Trả lời nhanh: IVF (In Vitro Fertilization – thụ tinh trong ống nghiệm) là kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, trong đó trứng được lấy từ buồng trứng và thụ tinh với tinh trùng trong phòng thí nghiệm. Sau vài ngày nuôi cấy, phôi được chuyển vào tử cung để làm tổ và phát triển thành thai.
1. IVF là gì?
Lần đầu nghe bác sĩ nhắc tới IVF, nhiều cặp vợ chồng thắc mắc ivf là gì và nó có giống "thụ tinh nhân tạo" không. Nắm đúng khái niệm sẽ giúp bạn bớt lo và trao đổi với bác sĩ dễ hơn.
1.1 Khái niệm thụ tinh trong ống nghiệm
Điểm khác biệt cốt lõi của IVF là nơi trứng và tinh trùng gặp nhau.
IVF nghĩa là gì? Đây là viết tắt của In Vitro Fertilization, tiếng Việt gọi là thụ tinh trong ống nghiệm. "In vitro" nghĩa là "trong ống nghiệm", tức bên ngoài cơ thể.
Nếu bạn đang tìm hiểu thụ tinh trong ống nghiệm là gì, hãy hình dung thế này. Bình thường, trứng và tinh trùng gặp nhau trong vòi trứng của người mẹ. Với IVF, cuộc gặp này diễn ra trong phòng lab, dưới sự kiểm soát của chuyên viên phôi học.
Trứng sau khi thụ tinh phát triển thành phôi, được nuôi vài ngày rồi chuyển vào tử cung để làm tổ. Dù bạn nghe người ta gọi là làm IVF, cấy IVF, sinh con bằng IVF hay thụ tinh nhân tạo IVF, tất cả đều nói về cùng hành trình này. Riêng chữ "thụ tinh nhân tạo" thường dùng cho IUI, một kỹ thuật đơn giản hơn, nên gọi IVF như vậy chưa thật chính xác.
1.2 IVF nằm trong nhóm kỹ thuật hỗ trợ sinh sản (ART)
IVF là phương pháp gì xét về phân loại? Nó thuộc nhóm ART (Assisted Reproductive Technology), tức công nghệ hỗ trợ sinh sản, gồm các kỹ thuật xử lý trực tiếp trứng và phôi bên ngoài cơ thể. Theo CDC (Mỹ), IVF là loại ART phổ biến nhất.
Trứng và tinh trùng có thể lấy từ chính vợ chồng hoặc từ người hiến, tùy tình trạng sức khỏe sinh sản. Bạn cũng có thể nghe đến IVF mini là gì. Đây là biến thể dùng liều thuốc kích thích thấp hơn, nên số trứng thu được thường ít hơn, và bác sĩ chỉ cân nhắc cho từng trường hợp cụ thể.
2. Ai được chỉ định làm IVF?
2.1 Các nguyên nhân thường gặp
IVF không phải lựa chọn đầu tiên cho mọi cặp đôi hiếm muộn. Bác sĩ thường chỉ định khi gặp các nguyên nhân sau:
- Tắc hoặc tổn thương vòi trứng: trứng và tinh trùng không thể gặp nhau tự nhiên.
- Lạc nội mạc tử cung: mô giống niêm mạc tử cung mọc ở vị trí khác, ảnh hưởng khả năng thụ thai.
- Tinh trùng ít, yếu hoặc không có tinh trùng trong tinh dịch.
- Vô sinh chưa rõ nguyên nhân, hoặc đã làm IUI nhiều lần nhưng thất bại.
- Dự trữ buồng trứng giảm hay tuổi mẹ cao. Bác sĩ thường đánh giá qua chỉ số AMH, một hormone phản ánh lượng trứng còn lại.
- Vợ chồng mang bệnh di truyền muốn sàng lọc phôi trước khi chuyển.
Nhiều người nghĩ phụ nữ lớn tuổi hoặc đã từng sinh con thì không làm IVF được. Thực tế, mỗi trường hợp cần được bác sĩ đánh giá riêng, không có câu trả lời chung.
2.2 Khi nào được coi là hiếm muộn
Một cặp đôi được xem là hiếm muộn khi chưa có thai sau 1 năm quan hệ đều đặn, không dùng biện pháp tránh thai. Nếu người vợ từ 35 tuổi trở lên, mốc này rút ngắn còn 6 tháng.
