Trả lời nhanh: Nguyên quán là nơi xuất xứ, nguồn gốc của một người, thường xác định theo nơi sinh sống của ông bà nội (khai sinh theo họ cha) hoặc ông bà ngoại (khai sinh theo họ mẹ). Không xác định được ông bà thì theo cha hoặc mẹ. Nguyên quán khác nơi sinh và nơi thường trú.
1. Nguyên quán là gì?
1.1 Định nghĩa nguyên quán
Nguyên quán là nguồn gốc, xuất xứ của một cá nhân, gắn với nơi gia đình và dòng họ đã sinh sống qua nhiều đời. Hiểu đơn giản, đó là "quê gốc" của gia đình bạn, không nhất thiết là nơi bạn sinh ra hay lớn lên.
Bạn có thể bắt gặp các cách hỏi như nguyên quán có nghĩa là gì hay địa chỉ nguyên quán là gì. Các cách hỏi này đều chỉ cùng một thứ: địa danh nơi dòng họ, gia đình bạn bắt nguồn.
Trong tiếng Anh, từ này thường được dịch là ancestral home hoặc native place.
1.2 Cách xác định nguyên quán theo ông bà, cha mẹ
Cách hiểu phổ biến, hay gặp trong các mẫu lý lịch, như sau:
- Khai sinh theo họ cha: lấy nơi sinh sống của ông bà nội.
- Khai sinh theo họ mẹ: lấy nơi sinh sống của ông bà ngoại.
- Không xác định được ông bà: ghi theo nguồn gốc của cha hoặc mẹ.
Đây là cách xác định theo thông lệ. Mỗi loại giấy tờ có thể có hướng dẫn riêng, nên khi điền hồ sơ bạn hãy đọc kỹ chú thích ngay trên mẫu.
Ví dụ: bạn sinh ra và lớn lên ở TP.HCM, cha quê Bình Định, ông nội cũng sinh ra ở Bình Định. Khi đó nguyên quán của bạn là Bình Định, dù cả đời bạn sống ở thành phố.
Một tình huống khác: bạn mang họ mẹ, ông bà ngoại ở Nghệ An. Lúc này nguyên quán sẽ truy về Nghệ An chứ không phải quê bên nội.
Nếu gia đình chưa thống nhất được nơi nào là "gốc", hãy hỏi người lớn tuổi trong họ và đối chiếu giấy khai sinh của cha mẹ. Đừng tự chọn một nơi cho tiện khi chưa có căn cứ.
2. Phân biệt nguyên quán với quê quán, nơi sinh và nơi cư trú
2.1 Nguyên quán và quê quán
Nhiều người hỏi quê quán là gì vì hai khái niệm này rất dễ lẫn. Quê quán là thông tin ghi trên giấy tờ hộ tịch, thường căn cứ vào quê quán của cha hoặc mẹ tại thời điểm đăng ký khai sinh. Cách xác định cụ thể do Luật Hộ tịch và các hướng dẫn kèm theo quy định, nên bạn cần đối chiếu theo giấy khai sinh của mình.
Nguyên quán thì đi xa hơn một đời, gắn với ông bà và dòng họ. Vì vậy quê quán và nguyên quán thường trùng nhau, nhưng không phải lúc nào cũng giống hệt.
Ví dụ ông nội bạn gốc Bình Định, còn cha bạn lập nghiệp rồi gắn bó lâu năm ở nơi khác. Quê quán trên giấy khai sinh có thể ghi theo cha, còn nguyên quán vẫn truy về nơi của ông nội.
Đôi khi bạn còn nghe sinh quán là gì. Đó là nơi một người được sinh ra, gần nghĩa với nơi sinh hơn là nguyên quán. Còn câu hỏi quê quán có phải là nơi sinh không thì câu trả lời là không: quê quán là thông tin về nguồn gốc, không phải nơi chào đời.
2.2 Nguyên quán, nơi sinh và nơi thường trú
Bảng dưới đây giúp bạn phân biệt nhanh:
| Khái niệm |
Ý nghĩa |
Có thể khác nguyên quán? |
| Nguyên quán |
Nguồn gốc theo ông bà, cha mẹ |
— |
| Nơi sinh |
Nơi chào đời |
Có |
| Thường trú, tạm trú |
Nơi cư trú hiện tại (Điều 11 Luật Cư trú 2020) |
Có |
Nói gọn: nguyên quán là "gốc", nơi sinh là "nơi chào đời", còn thường trú là "nơi đang sống". Ba thứ này có thể nằm ở ba tỉnh khác nhau.
Một bạn trẻ có thể sinh ở Đà Nẵng, đang thường trú ở Hà Nội, trong khi nguyên quán là Quảng Nam. Cả ba thông tin đều đúng, chỉ là mỗi mục trả lời một câu hỏi khác nhau.
3. Cách ghi nguyên quán đúng trên giấy tờ
3.1 Ghi nguyên quán trong sơ yếu lý lịch
Khi điền nguyên quán trong sơ yếu lý lịch, nguyên tắc quan trọng nhất là ghi đúng theo mẫu và giấy tờ gốc. Bạn có thể làm theo các bước sau:
- Mở giấy khai sinh của mình (và của cha mẹ nếu cần) để xem quê quán đã được ghi thế nào.
- Đọc chú thích trên mẫu: mẫu yêu cầu ghi mấy cấp, có cần ghi cả thôn, xóm hay chỉ đến tỉnh.
- Ghi đầy đủ, rõ ràng, không viết tắt. Mẫu chia sẵn các cấp xã/phường, huyện/quận, tỉnh/thành thì điền theo từng ô.
- Nếu địa danh đã đổi tên hoặc sáp nhập, đừng tự ý sửa. Hãy ghi theo giấy tờ gốc, hoặc theo hướng dẫn của nơi nhận hồ sơ về địa danh áp dụng tại thời điểm khai. Khi cần, bạn có thể chú thích tên cũ trong ngoặc.
Lỗi hay gặp là viết tắt (ví dụ "H. Phù Cát, T. BĐ"), tự đổi sang tên mới khi giấy tờ gốc ghi tên cũ, hoặc ghi nhầm nơi sinh vào ô nguyên quán. Chỉ cần đối chiếu một lượt với giấy khai sinh là tránh được phần lớn những lỗi này.
Nếu chưa chắc, hãy hỏi trực tiếp bộ phận nhân sự hay cơ quan nhận hồ sơ. Việc này nhanh hơn nhiều so với phải khai lại.
3.2 Tình trạng sử dụng nguyên quán hiện nay
Từ 01/7/2022, sổ hộ khẩu giấy không còn cấp mới. Thông tư 36/2014/TT-BCA từng quy định ghi nguyên quán theo giấy khai sinh, nhưng văn bản này đã hết hiệu lực.
Vậy nguyên quán là gì trong CCCD? Giấy tờ hiện nay chủ yếu dùng mục quê quán, và thông tin này cần khớp với giấy khai sinh. Nguyên quán vì thế không còn là mục bắt buộc trên mọi giấy tờ, nhưng vẫn xuất hiện ở nhiều mẫu lý lịch, hồ sơ xin việc hay hồ sơ nhập học.
Khi gặp mẫu có cả hai mục "nguyên quán" và "quê quán", bạn nên điền riêng từng mục theo đúng nghĩa. Nếu mẫu chỉ có một mục, hãy ghi theo giấy khai sinh để thông tin thống nhất giữa các loại giấy tờ.
4. Ý nghĩa văn hoá của nguyên quán với người Việt
4.1 Nguyên quán, cội nguồn và thờ cúng tổ tiên
Cách xác định theo ông bà nội phản ánh chế độ phụ hệ, đạo hiếu và tục thờ cúng tổ tiên của người Việt. Nguyên quán nhắc mỗi người nhớ mình thuộc dòng họ nào, từ đâu mà ra.
Nhiều người trẻ sinh lớn ở thành phố, chưa từng về quê, vẫn thấy tên quê tổ trong giấy tờ. Có bạn lần đầu biết tên làng của ông nội cũng nhờ đúng một dòng trong sơ yếu lý lịch. Người xa quê và kiều bào cũng giữ kết nối qua nhà thờ họ, ngày giỗ, dịp Tết.
4.2 Những hiểu lầm và lỗi thường gặp
- Cho rằng nguyên quán bằng nơi sinh.
- Cho rằng nguyên quán và quê quán luôn giống nhau.
- Nhầm nguyên quán với nơi đang thường trú.
- Cho rằng nguyên quán vẫn là mục bắt buộc trên mọi giấy tờ hiện nay.
- Viết tắt hoặc dùng tên địa danh không khớp giấy tờ gốc.
Nếu thông tin quê quán trên CCCD bị sai, hãy đối chiếu giấy khai sinh rồi liên hệ cơ quan công an nơi cấp để được hướng dẫn chỉnh sửa.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên quán có phải là nơi sinh không?
Không. Nơi sinh là nơi bạn chào đời, có thể là bệnh viện ở thành phố khác hẳn quê gia đình. Nguyên quán là nguồn gốc theo ông bà hoặc cha mẹ. Ví dụ bạn sinh ở Cần Thơ nhưng ông nội gốc Huế thì nơi sinh là Cần Thơ, còn nguyên quán truy về Huế.
Không biết rõ ông bà thì ghi nguyên quán theo ai?
Bạn ghi theo nguồn gốc, xuất xứ của cha hoặc mẹ. Hãy hỏi người thân hoặc xem giấy khai sinh, giấy tờ cũ của cha mẹ để biết địa danh chính xác. Nếu vẫn không chắc, bạn nên hỏi nơi nhận hồ sơ xem họ chấp nhận cách ghi nào, đừng đoán rồi ghi.
Nguyên quán tiếng Anh là gì?
Thường dịch là ancestral home hoặc native place; trong ngữ cảnh rộng hơn là ancestral homeland. Trong biểu mẫu song ngữ, bạn nên dùng đúng cụm mà mẫu đã in sẵn. Nếu tự dịch hồ sơ, hãy kèm tên địa danh tiếng Việt để người đọc dễ đối chiếu.
Giấy tờ ghi sai quê quán có sửa được không?
Sửa được. Bạn làm theo các bước sau:
- Lấy giấy khai sinh, xem thông tin gốc là gì.
- Nếu giấy khai sinh đúng mà CCCD sai, liên hệ công an nơi cấp để điều chỉnh.
- Nếu chính giấy khai sinh sai, liên hệ cơ quan đăng ký hộ tịch để xin điều chỉnh, rồi đồng bộ lại các giấy tờ khác.
Hãy mang theo bản gốc giấy tờ để cán bộ đối chiếu.
Khi tìm hiểu về nguyên quán, bạn sẽ thấy nó gắn chặt với cội nguồn và các phong tục gia đình, nên có thể đọc thêm những chủ đề truyền thống dưới đây.
Xem thêm các khái niệm và phong tục truyền thống liên quan đến cội nguồn gia đình:
Nguyên quán là nguồn gốc của một người, xác định theo ông bà hoặc cha mẹ, và khác với nơi sinh hay nơi thường trú. Khi điền giấy tờ, cách an toàn nhất là đối chiếu giấy khai sinh, đọc kỹ chú thích trên mẫu và không tự ý viết tắt hay đổi địa danh. Hiểu đúng khái niệm này giúp hồ sơ của bạn chính xác, đồng thời cho bạn thêm một lý do để tìm hiểu về quê tổ của mình.
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không