tinh dầu, tuýp kem dưỡng, hộp kẹo dẻo hay trong tin tức về thuốc lá điện tử. Để hiểu đúng CBD là gì, cần tách bạch nó với cần sa, THC và với các sản phẩm trôi nổi gắn mác CBD.
Định nghĩa CBD (cannabidiol)
CBD là viết tắt của cannabidiol, một hợp chất thuộc nhóm phytocannabinoid, tức cannabinoid có nguồn gốc thực vật. Nếu bạn thắc mắc cannabidiol là gì hay CBD là chất gì, câu trả lời ngắn gọn là: một hoạt chất tự nhiên trong cây họ Cannabis, không gây say.
CBD được phát hiện từ năm 1940. Cây cần sa chứa khoảng 540 hợp chất, trong đó có hơn 100 cannabinoid khác nhau. Hai cannabinoid được nhắc đến nhiều nhất là THC và CBD.
Về tính chất, CBD tan trong dầu, không tan trong nước. Vì vậy dạng phổ biến nhất là dầu: dầu CBD là gì, tinh dầu CBD là gì hay CBD oil là gì đều chỉ cùng một thứ, là CBD được hòa vào dầu nền như dầu dừa, dầu ô liu.
CBD được chiết xuất từ đâu?
CBD chủ yếu được chiết từ hoa và lá cây gai dầu (hemp). Đây là giống Cannabis sativa trồng cho mục đích công nghiệp, có hàm lượng THC dưới 0,3%. Cần sa dùng để "phê" (marijuana) cũng là Cannabis nhưng chứa nhiều THC hơn hẳn.
Điều này giải thích một hiểu lầm phổ biến: gai dầu và cần sa không hoàn toàn giống nhau, dù cùng một loài thực vật. Khác biệt chính nằm ở tỷ lệ THC và CBD trong cây.
CBD khác THC như thế nào?
THC gắn trực tiếp vào thụ thể CB1 gây hưng phấn, còn CBD tác động gián tiếp.
Đây là điểm quan trọng nhất khi tìm hiểu sự khác nhau giữa CBD và THC. THC gắn trực tiếp vào thụ thể CB1 trong não, gây cảm giác hưng phấn, lâng lâng. CBD không gắn trực tiếp theo cách đó, nên không gây "phê".
|
Tiêu chí
|
CBD
|
THC
|
|
Gây hưng phấn tâm thần
|
Không
|
Có
|
|
Cơ chế với thụ thể CB1
|
Tác động gián tiếp
|
Gắn trực tiếp
|
|
Nguồn chính
|
Gai dầu (hemp)
|
Cần sa (marijuana)
|
|
Thuốc được FDA duyệt
|
Epidiolex
|
Một số thuốc tổng hợp
|
Nói cách khác, CBD và cần sa không phải cùng một chất. Cần sa là cái cây, còn CBD chỉ là một trong hàng trăm hợp chất bên trong nó.
2. CBD hoạt động trong cơ thể như thế nào?
Hệ endocannabinoid và các thụ thể
CBD tác động qua nhiều đích khác nhau nên khó chứng minh hiệu quả cho từng bệnh.
Cơ thể người có sẵn hệ endocannabinoid, một mạng lưới tín hiệu giúp điều hòa đau, viêm, giấc ngủ và tâm trạng. Hệ này gồm các thụ thể như CB1, CB2 và các chất do cơ thể tự tạo ra.
CBD không "bật công tắc" CB1 như THC. Thay vào đó, nó tác động gián tiếp qua nhiều đích khác nhau, ví dụ thụ thể serotonin 5-HT1A hay kênh TRPV1 liên quan cảm nhận đau, nhiệt. Chính vì tác động lan tỏa này mà CBD được nghiên cứu cho nhiều vấn đề khác nhau, nhưng cũng khó chứng minh hiệu quả rõ ràng cho từng bệnh.
Sinh khả dụng và các dạng sản phẩm CBD
CBD có nhiều dạng, nhưng sinh khả dụng đường uống chỉ khoảng 6 - 19%.
Sinh khả dụng là tỷ lệ hoạt chất thực sự vào được máu. Với CBD đường uống, con số này chỉ khoảng 6 - 19%, nghĩa là phần lớn lượng CBD bạn nuốt không được cơ thể hấp thu.
Các dạng sản phẩm thường gặp gồm:
- Dầu nhỏ dưới lưỡi, viên nang
- Kẹo dẻo, đồ uống, thực phẩm
- Kem bôi, serum, son dưỡng
- Tinh dầu dùng cho thuốc lá điện tử (vape)
Bạn cũng sẽ gặp các thuật ngữ trên nhãn. Toàn phổ (full spectrum) giữ nhiều hợp chất của cây nên có thể lẫn THC. Isolate là CBD tinh khiết, gần như không còn chất khác. Sự khác biệt này ảnh hưởng trực tiếp đến độ an toàn và chuyện xét nghiệm.
3. CBD có tác dụng gì?
Khi bàn về tác dụng của CBD đối với sức khỏe, cần phân biệt rõ điều đã chứng minh và điều mới chỉ là giả thuyết.
Công dụng đã có bằng chứng: Epidiolex
Hiện Epidiolex là thuốc chứa CBD được FDA phê duyệt, dùng điều trị co giật trong hội chứng Lennox-Gastaut và hội chứng Dravet. Đây là hai dạng động kinh hiếm, nặng, thường khởi phát ở trẻ nhỏ.
Vậy khi hỏi thuốc CBD là gì, câu trả lời chính xác là thuốc kê đơn có kiểm soát chất lượng, liều lượng và theo dõi của bác sĩ. Nó khác hoàn toàn với chai tinh dầu bán trên mạng. Khái niệm cần sa y tế và CBD cũng nên tách bạch: cần sa y tế thường chứa cả THC, còn thuốc CBD như Epidiolex chỉ dùng cannabidiol tinh khiết.
Công dụng đang nghiên cứu và giới hạn bằng chứng
CBD đang được nghiên cứu cho đau mạn tính, lo âu, mất ngủ, bệnh Parkinson. Theo nghiên cứu sơ bộ, CBD có thể mang lại lợi ích ở một số trường hợp. Tuy vậy, nhiều kết quả đến từ thí nghiệm trên động vật hoặc nhóm người tham gia nhỏ, chưa đủ để kết luận.
Với CBD trong mỹ phẩm gai dầu, các quảng cáo về chống viêm, dịu da khá hấp dẫn. Nhưng mỹ phẩm CBD còn thiếu thử nghiệm dài hạn để chứng minh hiệu quả và độ an toàn.
Kết luận quan trọng: CBD không phải thuốc chữa bệnh đại trà. Nếu có bệnh, đừng tự thay thuốc đang dùng bằng sản phẩm CBD.
4. CBD có an toàn và hợp pháp không?
Tác dụng phụ và đối tượng nên thận trọng
Các tác dụng phụ của CBD thường gặp gồm buồn ngủ, mệt, rối loạn tiêu hóa, thay đổi cảm giác thèm ăn. Đáng lưu ý hơn là tương tác thuốc: CBD có thể ảnh hưởng cách gan xử lý một số thuốc, làm thay đổi tác dụng của chúng.
Những nhóm nên hỏi bác sĩ trước khi dùng:
- Phụ nữ mang thai, đang cho con bú
- Trẻ em, thanh thiếu niên
- Người đang dùng thuốc điều trị lâu dài
Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh (FSA) khuyến nghị người trưởng thành khỏe mạnh không dùng quá 10mg CBD mỗi ngày từ thực phẩm.
Tình trạng pháp lý của CBD
Câu hỏi CBD là gì có bị cấm không không có một đáp án chung. Ở Mỹ, Anh, CBD trong thực phẩm được xếp vào nhóm thực phẩm mới (novel food) và phải đáp ứng quy định riêng; sản phẩm chứa THC vượt ngưỡng vẫn bị kiểm soát.
Còn CBD có hợp pháp ở Việt Nam không, bạn cần đối chiếu văn bản hiện hành về danh mục chất ma túy và tiền chất. Cần sa và THC thuộc nhóm bị kiểm soát, nên sản phẩm lẫn THC có thể vi phạm pháp luật. Đừng tin vào lời quảng cáo "hợp pháp 100%" khi chưa kiểm chứng.
Nhận biết sản phẩm CBD đáng ngờ
Thiếu phiếu kiểm nghiệm và nhãn mơ hồ là những dấu hiệu cần cảnh giác.
Một nghiên cứu năm 2017 cho thấy 70% sản phẩm CBD ghi sai hàm lượng trên nhãn. Dấu hiệu đáng ngờ gồm:
- Không có phiếu kiểm nghiệm (COA) từ phòng thí nghiệm bên thứ ba
- Nhãn mơ hồ, không ghi rõ hàm lượng CBD và THC
- Dùng xong có cảm giác phê mạnh, chóng mặt, ảo giác
Tại Việt Nam, tinh dầu vape trôi nổi gắn mác CBD từng bị pha chất gây phê, khiến một số thiếu niên ngộ độc phải nhập viện. Vì vậy, khi ai đó hỏi CBD là ma túy gì, thực tế nguy hiểm thường nằm ở chất lạ được pha vào, không phải CBD tinh khiết.
5. Hiểu lầm thường gặp và nghĩa khác của CBD
Những hiểu lầm về CBD
CBD không đồng nghĩa với cần sa và không phải ma túy tổng hợp. Tuy nhiên, sản phẩm CBD không luôn sạch: chúng có thể lẫn THC, dẫn tới nguy cơ dương tính khi xét nghiệm. CBD cũng khác dầu hạt gai dầu ép từ hạt.
CBD còn nghĩa là gì?
Trong đô thị học, CBD là central business district, tức khu trung tâm thương mại. Nếu bạn tìm khu CBD là gì, đó là nơi tập trung văn phòng, ngân hàng, tòa nhà cao tầng của một thành phố.
6. Câu hỏi thường gặp
CBD có gây nghiện không?
Theo WHO, CBD ở người không cho thấy dấu hiệu lạm dụng hay gây nghiện. Rủi ro nằm ở sản phẩm trôi nổi có thể pha THC hoặc chất gây nghiện khác.
Dùng CBD có bị dương tính ma túy khi xét nghiệm không?
Có thể. THC khó tách hoàn toàn khỏi chiết xuất toàn phổ, nên sản phẩm lẫn THC có thể khiến kết quả dương tính. Hãy kiểm tra phiếu kiểm nghiệm trước khi dùng.
Phụ nữ mang thai có dùng CBD được không?
Chưa đủ bằng chứng an toàn cho phụ nữ mang thai. Các cơ quan y tế khuyến nghị nhóm này thận trọng và hỏi ý kiến bác sĩ.
CBD khác dầu hạt gai dầu thế nào?
Nếu bạn thắc mắc CBD hemp oil là gì, cần phân biệt: dầu hạt gai dầu ép từ hạt, gần như không chứa CBD. CBD được chiết từ hoa và lá cây gai dầu.
Tóm lại, CBD là hợp chất tự nhiên không gây phê, khác THC và chỉ có một thuốc được phê duyệt cho động kinh hiếm. Trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào, hãy ưu tiên kiểm nghiệm rõ ràng, tìm hiểu quy định pháp luật và hỏi bác sĩ nếu thuộc nhóm cần thận trọng.
Nguồn tham khảo