Đến mốc này, cả hai vợ chồng nên đi khám cùng nhau, vì nguyên nhân có thể đến từ vợ, chồng hoặc cả hai. Khám sớm giúp bác sĩ chọn hướng điều trị phù hợp, có thể là IVF hoặc một phương pháp nhẹ nhàng hơn.
3. Quy trình IVF gồm những bước nào?
Quy trình IVF gồm nhiều giai đoạn nối tiếp, mỗi giai đoạn đều được theo dõi sát. Dưới đây là các bước làm ivf cơ bản.
3.1 Khám, xét nghiệm và lên phác đồ
Bác sĩ khám và đánh giá cả hai vợ chồng. Người vợ được siêu âm, xét nghiệm nội tiết (trong đó có AMH) và kiểm tra tử cung để phát hiện polyp hay nhân xơ có thể cản trở phôi làm tổ. Người chồng được làm tinh dịch đồ.
Từ kết quả, bác sĩ cá thể hóa phác đồ và liều thuốc. Đây cũng là lúc nên điều chỉnh lối sống: ngủ đủ, hạn chế rượu bia, thuốc lá và giữ cân nặng hợp lý.
3.2 Kích thích buồng trứng và chọc hút trứng
Bình thường, mỗi chu kỳ chỉ có một trứng trưởng thành. Trong IVF, người vợ được tiêm thuốc kích thích buồng trứng để nhiều nang trứng phát triển cùng lúc, thường trong khoảng 10–12 ngày. Bác sĩ theo dõi bằng siêu âm và xét nghiệm máu để chỉnh liều.
Khi nang đạt kích thước phù hợp, người vợ được tiêm mũi thuốc giúp trứng trưởng thành. Tiếp theo là chọc hút trứng, thủ thuật nhỏ thực hiện qua ngả âm đạo dưới hướng dẫn siêu âm, thường diễn ra nhanh và có giảm đau.
3.3 Thụ tinh, nuôi cấy và chuyển phôi
Trứng được cho gặp tinh trùng trong phòng lab. Khi tinh trùng quá yếu hoặc quá ít, chuyên viên dùng ICSI, tức tiêm trực tiếp một tinh trùng vào bào tương trứng. Tỷ lệ thụ tinh không cố định, mà phụ thuộc chất lượng trứng, tinh trùng và kỹ thuật được dùng (IVF thường hay ICSI).
Phôi được nuôi cấy khoảng 2–6 ngày. Sau đó, bác sĩ chọn phôi tốt để chuyển vào tử cung bằng một ống nhỏ, thao tác thường nhẹ nhàng. Phôi còn dư có thể được trữ đông cho lần chuyển sau.
3.4 Thử thai và thời gian của một chu kỳ
Các giai đoạn cơ bản của một chu kỳ IVF theo thứ tự thực hiện.
Khoảng 2 tuần sau chuyển phôi, người vợ làm xét nghiệm để biết phôi có làm tổ hay không. Nếu dương tính, đó là mang thai IVF, và thai kỳ sau đó được theo dõi gần giống thai tự nhiên.
Một quy trình thụ tinh ống nghiệm đầy đủ kéo dài khoảng 2–3 tuần theo Mayo Clinic, hoặc 3–6 tuần theo NHS và HFEA. Chênh lệch này đến từ cách tính: có hay không có giai đoạn dùng thuốc ức chế hormone tự nhiên trước khi kích trứng, và chuyển phôi tươi ngay hay trữ đông rồi chuyển ở chu kỳ sau.
4. IVF khác IUI như thế nào?
Nhiều người hỏi iui và ivf khác nhau như thế nào, vì đây là hai phương pháp hay được nhắc cùng nhau.
4.1 So sánh nhanh IVF và IUI
IUI thụ tinh trong cơ thể, còn IVF thụ tinh ngoài cơ thể rồi mới chuyển phôi.
IUI (bơm tinh trùng vào buồng tử cung) chỉ lọc rửa tinh trùng rồi bơm vào tử cung, quá trình thụ tinh vẫn diễn ra trong cơ thể người mẹ. Với kỹ thuật IVF, thụ tinh xảy ra ngoài cơ thể, sau đó mới chuyển phôi vào tử cung.
| Tiêu chí |
IUI |
IVF |
| Nơi thụ tinh |
Trong cơ thể |
Trong phòng lab |
| Mức độ phức tạp |
Đơn giản hơn |
Nhiều bước, cần theo dõi sát |
| Thuộc nhóm ART (theo CDC) |
Không |
Có |
| Thường áp dụng khi |
Hiếm muộn nhẹ |
Nguyên nhân phức tạp hoặc IUI thất bại |
Nói gọn, công nghệ IVF phức tạp hơn và thường được cân nhắc khi IUI không hiệu quả hoặc không phù hợp ngay từ đầu.
5. Những điều cần biết trước khi làm IVF
5.1 Rủi ro, tác dụng phụ và tỷ lệ thành công
Rủi ro đáng chú ý nhất là hội chứng quá kích buồng trứng, khi buồng trứng phản ứng quá mạnh với thuốc. Nếu thấy bụng chướng to nhanh, đau bụng nhiều, buồn nôn, khó thở, tiểu ít hoặc tăng cân đột ngột, cần đi khám ngay. Chuyển nhiều phôi cùng lúc còn làm tăng nguy cơ đa thai.
IVF không đảm bảo có thai. Tỷ lệ thành công phụ thuộc tuổi, nguyên nhân hiếm muộn và chất lượng phôi, và thường giảm dần theo tuổi người vợ, rõ hơn sau 35 và nhất là sau 40 tuổi. Lấy được nhiều trứng cũng chưa chắc có nhiều phôi tốt.
5.2 Hiểu đúng về phôi, sàng lọc phôi và nỗi lo thường gặp
PGT (Preimplantation Genetic Testing) là xét nghiệm di truyền phôi trước khi chuyển vào tử cung. Kỹ thuật này giúp giảm nguy cơ một số bệnh di truyền hoặc bất thường nhiễm sắc thể, nhưng không loại trừ mọi bệnh bẩm sinh. PGT chỉ kiểm tra một vài tế bào lấy từ phôi, nên kết quả vẫn có thể sai lệch. Nhiều dị tật hình thành trong thai kỳ cũng không phát hiện được ở giai đoạn phôi, vì vậy mẹ vẫn cần khám thai đầy đủ.
Phôi xếp loại thấp vẫn có thể được cân nhắc chuyển, tùy đánh giá của bác sĩ. Riêng việc chọn giới tính thai nhi bị ràng buộc bởi pháp luật và y đức, không thể tùy ý yêu cầu.
Câu hỏi thường gặp
IVF có đau không?
Phần lớn người làm IVF chịu được. Khi chọc hút trứng, bệnh nhân thường được gây mê tĩnh mạch ngắn nên gần như không cảm nhận thủ thuật. Sau đó có thể đau âm ỉ vùng bụng dưới, ra chút máu, thường kéo dài 1–2 ngày. Nếu đau tăng dần hoặc sốt, nên báo bác sĩ.
Em bé sinh ra từ IVF có giống bố mẹ không?
Có. Em bé IVF mang gen của bố mẹ nếu dùng trứng và tinh trùng của chính vợ chồng, vì IVF chỉ đổi nơi thụ tinh. Trường hợp dùng trứng hoặc tinh trùng hiến, bé sẽ mang gen của người hiến ở phần tương ứng, điều này cần trao đổi kỹ với bác sĩ trước khi quyết định.
Một lần làm IVF có chắc chắn thành công không?
Không, nhiều cặp đôi cần hơn một lần chuyển phôi. Điểm thuận lợi là nếu có phôi dư được trữ đông, lần sau có thể chuẩn bị niêm mạc rồi chuyển lại mà không phải kích trứng, chọc hút từ đầu. Sau mỗi lần chưa thành công, bác sĩ thường xem lại phác đồ để điều chỉnh.
Phôi chưa chuyển vào tử cung đã là thai nhi chưa?
Chưa. Phôi nuôi trong lab chỉ là một khối tế bào ở giai đoạn rất sớm. Thai IVF chỉ được xác nhận khi phôi làm tổ thành công, xét nghiệm máu dương tính và siêu âm thấy túi thai trong tử cung. Vì vậy chuyển phôi xong chưa đồng nghĩa đã có thai.
Tóm lại, IVF là cách cho trứng và tinh trùng gặp nhau ngoài cơ thể rồi chuyển phôi về tử cung, giúp tăng cơ hội có con nhưng không đảm bảo kết quả. Hãy đi khám sớm, hỏi kỹ bác sĩ về phác đồ và rủi ro trước khi quyết định. Nếu thích tìm hiểu bản chất của những khái niệm khoa học và công nghệ khác, bạn có thể đọc tiếp vài bài dưới đây.
Tìm hiểu thêm về các kỹ thuật và thuật ngữ y sinh khác: