Trả lời nhanh: ROE (Return on Equity) là tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu, cho biết mỗi đồng vốn của cổ đông tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận sau thuế. Công thức: ROE = lợi nhuận sau thuế / vốn chủ sở hữu bình quân x 100%. ROE càng cao thường cho thấy doanh nghiệp dùng vốn hiệu quả hơn.
❓ ROE được tính như thế nào và lấy số liệu ở đâu?
❓ ROE bao nhiêu thì được xem là tốt?
❓ ROE cao có luôn đáng tin không?
1. ROE là gì?
Khái niệm ROE
ROE là viết tắt của Return on Equity, tức tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu. Chỉ số này đo xem doanh nghiệp biến tiền của cổ đông thành lợi nhuận hiệu quả đến đâu.
Vốn chủ sở hữu là phần tài sản thuộc về cổ đông, bằng tổng tài sản trừ nợ phải trả. Nếu ROE là 20%, mỗi 100 đồng vốn chủ tạo ra 20 đồng lợi nhuận sau thuế trong kỳ.
Trong tài chính, ROE thường được dùng để so sánh hiệu quả dùng vốn giữa các công ty cùng ngành. Người mới đọc báo cáo doanh nghiệp nên làm quen với chỉ số này đầu tiên.

ROE là viết tắt của Return on Equity
ROE khác ROA như thế nào?
ROE và ROA hay được nhắc cùng nhau. ROA đo lợi nhuận trên tổng tài sản, còn ROE đo lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu.
|
Tiêu chí
|
ROE
|
ROA
|
|
Mẫu số
|
Vốn chủ sở hữu
|
Tổng tài sản
|
|
Cho biết
|
Hiệu quả dùng vốn của cổ đông
|
Hiệu quả dùng toàn bộ tài sản
|
|
Liên quan đến cấu trúc vốn
|
Rõ hơn
|
Ít hơn
|
Khi doanh nghiệp tài trợ tài sản bằng nhiều nợ, vốn chủ chiếm phần nhỏ nên ROE thường cao hơn ROA khá xa. Vì vậy chênh lệch giữa hai chỉ số phần nào phản ánh cấu trúc vốn và đòn bẩy tài chính.
Cần thận trọng khi suy diễn. Nợ phải trả không hoàn toàn là nợ vay, vì còn gồm khoản phải trả nhà cung cấp, tiền khách hàng ứng trước và nhiều khoản khác. Bạn không thể kết luận mức vay nợ chỉ từ chênh lệch này, mà cần xem thêm bảng cân đối kế toán.
ROE và ROA gần bằng nhau cũng chưa chắc là dấu hiệu tốt. Có thể doanh nghiệp ít dùng nợ, hoặc cả hai chỉ số cùng thấp.
2. Công thức tính ROE
Cách tính ROE theo công thức chuẩn
Công thức như sau:
ROE = Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu bình quân x 100%
Vốn chủ sở hữu bình quân là trung bình cộng của vốn chủ đầu kỳ và cuối kỳ. Cách này giúp kết quả bớt lệch so với việc chỉ lấy số cuối kỳ.
Tuy vậy, trung bình hai mốc chỉ là phép xấp xỉ. Nếu doanh nghiệp phát hành thêm cổ phiếu, chia cổ tức lớn hoặc lỗ đột biến giữa kỳ, vốn chủ có thể dao động mạnh mà hai mốc đầu và cuối không phản ánh hết. Khi đó có thể lấy bình quân theo từng quý để sát thực tế hơn.
Cùng một doanh nghiệp, mỗi nguồn có thể công bố ROE hơi khác nhau vì chọn mốc vốn khác nhau. Khi so sánh, hãy dùng cùng một cách tính cho mọi công ty.
Lấy số liệu ở đâu trong báo cáo tài chính?
Bạn cần hai con số:
- Lợi nhuận sau thuế: mã số 60 trong báo cáo kết quả kinh doanh.
- Vốn chủ sở hữu: mã số 400 trong bảng cân đối kế toán.
Nếu doanh nghiệp có công ty con, lợi nhuận hợp nhất gồm cả phần của cổ đông không kiểm soát. Khi muốn đo hiệu quả trên vốn của cổ đông công ty mẹ, hãy dùng lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ cùng vốn chủ tương ứng, để tử số và mẫu số khớp nhau.
Ví dụ tính ROE
Giả sử một công ty có số liệu tròn như sau:
- Lợi nhuận sau thuế cả năm: 200 tỷ đồng.
- Vốn chủ sở hữu đầu năm: 900 tỷ đồng.
- Vốn chủ sở hữu cuối năm: 1.100 tỷ đồng.
Bước 1, tính vốn chủ bình quân: (900 + 1.100) / 2 = 1.000 tỷ đồng.
Bước 2, tính ROE: 200 / 1.000 x 100% = 20%.
Nếu chỉ dùng vốn cuối kỳ, kết quả là 200 / 1.100, khoảng 18,2%. Con số lệch đi, nên cần ghi rõ cách tính khi đối chiếu giữa các nguồn.
3. ROE bao nhiêu là tốt?
ROE dương và ROE âm nói lên điều gì?
Cách đọc thông thường áp dụng khi vốn chủ sở hữu bình quân dương. Lúc này ROE dương nghĩa là doanh nghiệp có lãi trong kỳ, còn ROE âm nghĩa là thua lỗ và vốn chủ bị bào mòn.
Nếu vốn chủ bình quân âm hoặc bằng không, ROE mất ý nghĩa thông thường. Mẫu số bằng không thì không tính được. Mẫu số âm có thể khiến một doanh nghiệp đang lỗ lại cho ra ROE dương, rất dễ gây hiểu nhầm. Trường hợp này nên xem trực tiếp lợi nhuận, dòng tiền và mức nợ, thay vì dựa vào tỷ lệ.
Khi gặp ROE âm, bạn đừng vội kết luận. Hãy xem lỗ đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi hay khoản bất thường một lần, và xu hướng qua nhiều kỳ ra sao.
Mốc ROE nào được xem là tốt?
Mốc tham khảo thường dùng là từ 15% trở lên. Con số này cần đặt cạnh trung bình ngành, vì ngân hàng, bán lẻ hay công nghệ có cấu trúc vốn rất khác nhau.
Bạn nên theo dõi ROE trong 3 - 5 năm để thấy độ ổn định. Công ty giữ ROE đều quanh mức cao thường đáng tin hơn công ty chỉ có một năm đột biến.
Ngoài ROE lịch sử, một số tổ chức còn dùng ROE dự phóng cho 12 tháng tới, và ROE lịch sử 5 năm dựa trên thu nhập ròng bình quân 5 năm. Dự phóng chỉ là ước tính nên có thể sai lệch so với thực tế.
4. Phân tích ROE bằng mô hình Dupont
Mô hình Dupont tách ROE thành ba phần:
ROE = Biên lợi nhuận ròng x Vòng quay tài sản x Đòn bẩy tài chính
- Biên lợi nhuận ròng: lợi nhuận sau thuế trên doanh thu, cho biết mỗi đồng doanh thu giữ lại bao nhiêu lợi nhuận.
- Vòng quay tài sản: doanh thu trên tổng tài sản bình quân, cho biết tài sản được khai thác nhanh hay chậm.
- Đòn bẩy tài chính: tổng tài sản bình quân trên vốn chủ bình quân, cho biết tài sản được tài trợ bằng vốn chủ nhiều hay ít.
Để ba phần nhân lại khớp với ROE, hãy dùng tài sản bình quân và vốn chủ bình quân nhất quán cùng một kỳ.
Ví dụ, công ty ở phần trước có doanh thu 2.000 tỷ đồng và tổng tài sản bình quân 2.500 tỷ đồng:
- Biên lợi nhuận ròng: 200 / 2.000 = 10%.
- Vòng quay tài sản: 2.000 / 2.500 = 0,8 lần.
- Đòn bẩy tài chính: 2.500 / 1.000 = 2,5 lần.
- ROE: 10% x 0,8 x 2,5 = 20%, khớp với kết quả ban đầu.
Từ đây có thể thấy ROA bằng 10% x 0,8 = 8%, và đòn bẩy 2,5 lần nâng 8% lên 20%. Nhờ cách tách này, bạn biết ROE cao đến từ hiệu quả kinh doanh hay chủ yếu do cấu trúc vốn nghiêng về nợ. Hai công ty cùng ROE 20% có thể rất khác nhau về mức an toàn.
5. Hạn chế của ROE cần biết
Những yếu tố làm méo ROE
ROE là chỉ số hữu ích nhưng không hoàn hảo:
- Lợi nhuận bất thường như bán tài sản, hoàn nhập dự phòng có thể làm ROE tăng tạm thời.
- Cổ phiếu quỹ (cổ phiếu doanh nghiệp mua lại) làm giảm vốn chủ, khiến ROE cao lên dù hoạt động kinh doanh không đổi.
- