Trả lời nhanh: Phương trình đường tròn tâm I(a; b), bán kính R trong mặt phẳng Oxy là (x − a)² + (y − b)² = R². Dạng khai triển là x² + y² − 2ax − 2by + c = 0 với c = a² + b² − R², và chỉ là đường tròn khi a² + b² − c > 0.
1. Phương trình đường tròn là gì?
Phương trình đường tròn là phương trình mà toạ độ của mọi điểm nằm trên đường tròn đều thoả mãn, và điểm nằm ngoài đường tròn thì không. Trong mặt phẳng Oxy, đường tròn (C) tâm I(a; b), bán kính R được mô tả bằng một phương trình bậc hai theo x và y. Phần này giúp bạn nắm các dạng công thức của phương trình đường tròn lớp 10.
1.1 Định nghĩa đường tròn trong mặt phẳng Oxy
Đường tròn (C) là tập hợp các điểm M(x; y) cách tâm I(a; b) một khoảng không đổi bằng R (R > 0). Nói gọn: IM = R.
Công thức khoảng cách giữa hai điểm (hệ quả của định lý Pythagoras) cho ta:
IM = √[(x − a)² + (y − b)²]
Cho IM = R rồi bình phương hai vế, ta được ngay phương trình của (C). Bình phương để bỏ dấu căn, nên vế phải là R² chứ không phải R.
1.2 Dạng chính tắc (tâm và bán kính)
Dạng chính tắc của đường tròn có công thức:
(x − a)² + (y − b)² = R²
Trong đó:
- a, b là hoành độ và tung độ của tâm I;
- R là bán kính, R > 0, cùng đơn vị độ dài với trục toạ độ;
- x, y là toạ độ điểm M bất kỳ trên đường tròn.
Khi tâm trùng gốc toạ độ O(0; 0), ta có a = b = 0 và phương trình rút gọn thành x² + y² = R². Nếu R = 1, đó là đường tròn đơn vị: x² + y² = 1.
Lưu ý quan trọng: số trong ngoặc luôn đứng sau dấu trừ. Với (x + 2)² thì ta hiểu là (x − (−2))², nên hoành độ tâm là −2, không phải 2. Đây là chỗ học sinh hay sai dấu nhất.
1.3 Dạng khai triển và điều kiện a² + b² − c > 0
Khai triển dạng chính tắc, ta được:
x² + y² − 2ax − 2by + c = 0, với c = a² + b² − R²
Ngược lại, một phương trình có dạng này chỉ là phương trình đường tròn khi a² + b² − c > 0. Lúc đó:
- tâm I(a; b);
- bán kính R = √(a² + b² − c).
Hãy chú ý: bán kính là căn bậc hai của biểu thức a² + b² − c, không phải bản thân biểu thức đó. Điều kiện đúng cũng là a² + b² − c > 0, không có bình phương trên c.
Bên cạnh hai dạng trên, đường tròn còn có dạng tham số: x = a + R·cos t, y = b + R·sin t (t chạy từ 0 đến 2π). Với tâm O và R = 1, ta có x = cos t, y = sin t, chính là đường tròn đơn vị quen thuộc ở lượng giác.
| Dạng |
Công thức |
Thông tin đọc được |
| Chính tắc |
(x − a)² + (y − b)² = R² |
Tâm I(a; b), bán kính R |
| Tâm gốc O |
x² + y² = R² |
Tâm O, bán kính R |
| Khai triển |
x² + y² − 2ax − 2by + c = 0 |
Tâm I(a; b), R = √(a² + b² − c) |
| Tham số |
x = a + R cos t, y = b + R sin t |
Điểm chạy theo góc t |
Nếu bạn muốn học tiếp về hình tròn từ góc nhìn diện tích, hãy đọc thêm phần liên quan dưới đây.
Xem thêm cách tính diện tích hình tròn liên quan:
2. Điều kiện để một phương trình là đường tròn
Không phải phương trình nào có x² và y² cũng là đường tròn. Trước hết, hệ số của x² và y² phải bằng nhau (cùng dấu) và không có số hạng xy. Nếu hệ số khác nhau hoặc trái dấu, bạn kết luận ngay đó không phải đường tròn. Nếu hai hệ số bằng nhau nhưng khác 1, hãy chia cả hai vế cho hệ số đó trước khi làm tiếp.
2.1 Cách 1: đưa về (x−a)²+(y−b)²=P
Biến đổi phương trình về dạng (x − a)² + (y − b)² = P, rồi xét dấu của P:
- P > 0: đúng là đường tròn tâm I(a; b), bán kính R = √P;
- P ≤ 0: không phải đường tròn.
2.2 Cách 2: so sánh với dạng khai triển
Đưa phương trình về x² + y² − 2ax − 2by + c = 0, xác định a, b, c rồi tính P = a² + b² − c.
Mẹo lấy a, b: a bằng hệ số của x chia cho −2, b bằng hệ số của y chia cho −2. Nhiều bạn lấy thẳng hệ số làm a, b mà quên chia, nên kết quả lệch hẳn.
2.3 Ba trường hợp P>0, P=0, P<0
- P > 0: đường tròn có bán kính R = √P.
- P = 0: tập nghiệm chỉ gồm một điểm, chính là tâm I(a; b).
- P < 0: không có điểm nào thoả mãn, tập rỗng.
Ví dụ 1. Phương trình x² + y² − 2x − 4y + 9 = 0 có phải đường tròn không?
- Hệ số x và y là −2 và −4, nên a = −2 : (−2) = 1 và b = −4 : (−2) = 2; c = 9.
- Tính a² + b² − c = 1 + 4 − 9 = −4 < 0.
- Kết luận: không phải phương trình đường tròn.
Ví dụ 2. Phương trình x² + y² − 6x + 4y + 13 = 0:
- a = −6 : (−2) = 3, b = 4 : (−2) = −2, c = 13.
- a² + b² − c = 9 + 4 − 13 = 0.
Kết quả bằng 0 nên phương trình chỉ biểu diễn đúng một điểm I(3; −2), không phải đường tròn. Với đề bài kiểu này, đáp án "không là đường tròn" vẫn đúng, nhưng bạn nên hiểu rõ lý do là P = 0 chứ không phải P âm.
3. Cách tìm tâm và bán kính từ phương trình
Đây là bước nền cho hầu hết bài toán về tìm tâm và bán kính đường tròn. Tuỳ dạng đề cho, bạn chọn một trong hai cách dưới đây.
3.1 Đọc trực tiếp từ dạng chính tắc
Với (x − a)² + (y − b)² = R², bạn đọc ngay tâm I(a; b) và R là căn bậc hai của vế phải. Nhớ đổi dấu số trong ngoặc: (x + 2)² + (y − 5)² = 9 cho tâm (−2; 5), R = 3.
3.2 Hoàn thành bình phương từ dạng khai triển
Hoàn thành bình phương nghĩa là ghép x² + px thành (x + p/2)² bằng cách cộng thêm (p/2)², hằng số này là bình phương của nửa hệ số bậc nhất. Vì cộng thêm vào một vế, bạn phải cộng cả hai vế để cân bằng.
Ví dụ. Tìm tâm và bán kính của x² + y² + 18x + 14y + 105 = 0.
- Nhóm: (x² + 18x) + (y² + 14y) = −105.
- Nửa hệ số: 18/2 = 9 và 14/2 = 7; bình phương là 81 và 49.
- Cộng hai vế: (x² + 18x + 81) + (y² + 14y + 49) = −105 + 81 + 49 = 25.
- Viết gọn: (x + 9)² + (y + 7)² = 25.
Vậy tâm I(−9; −7), bán kính R = 5. Dùng mẹo chia −2 cho kết quả giống hệt: 18 : (−2) = −9, 14 : (−2) = −7.
4. Viết phương trình đường tròn khi biết tâm và một điểm hoặc đường kính
Phần này là cách viết cơ bản nhất trong cách viết phương trình đường tròn: tìm cho được tâm và bán kính, sau đó thay vào dạng chính tắc.
4.1 Biết tâm và điểm thuộc đường tròn
Bán kính chính là khoảng cách từ tâm I đến điểm M đã cho: R = IM. Nhớ bình phương khi viết vế phải. Nếu R là số vô tỉ, bạn giữ dạng căn hoặc dùng luôn R² cho gọn.
Ví dụ 1. Tâm I(1; −3), đường tròn đi qua O(0; 0).
- R² = OI² = (1 − 0)² + (−3 − 0)² = 10.
- Phương trình: (x − 1)² + (y + 3)² = 10.
Ví dụ 2. Tâm I(2; −4), đi qua O(0; 0).
- R² = 2² + (−4)² = 20, nên R = √20.
- Phương trình: (x − 2)² + (y + 4)² = 20.
4.2 Biết đường kính AB
Tâm I là trung điểm của AB, còn bán kính R = AB/2. Công thức trung điểm là cộng toạ độ rồi chia đôi: xI = (xA + xB)/2, yI = (yA + yB)/2. Đừng nhầm với toạ độ vectơ AB, vốn là "điểm sau trừ điểm trước".
Ví dụ. Đường kính AB với A(1; 1), B(7; 5).
- Tâm I = ((1 + 7)/2; (1 + 5)/2) = (4; 3).
- AB² = 6² + 4² = 52, nên R² = AB²/4 = 13.
- Phương trình: (x − 4)² + (y − 3)² = 13.
Một mẹo nhỏ để kiểm tra: thay A vào vế trái, (1 − 4)² + (1 − 3)² = 9 + 4 = 13, đúng bằng R².
5. Viết phương trình đường tròn đi qua ba điểm
Bài toán phương trình đường tròn đi qua 3 điểm cũng chính là viết phương trình đường tròn ngoại tiếp tam giác. Ba điểm phải không thẳng hàng, vì ba điểm thẳng hàng không nằm trên cùng đường tròn nào.
5.1 Cách 1: tìm tâm là giao hai đường trung trực
Gọi I(a; b) là tâm. Vì A, B, C cùng thuộc đường tròn nên IA² = IB² = IC² = R². Giải hai phương trình IA² = IB² và IA² = IC² để tìm a, b, sau đó tính R = IA.
5.2 Cách 2: lập hệ ba ẩn a, b, c
Giả sử phương trình có dạng x² + y² − 2ax − 2by + c = 0. Thay toạ độ ba điểm vào, bạn được hệ ba phương trình bậc nhất với ba ẩn a, b, c. Dạng khai triển giúp hệ này luôn là hệ bậc nhất nên giải thuận lợi hơn. Giải xong, thay lại và kiểm tra a² + b² − c > 0.
Ví dụ. Đường tròn qua A(1; 2), B(5; 2), C(1; −3).
- Thay A: 1 + 4 − 2a − 4b + c = 0, tức −2a − 4b + c = −5.
- Thay B: 25 + 4 − 10a − 4b + c = 0, tức −10a − 4b + c = −29.
- Thay C: 1 + 9 − 2a + 6b + c = 0, tức −2a + 6b + c = −10.
- Lấy (2) trừ (1): −8a = −24, nên a = 3.
- Lấy (3) trừ (1): 10b = −5, nên b = −1/2.
- Thế vào (1): −6 + 2 + c = −5, nên c = −1.
Phương trình hệ số tâm cho 2a = 6 và 2b = −1, vậy: x² + y² − 6x + y − 1 = 0. Kiểm tra: a² + b² − c = 9 + 1/4 + 1 > 0, thoả điều kiện.
6. Phương trình đường tròn tiếp xúc đường thẳng
6.1 Điều kiện d(I,Δ)=R
Tiếp tuyến vuông góc với bán kính tại tiếp điểm, nên khoảng cách từ tâm đến tiếp tuyến đúng bằng R. Với Δ: Ax + By + C = 0 và tâm I(x₀; y₀):
d(I, Δ) = |Ax₀ + By₀ + C| / √(A² + B²) = R
Nếu đường tròn tiếp xúc Δ tại điểm A cho trước thì R = IA và IA ⊥ Δ.
Từ đây cũng suy ra vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn: d(I, Δ) < r="" thì="" cắt="" tại="" hai="" điểm,="" d(i,="" δ)="R" thì="" tiếp="" xúc,="" d(i,="" δ)=""> R thì không có điểm chung.
6.2 Đường tròn tiếp xúc hai trục hoặc hai đường thẳng
- Tiếp xúc trục Ox (y = 0): R = |yI|.
- Tiếp xúc trục Oy (x = 0): R = |xI|.
- Tiếp xúc hai đường thẳng (1) và (2): d(I, 1) = d(I, 2) = R, thường kèm điều kiện tâm nằm trên một đường thẳng cho trước để lập hệ hai ẩn a, b.
Ví dụ 1. Tâm I(2; 5), tiếp xúc Ox: R = |5| = 5, phương trình (x − 2)² + (y − 5)² = 25.
Ví dụ 2. Tâm I(3; 4), tiếp xúc Ox: R = 4, phương trình (x − 3)² + (y − 4)² = 16.
7. Phương trình tiếp tuyến của đường tròn
7.1 Tiếp tuyến tại điểm M₀ thuộc đường tròn
Cho (C) tâm I(a; b) và M₀(x₀; y₀) ∈ (C). Tiếp tuyến tại M₀ nhận vectơ IM₀ = (x₀ − a; y₀ − b) làm vectơ pháp tuyến, nên có phương trình:
(x₀ − a)(x − x₀) + (y₀ − b)(y − y₀) = 0
Ví dụ. Tiếp tuyến tại M(3; 4) của (x − 1)² + (y − 2)² = 8.
- Kiểm tra M thuộc (C): 2² + 2² = 8, đúng.
- IM = (2; 2).
- Phương trình: 2(x − 3) + 2(y − 4) = 0, rút gọn x + y − 7 = 0.
Nếu đề chưa cho tiếp điểm, hãy gọi tiếp tuyến Δ rồi dùng điều kiện d(I, Δ) = R.
8. Ví dụ có lời giải từng bước
8.1 Ví dụ 1: nhận dạng và tìm tâm, bán kính
Cho x² + y² − 6x + 4y − 3 = 0.
- a = −6 : (−2) = 3, b = 4 : (−2) = −2, c = −3.
- a² + b² − c = 9 + 4 + 3 = 16 > 0, nên là đường tròn.
- Tâm I(3; −2), R = √16 = 4.
8.2 Ví dụ 2: đường tròn qua ba điểm
Với A(1; 2), B(5; 2), C(1; −3), như đã giải ở trên, phương trình là x² + y² − 6x + y − 1 = 0.
8.3 Ví dụ 3: đường tròn nội tiếp tam giác vuông
Tam giác OAB có A(4; 0), B(0; 3). Bán kính đường tròn nội tiếp là r = S/p, với S là diện tích và p là nửa chu vi.
- S = ½·OA·OB = ½·4·3 = 6.
- AB = √(16 + 9) = 5, nên p = (4 + 3 + 5)/2 = 6.
- r = S/p = 6/6 = 1.
- Đường tròn nội tiếp tiếp xúc cả hai trục toạ độ và nằm trong góc phần tư thứ nhất, nên tâm I(1; 1).
Phương trình: (x − 1)² + (y − 1)² = 1. Lưu ý, đây là đường tròn nội tiếp, nên đừng thay toạ độ ba đỉnh vào phương trình này.
Với tam giác tổng quát, bạn có hai hướng: dùng r = S/p rồi lập hệ từ điều kiện tâm cách đều ba cạnh một khoảng r, hoặc tìm tâm là giao hai đường phân giác trong rồi tính khoảng cách từ tâm đến một cạnh. Ví dụ tam giác tạo bởi ba đường thẳng 4x − 3y − 65 = 0, 7x − 24y + 55 = 0, 3x + 4y − 5 = 0 có ba cạnh 20, 25, 15, diện tích 150, nửa chu vi 30, nên r = 5 và tâm I(10; 0), phương trình (x − 10)² + y² = 25.
Khi học các bài toán toạ độ này, một chiếc laptop hp có phần mềm vẽ đồ thị sẽ giúp bạn phác hình nhanh để kiểm tra kết quả tâm và bán kính.
9. Ví dụ và bài tập về phương trình đường tròn có lời giải
Phần này gom các dạng hay gặp nhất trong bài tập phương trình đường tròn lớp 10. Hãy tự làm trước rồi mới đối chiếu lời giải nhé.
9.1 Bài 1: tìm tâm và bán kính
Cho 4x² + 4y² − 4x + 8y − 59 = 0 là một đường tròn. Tìm tâm và bán kính.
- Chia hai vế cho 4: x² + y² − x + 2y − 59/4 = 0.
- Hoàn thành bình phương: (x² − x + 1/4) + (y² + 2y + 1) = 59/4 + 1/4 + 1 = 16.
- Ta được (x − 1/2)² + (y + 1)² = 16.
Vậy tâm I(1/2; −1), bán kính R = 4.
9.2 Bài 2: nhận dạng phương trình
Phương trình nào dưới đây là đường tròn? Nếu phải, tìm tâm và bán kính.
a) x² + y² + 2x − 4y + 9 = 0
b) 2x² + 2y² − 8x − 4y − 6 = 0
Lời giải:
a) Ở đây a = −1, b = 2, c = 9. Ta có a² + b² − c = 1 + 4 − 9 = −4 < 0, nên đây không phải đường tròn.
b) Chia hai vế cho 2: x² + y² − 4x − 2y − 3 = 0. Khi đó a = 2, b = 1, c = −3 và a² + b² − c = 4 + 1 + 3 = 8 > 0. Đây là đường tròn tâm I(2; 1), bán kính R = 2√2.
9.3 Bài 3: phương trình chứa tham số m
Cho (Cₘ): x² + y² − 2mx − 4(m − 2)y + 6 − m = 0.
a) Tìm m để (Cₘ) là đường tròn.
b) Khi đó, tìm tâm và bán kính theo m.
Lời giải:
a) Đồng nhất với dạng khai triển: a = m, b = 2(m − 2), c = 6 − m. Điều kiện là a² + b² − c > 0.
Tính: m² + 4(m − 2)² − 6 + m = 5m² − 15m + 10 = 5(m² − 3m + 2) > 0.
Suy ra m² − 3m + 2 > 0, tức (m − 1)(m − 2) > 0, nên m < 1="" hoặc="" m=""> 2.
b) Tâm I(m; 2(m − 2)), bán kính R = √(5m² − 15m + 10).
9.4 Bài 4: biết tâm và điểm, biết đường kính
Viết phương trình đường tròn trong mỗi trường hợp:
a) Tâm I(1; −5), đi qua O(0; 0).
b) Đường kính AB với A(1; 1), B(7; 5).
Lời giải:
a) R² = OI² = 1² + 5² = 26. Phương trình: (x − 1)² + (y + 5)² = 26.
b) Tâm là trung điểm AB: I(4; 3). Ta có AB = √(6² + 4²) = √52 = 2√13, nên R = √13 và R² = 13. Phương trình: (x − 4)² + (y − 3)² = 13.
9.5 Bài 5: tiếp xúc với một đường thẳng
Viết phương trình đường tròn (C) tâm I(−1; 2), tiếp xúc với Δ: x + 2y − 8 = 0.
Lời giải: Bán kính bằng khoảng cách từ tâm đến Δ:
R = d(I, Δ) = |−1 + 4 − 8| / √(1² + 2²) = 5/√5 = √5.
Vậy (C): (x + 1)² + (y − 2)² = 5.
9.6 Bài 6: tiếp xúc hai đường thẳng, tâm nằm trên đường thẳng
Cho q₁: 3x + 4y + 5 = 0 và q₂: 4x − 3y − 5 = 0. Viết phương trình đường tròn có tâm trên đường thẳng a: x − 6y − 10 = 0 và tiếp xúc với q₁, q₂.
Lời giải:
- Tâm I thuộc a nên I(6t + 10; t).
- Tiếp xúc cả hai đường thẳng nên d(I, q₁) = d(I, q₂) = R.
- Ta có |3(6t + 10) + 4t + 5| = |4(6t + 10) − 3t − 5|, tức |22t + 35| = |21t + 35|.
- Trường hợp 22t + 35 = 21t + 35 cho t = 0. Trường hợp 22t + 35 = −21t − 35 cho t = −70/43.
Với t = 0: I(10; 0), R = |30 + 5|/5 = 7, phương trình (x − 10)² + y² = 49.
Với trường hợp còn lại, bạn thay t tương ứng để tính tâm và bán kính theo cùng cách. Lưu ý luôn thử lại bằng cách tính khoảng cách đến cả hai đường thẳng.
9.7 Bài 7: đường tròn nội tiếp tam giác
Tìm phương trình đường tròn nội tiếp tam giác OAB với A(8; 0), B(0; 6).
Lời giải:
- Tam giác vuông tại O, nên S = ½ · 8 · 6 = 24.
- Cạnh huyền AB = √(8² + 6²) = 10, nửa chu vi p = (8 + 6 + 10)/2 = 12.
- Bán kính nội tiếp r = S/p = 24/12 = 2.
- Đường tròn nội tiếp tam giác này tiếp xúc hai trục toạ độ và nằm trong góc phần tư thứ nhất, nên tâm là (r; r) = (2; 2).
Vậy phương trình là (x − 2)² + (y − 2)² = 4.
9.8 Bài 8: vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn
Xét d′: 3x + 5y − 1 = 0 và (C): x² + y² = 3².
Lời giải: Tâm I(0; 0), bán kính R = 3. Khoảng cách từ tâm đến d′ là:
d(I, d′) = |−1| / √(9 + 25) = 1/√34 ≈ 0,17.
Vì d(I, d′) < R nên d′ cắt (C) tại hai điểm phân biệt.
Quy tắc chung: d(I, Δ) < r="" thì="" cắt="" tại="" hai="" điểm,="" d(i,="" δ)="R" thì="" tiếp="" xúc,="" d(i,="" δ)=""> R thì không có điểm chung.
9.9 Bài 9: tiếp tuyến tại M(3; 4)
Bài này đã được giải ở mục tiếp tuyến phía trên với kết quả x + y − 7 = 0. Bạn hãy thử đổi tiếp điểm khác, chẳng hạn M(−1; 2), rồi tự kiểm tra xem điểm đó có thuộc đường tròn hay không trước khi áp dụng công thức.
9.10 Bài 10: đường tròn đi qua ba điểm
Viết phương trình đường tròn (C) đi qua A(1; 2), B(5; 2), C(1; −3).
Lời giải: Gọi (C): x² + y² − 2ax − 2by + c = 0. Thay toạ độ ba điểm:
- A: 1 + 4 − 2a − 4b + c = 0, tức −2a − 4b + c = −5.
- B: 25 + 4 − 10a − 4b + c = 0, tức −10a − 4b + c = −29.
- C: 1 + 9 − 2a + 6b + c = 0, tức −2a + 6b + c = −10.
Lấy (A) trừ (B): 8a = 24, nên a = 3. Lấy (C) trừ (A): 10b = −5, nên b = −1/2. Thay vào (A): −6 + 2 + c = −5, suy ra c = −1.
Vậy (C): x² + y² − 6x + y − 1 = 0. Dạng chính tắc: (x − 3)² + (y + 1/2)² = 1 + 9 + 1/4 = 41/4.
10. Lỗi thường gặp và mẹo ghi nhớ
Phần lớn điểm mất ở dạng bài này đến từ dấu và từ việc quên điều kiện, không phải do khó. Một giáo viên Toán trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam nhắc rằng vế phải là R² nên luôn phải dương.
10.1 Sai dấu tâm và nhầm R với R²
- Với (x + 2)², hoành độ tâm là −2, không phải 2. Hãy đọc ngoặc dạng x − (−2).
- Vế phải là R², không phải R. Khi bán kính bằng 5, vế phải là 25.
- Khi biết tâm và một điểm, tính IM rồi nhớ bình phương: tâm I(1; −3) đi qua O cho R² = 10, nên (x − 1)² + (y + 3)² = 10.
- Công thức trung điểm là cộng rồi chia đôi, còn toạ độ vectơ là lấy điểm sau trừ điểm trước. Đừng lẫn hai thứ này khi làm bài đường kính.
10.2 Quên chia cho −2 hoặc quên điều kiện
- Từ dạng khai triển, a và b bằng hệ số của x và y chia cho −2. Ví dụ x² + y² + 18x + 14y + 105 = 0 cho a = −9, b = −7, R = √(81 + 49 − 105) = 5.
- Nếu hệ số x² và y² khác nhau hoặc trái dấu, hoặc có số hạng xy, kết luận ngay đó không phải đường tròn.
- Nếu hai hệ số bằng nhau nhưng khác 1, hãy chia cả phương trình trước khi đọc a, b, c.
- Luôn kiểm tra a² + b² − c > 0. Ví dụ x² + y² − 2x − 4y + 9 = 0 cho 1 + 4 − 9 = −4 < 0, nên không tồn tại đường tròn.
- Để biết một điểm nằm trong, trên hay ngoài đường tròn, thay toạ độ vào vế trái rồi so với R². Nhỏ hơn là trong, bằng là trên, lớn hơn là ngoài.
- Với đường tròn nội tiếp, đừng thay toạ độ ba đỉnh vào phương trình, vì ba đỉnh không nằm trên đường tròn đó.
Một mẹo nhỏ là phác hình nháp trước khi giải: một bản vẽ sơ qua giúp bạn phát hiện ngay kết quả có hợp lý không, chẳng hạn tâm nằm sai góc phần tư. Khi dùng máy tính hay laptop như hp để vẽ đồ thị kiểm tra, bạn cũng thấy rõ đường tròn có đúng vị trí mong đợi hay không.
Câu hỏi thường gặp
Phương trình đường tròn là gì?
Đó là phương trình mà toạ độ mọi điểm của đường tròn đều thoả mãn, có dạng (x − a)² + (y − b)² = R² với tâm I(a; b) và bán kính R > 0.
Phương trình tổng quát của đường tròn có dạng nào?
Dạng x² + y² − 2ax − 2by + c = 0, với tâm I(a; b) và R = √(a² + b² − c). Phương trình chỉ biểu diễn đường tròn khi a² + b² − c > 0.
Làm sao viết phương trình đường tròn khi biết tâm và bán kính?
Thay a, b, R vào (x − a)² + (y − b)² = R². Chú ý đổi dấu toạ độ tâm trong ngoặc và bình phương bán kính ở vế phải.
Làm sao tìm tâm và bán kính từ phương trình đường tròn?
Nếu ở dạng chính tắc, đọc trực tiếp và đổi dấu số trong ngoặc. Nếu ở dạng khai triển, lấy a, b bằng hệ số của x, y chia cho −2, rồi tính R = √(a² + b² − c).
Phương trình đường tròn tâm gốc tọa độ là gì?
Là x² + y² = R². Khi R = 1, ta có đường tròn đơn vị x² + y² = 1, hay dùng khi học lượng giác.
Đường tròn có phải là hàm số không?
Không, vì với một giá trị x có thể ứng với hai giá trị y. Chỉ nửa đường tròn phía trên hoặc phía dưới mới là đồ thị của một hàm số.
Tóm lại, mọi bài về đường tròn đều xoay quanh việc xác định tâm I và bán kính R, rồi đặt vào dạng chính tắc hoặc khai triển. Hãy nhớ đổi dấu tâm, bình phương R và kiểm tra điều kiện a² + b² − c > 0. Với tiếp xúc thì dùng d(I, Δ) = R, với ba điểm thì lập hệ ba ẩn a, b, c.
Xem thêm các công thức hình học khác:
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không