Trả lời nhanh: Mạng máy tính là gì? Đó là hệ thống gồm hai hay nhiều thiết bị tính toán như máy tính, điện thoại, máy in được kết nối bằng cáp hoặc sóng không dây, tuân theo các giao thức chung để trao đổi dữ liệu và chia sẻ tài nguyên như tệp, phần mềm, thiết bị phần cứng.
❓ Mạng máy tính gồm những thành phần nào?
❓ Mạng máy tính khác Internet ở điểm nào?
❓ LAN, MAN và WAN khác nhau ra sao?
Để hiểu rõ mạng máy tính gồm những gì, bạn có thể bắt đầu từ các thiết bị mạng thực tế đang dùng trong gia đình và doanh nghiệp. Các thiết bị này giúp kết nối nhiều máy với nhau và ra Internet.
1. Mạng máy tính là gì?
1.1 Định nghĩa mạng máy tính
Khái niệm mạng máy tính khá đơn giản: đó là tập hợp từ hai thiết bị trở lên được nối với nhau để trao đổi dữ liệu. Nếu bạn mới học tin học ở cấp phổ thông, đây là cách hiểu gọn nhất để bắt đầu.
Thiết bị trong mạng không chỉ là máy tính. Điện thoại, máy tính bảng, máy in, thậm chí cảm biến trong nhà thông minh đều có thể tham gia. Chúng kết nối bằng cáp hoặc sóng không dây, và phải "nói chung một ngôn ngữ" gọi là giao thức.
1.2 Vì sao cần mạng máy tính?
Ý nghĩa cơ bản nhất của mạng máy tính là chia sẻ dữ liệu, phần mềm và thiết bị. Hãy nhớ cảnh chép bài từ máy này sang máy khác bằng USB. Có mạng, bạn gửi tệp trong vài giây mà không cần cắm rút gì.
Một chiếc máy in trong văn phòng cũng vậy. Nhờ mạng, mọi người đều in được từ máy của mình.
2. Các thành phần của mạng máy tính
Các thành phần của mạng máy tính chia thành ba nhóm: thiết bị đầu cuối, thiết bị kết nối, và môi trường truyền dẫn cùng giao thức. Nắm ba nhóm này là hiểu cấu trúc mạng máy tính ở mức cơ bản.
2.1 Thiết bị đầu cuối
Thiết bị đầu cuối trong mạng máy tính là gì? Đó là những thiết bị người dùng trực tiếp dùng để gửi hoặc nhận dữ liệu, như máy tính, điện thoại, máy in. Chúng là "điểm đầu và điểm cuối" của mỗi lần truyền dữ liệu.
2.2 Thiết bị kết nối mạng
Nhóm này nối các thiết bị đầu cuối lại và chuyển dữ liệu đi đúng hướng:
- Card mạng (NIC): bộ phận giúp thiết bị kết nối mạng. Mỗi giao diện mạng có một địa chỉ MAC, thường do nhà sản xuất gán nhưng vẫn có thể bị đổi hoặc ngẫu nhiên hóa.
- Hub: thiết bị đơn giản, nhận dữ liệu rồi gửi ra mọi cổng, nay ít dùng.
- Switch: nối các máy trong cùng mạng và gửi dữ liệu đúng máy cần nhận.
- Router: nối các mạng với nhau, ví dụ mạng nhà bạn với Internet.
- Modem: nối mạng nhà với nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP).
Với gia đình, một chiếc router Wi-Fi thường đã đủ để phân phối mạng cho cả nhà.
Router, switch và access point giúp dữ liệu di chuyển giữa các máy trong mạng. Tùy số thiết bị cần kết nối, bạn chọn mẫu phù hợp quy mô của mình.
2.3 Môi trường truyền dẫn và giao thức
Môi trường truyền dẫn là "con đường" dữ liệu đi qua: cáp đồng, cáp quang hoặc sóng Wi-Fi. Kết nối có dây thường ổn định hơn vì ít bị nhiễu.
Giao thức mạng máy tính là gì? Là bộ quy tắc chung để các thiết bị hiểu nhau, như TCP/IP hay Ethernet. Thiếu giao thức, hai máy nối cáp vẫn không trao đổi được gì.
3. Mạng máy tính hoạt động như thế nào?
3.1 Gói tin và địa chỉ
Dữ liệu không đi nguyên khối. Nó được cắt thành nhiều gói tin nhỏ, gửi đi rồi ghép lại ở thiết bị nhận. Mỗi gói mang địa chỉ người gửi và người nhận.
Có hai loại địa chỉ cần biết. Địa chỉ IP là dãy số định danh thiết bị trong mạng và có thể thay đổi. Địa chỉ MAC là địa chỉ của giao diện mạng trên thiết bị. IPv4 gồm 32 bit, và dạng 192.168.x.x là IP riêng dùng trong mạng nội bộ, không phải IP công cộng.
Khi bạn gõ tên website, DNS là dịch vụ đổi tên miền thành địa chỉ IP để máy biết cần đến đâu.
3.2 Định tuyến dữ liệu
Router và switch chọn đường đi cho gói tin. Switch lo việc trong cùng mạng, router lo việc giữa các mạng.
Ví dụ gửi email: nội dung thư được chia thành gói tin, đi qua router nhà bạn, qua nhiều mạng trung gian rồi đến máy chủ thư của người nhận. Ở đích, các gói được ghép lại thành thư hoàn chỉnh, dù có thể đi những đường khác nhau.
4. Phân loại mạng máy tính theo phạm vi
4.1 LAN, PAN, MAN, WAN
Các loại mạng máy tính thường được chia theo phạm vi địa lý. Nếu bạn cần phân biệt LAN, MAN, WAN, bảng dưới là cách nhìn nhanh:
| Loại |
Phạm vi |
Ví dụ |
| PAN |
Cá nhân, vài mét |
Điện thoại nối tai nghe Bluetooth |
| LAN |
Nhà, văn phòng, tòa nhà |
Mạng gia đình, phòng máy trường học |
| MAN |
Cả thành phố |
Mạng nối các chi nhánh trong thành phố |
| WAN |
Diện rộng, nhiều vùng |
Mạng ngân hàng liên tỉnh |
LAN không chỉ có Wi-Fi, bạn có thể dùng cáp mạng. Cách nối các thiết bị gọi là topology. Dạng sao (star) nối mọi máy về một thiết bị trung tâm như router hay switch, nên một máy hỏng không làm sập cả mạng, nhưng thiết bị trung tâm hỏng thì mạng ngừng. Dạng bus nối các máy trên một trục chung, rẻ nhưng trục lỗi là cả mạng lỗi. Ngoài ra còn ring, mesh và tree.
Nếu muốn tự nối hai máy qua LAN, bạn có thể xem thêm hướng dẫn thực hành.
Xem thêm cách kết nối và chia sẻ thiết bị trong mạng LAN:
4.2 Phân loại theo chức năng: Peer-to-Peer và Client-Server
- Peer-to-Peer (P2P): các máy ngang hàng, tự chia sẻ cho nhau, hợp quy mô nhỏ như vài máy trong nhà.
- Client-Server: có máy chủ quản lý tài khoản, dữ liệu và quyền truy cập, hợp văn phòng, doanh nghiệp lớn.
P2P dễ thiết lập nhưng khó quản lý khi số máy tăng. Client-Server tốn công cài đặt hơn nhưng kiểm soát tốt hơn.
5. Lợi ích của mạng máy tính
5.1 Lợi ích với cá nhân và doanh nghiệp
Lợi ích của mạng máy tính thể hiện rõ trong đời sống hằng ngày:
- Dùng chung máy in, ổ đĩa, phần mềm.
- Lưu trữ tập trung, sao lưu dễ hơn.
- Truy cập từ xa, làm việc nhóm trên cùng tài liệu.
- Tiết kiệm chi phí và thời gian vì không phải trang bị riêng cho từng người.
Với gia đình, đó là xem phim, học online trên nhiều thiết bị. Với doanh nghiệp, đó là nền tảng để cả đội cùng làm việc.
6. Mạng máy tính khác Internet như thế nào?
6.1 Phân biệt mạng, Internet, modem và router
Khi nói mạng máy tính và Internet, nhiều người nghĩ đó là một. Thực ra Internet là mạng của các mạng toàn cầu, nối vô số mạng nhỏ hơn lại với nhau.
Mạng LAN trong nhà không phụ thuộc hoàn toàn vào Internet. Khi mất Internet, bạn vẫn có thể in và chia sẻ tệp giữa các máy, miễn là mạng nội bộ, thiết bị và dịch vụ liên quan còn hoạt động.
Về thiết bị, modem nối nhà bạn với nhà cung cấp dịch vụ, còn router phân phối mạng trong nhà. Nhiều nhà mạng tích hợp hai thiết bị này vào một hộp nên dễ khiến bạn nghĩ chúng là một.
Câu hỏi thường gặp
Mạng máy tính tiếng Anh là gì?
Là computer network, hoặc networking khi nói về lĩnh vực này. Ví dụ, khi tìm tài liệu học về mạng, bạn nên gõ các từ khóa này. Internet là ví dụ lớn nhất, kết nối rất nhiều mạng với nhau.
Mạng LAN khác Wi-Fi thế nào?
LAN là mạng phạm vi nhỏ như nhà hay văn phòng, còn Wi-Fi là cách kết nối không dây. Một mạng LAN có thể gồm máy bàn nối cáp và điện thoại nối Wi-Fi cùng lúc. Vì vậy Wi-Fi chỉ là một cách để tham gia LAN, không phải LAN.
Mạng máy tính tối thiểu cần mấy thiết bị?
Cần tối thiểu hai thiết bị. Ví dụ một laptop nối thẳng với máy in bằng cáp hoặc Wi-Fi là đã thành mạng nhỏ. Hai thiết bị này cần có kết nối vật lý hoặc không dây và dùng chung định dạng dữ liệu để hiểu nhau.
Địa chỉ IP và MAC khác nhau thế nào?
IP định danh thiết bị trong mạng và có thể đổi, ví dụ máy nhận IP khác khi kết nối sang Wi-Fi khác. MAC là địa chỉ của giao diện mạng, thường do nhà sản xuất gán nhưng có thể được thay đổi hoặc ngẫu nhiên hóa, nhiều điện thoại làm vậy để tăng riêng tư khi dò Wi-Fi.
Nếu bạn đang cần thiết lập mạng cho gia đình hoặc văn phòng nhỏ, có thể tham khảo thêm các thiết bị mạng phổ biến để kết nối các máy tính và thiết bị với nhau.
Tham khảo thêm các mẫu thiết bị mạng TP-Link đang có giá tốt tại Thế Giới Di Động:
Bạn cũng có thể đọc tiếp về phân loại mạng và cách xử lý sự cố kết nối.
Xem thêm các kiến thức và cách xử lý liên quan đến mạng và máy tính:
Mạng máy tính là nền tảng giúp các thiết bị trao đổi dữ liệu và dùng chung tài nguyên, từ mạng gia đình đến Internet toàn cầu. Nắm được thành phần, cách hoạt động và các loại mạng sẽ giúp bạn chọn thiết bị và xử lý sự cố dễ hơn.
Nguồn tham khảo