Trả lời nhanh: OCOP là viết tắt của One Commune One Product, tức chương trình Mỗi xã một sản phẩm, do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt từ năm 2018. Chương trình giúp địa phương phát triển sản phẩm đặc trưng theo chuỗi giá trị, nâng thu nhập nông thôn. Sản phẩm được chấm điểm và xếp hạng từ 1 đến 5 sao.
1. OCOP là gì?
Bạn hay thấy tem OCOP trên hộp trà, chai nước mắm hay món đồ gốm, nhưng chưa rõ tem ấy báo hiệu điều gì. Phần này giải thích từ tên gọi, nguồn gốc đến mục tiêu của chương trình.
1.1 OCOP viết tắt của từ gì
OCOP là viết tắt của One Commune One Product, nghĩa là Mỗi xã một sản phẩm. Đây là chương trình quốc gia, không phải nhãn hiệu hàng hoá của một cá nhân hay doanh nghiệp.
Nói đơn giản, mỗi địa phương chọn ra sản phẩm làm nên nét riêng của mình. Sau đó người dân cùng nâng chất lượng, hoàn thiện bao bì và cách bán. Nhờ vậy, sản phẩm bản địa có thương hiệu và có chuẩn chất lượng rõ ràng.
1.2 Nguồn gốc và quá trình hình thành chương trình OCOP
Nguồn gốc và quá trình hình thành chương trình OCOP
Ý tưởng bắt nguồn từ phong trào OVOP (mỗi làng một sản phẩm) của Nhật Bản, khởi đầu năm 1975, tức thập niên 1970. Phong trào này giúp nhiều vùng quê tạo ra sản phẩm đặc trưng và tăng thu nhập.
Tại Việt Nam, chương trình OCOP được phê duyệt theo Quyết định 490/QĐ-TTg ngày 07/5/2018 cho giai đoạn 2018–2020. Chương trình sau đó tiếp tục sang giai đoạn 2021–2025, với 6 nhóm sản phẩm được xếp vào diện xem xét.
1.3 Mục tiêu và đối tượng tham gia
Mục tiêu chính là tăng giá trị sản phẩm, tăng thu nhập cho người dân và góp phần xây dựng nông thôn mới. Chương trình khuyến khích làm theo chuỗi giá trị, từ nguyên liệu, chế biến đến bán hàng.
Chủ thể tham gia gồm:
- Hợp tác xã
- Tổ hợp tác
- Doanh nghiệp nhỏ và vừa
- Hộ sản xuất
Một hiểu lầm hay gặp là OCOP chỉ dành cho nông sản. Thực tế, hàng thủ công, dược liệu hay dịch vụ du lịch cộng đồng cũng có thể tham gia.
2. Sản phẩm OCOP gồm những nhóm nào?
Sản phẩm OCOP khá đa dạng, nên bạn có thể gặp tem này ở cả bàn ăn lẫn kệ trang trí.
2.1 Các nhóm sản phẩm được công nhận
Các nhóm phổ biến gồm:
- Thực phẩm
- Đồ uống
- Thảo dược
- Vải và may mặc
- Lưu niệm, nội thất, trang trí
- Dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch nông thôn
Một hộp trà, một chiếc túi thổ cẩm hay một tour trải nghiệm làng nghề đều có thể được xét. Vì vậy, sản phẩm OCOP là gì có thể trả lời gọn: đó là sản phẩm hoặc dịch vụ đặc trưng của địa phương, đã được đánh giá theo bộ tiêu chí chung.
2.2 Logo OCOP có ý nghĩa gì
Logo OCOP được ghép từ bốn chữ cái O, C, O, P, gợi lên bốn ý: đất, nông nghiệp sạch, trí tuệ và cộng đồng. Tuy vậy, chỉ có chữ OCOP in trên bao bì thì chưa đủ để tin tưởng.
Hãy thử với một hũ mật ong có tem OCOP. Bạn nên đối chiếu ba thông tin:
- Số sao ghi trên tem, ví dụ 3 hay 4 sao.
- Tên chủ thể sản xuất (hợp tác xã, doanh nghiệp hay hộ sản xuất) có khớp với thông tin trên nhãn không.
- Thời hạn công nhận, vì chứng nhận chỉ có hiệu lực trong một khoảng thời gian.
Nếu còn nghi ngờ, bạn có thể hỏi cơ quan quản lý chương trình ở địa phương để xác nhận sản phẩm có trong danh sách được công nhận.
3. Sản phẩm OCOP được đánh giá và phân hạng sao thế nào?
Nhiều người thắc mắc vì sao có sản phẩm 3 sao, có sản phẩm 5 sao. Câu trả lời nằm ở tiêu chí đánh giá OCOP.
3.1 Bộ tiêu chí chấm 100 điểm
Mỗi sản phẩm được chấm trên thang 100 điểm, chia thành ba phần:
| Nhóm tiêu chí |
Điểm tối đa |
| Sản phẩm và sức mạnh cộng đồng |
40 |
| Khả năng tiếp thị |
25 |
| Chất lượng sản phẩm |
35 |
Phần cộng đồng xem xét tổ chức sản xuất và mức độ gắn với địa phương. Phần tiếp thị nhìn vào câu chuyện sản phẩm, bao bì và kênh bán. Phần chất lượng xét nguyên liệu, quy trình và độ an toàn. Ba phần này tạo nên cốt lõi của tiêu chuẩn OCOP.
3.2 Ý nghĩa các hạng từ 1 đến 5 sao
Điểm số được quy đổi thành hạng từ 1 đến 5 sao, trong đó 5 sao là cao nhất. Cần phân biệt hai việc: xếp hạng là kết quả chấm điểm, còn công nhận và cấp chứng nhận thường chỉ áp dụng từ 3 sao trở lên. Sản phẩm chỉ ở mức 1–2 sao có thể được xếp hạng, nhưng thường chưa được công nhận là sản phẩm OCOP.
Theo bộ tiêu chí hiện hành, các ngưỡng điểm của nhóm được công nhận như sau:
| Hạng |
Điểm |
| 3 sao |
50–69 |
| 4 sao |
70–89 |
| 5 sao |
90–100 |
- OCOP 3 sao: thường được xét ở cấp tỉnh, là bước đầu để vào các kênh bán hiện đại.
- OCOP 4 sao: chất lượng tốt hơn, có tiềm năng mở rộng thị trường.
- OCOP 5 sao: hạng cao nhất, gồm cả cấp quốc gia.
Lưu ý quan trọng: 5 sao không tự bảo đảm sản phẩm đủ điều kiện xuất khẩu. Mỗi thị trường nhập khẩu có quy định và hồ sơ riêng mà doanh nghiệp phải đáp ứng.
Một thắc mắc quen thuộc là 3 hay 4 sao phụ thuộc chất lượng hay quy mô cơ sở. Thực tế điểm số xét cả ba nhóm tiêu chí, nên không chỉ riêng chất lượng.
3.3 Chu trình thực hiện và cách tham gia
Quy trình xét duyệt OCOP chạy theo chu kỳ hằng năm, theo tinh thần "dân biết, dân bàn, dân làm". Các bước chính gồm:
- Chủ thể đăng ký ý tưởng hoặc sản phẩm với địa phương.
- Hoàn thiện hồ sơ, phương án sản xuất kinh doanh.
- Hội đồng cấp huyện, tỉnh đánh giá, chấm điểm.
- Sản phẩm đạt chuẩn được phân hạng, cấp chứng nhận và hỗ trợ quảng bá.
Sau khi có sao, sản phẩm vẫn cần duy trì chất lượng để được xét lại khi hết hạn.
4. Lợi ích thực tế và điều cần lưu ý khi chọn sản phẩm OCOP
4.1 Lợi ích với người sản xuất và người mua
Với người sản xuất, chứng nhận OCOP từ 3 sao trở lên giúp sản phẩm dễ vào siêu thị, hội chợ, sàn thương mại điện tử và các buổi livestream. Một số sản phẩm có sao cao đã tìm được đường ra thị trường nước ngoài, nhưng mỗi trường hợp còn phụ thuộc quy định của nơi nhập khẩu.
Với người mua, tem OCOP là một dấu hiệu để chọn: sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và đã qua đánh giá. Tuy vậy, có OCOP không đồng nghĩa an toàn tuyệt đối, bạn vẫn nên đọc nhãn và hạn dùng.
4.2 OCOP Việt Nam khác gì OCOP của FAO?
OCOP Việt Nam khác gì OCOP của FAO?
Hai chương trình trùng tên viết tắt nhưng không giống nhau. OCOP của FAO là One Country One Priority Product (Một quốc gia một sản phẩm ưu tiên), khởi động từ 2021, để các quốc gia chọn sản phẩm nông nghiệp ưu tiên phát triển. Còn OCOP Việt Nam là chương trình trong nước, lấy cấp xã và cộng đồng làm nền tảng.
4.3 Lưu ý và hạn chế của chương trình
Chương trình vẫn còn những hạn chế: ngân sách hỗ trợ hạn chế, kênh bán chưa đủ rộng, nhiều cơ sở quy mô nhỏ. Khi mua, bạn nên:
- Xem tem và số sao trên bao bì.
- Kiểm tra tên nhà sản xuất, địa chỉ.
- Để ý hạn chứng nhận và hạn sử dụng.
- Hỏi cơ quan quản lý ở địa phương nếu cần xác nhận sản phẩm còn trong thời hạn công nhận.
Câu hỏi thường gặp
OCOP mấy sao là cao nhất?
5 sao là hạng cao nhất, ứng với 90–100 điểm và gồm cả sản phẩm cấp quốc gia. Hạng này cho thấy sản phẩm làm tốt về cộng đồng, tiếp thị và chất lượng. Tuy nhiên, muốn xuất khẩu, sản phẩm vẫn phải đáp ứng quy định và hồ sơ của thị trường nhập khẩu.
Sản phẩm OCOP khác sản phẩm thường ở điểm nào?
Sản phẩm OCOP được hội đồng chấm theo bộ tiêu chí chung, có hồ sơ chủ thể và hạng sao đi kèm. Bạn có thể đối chiếu những thông tin này với tem. Sản phẩm thường không bắt buộc qua quá trình đó, nên người mua khó so sánh mức độ đầu tư vào câu chuyện và chất lượng.
Chứng nhận OCOP có phải tiêu chuẩn chất lượng quốc tế không?
Không, đây là chương trình trong nước, dùng để phân hạng sản phẩm địa phương. Chứng nhận không thay thế các tiêu chuẩn quốc tế hay giấy tờ kiểm định của nước nhập khẩu. Doanh nghiệp muốn xuất khẩu cần tìm hiểu riêng quy định về an toàn thực phẩm, nhãn mác và kiểm dịch của từng thị trường.
Muốn tham gia OCOP cần làm gì?
Bạn liên hệ cơ quan phụ trách ở địa phương để đăng ký sản phẩm, rồi chuẩn bị hồ sơ và phương án sản xuất kinh doanh. Hội đồng sẽ chấm điểm, phân hạng theo chu kỳ hằng năm. Thông thường điều kiện công nhận OCOP là đạt từ 3 sao trở lên, tức từ 50 điểm.
Nếu bạn tò mò về những thuật ngữ khác trong sản xuất và phân loại sản phẩm, các bài dưới đây sẽ giúp mở rộng thêm.
Tìm hiểu thêm về các chương trình và thuật ngữ liên quan:
OCOP là chương trình Mỗi xã một sản phẩm, chấm điểm trên thang 100 và phân hạng từ 1 đến 5 sao, thường công nhận từ 3 sao. Khi gặp tem OCOP, hãy đối chiếu số sao, chủ thể sản xuất và thời hạn công nhận. Cách làm đơn giản này giúp bạn chọn sản phẩm địa phương yên tâm hơn.
Meta title: OCOP là gì? Ý nghĩa, tiêu chí và hạng sao OCOP
Meta description: OCOP là gì? Tìm hiểu ý nghĩa Mỗi xã một sản phẩm, bộ tiêu chí 100 điểm, hạng 1–5 sao và cách nhận biết sản phẩm OCOP.
Slug: ocop-la-gi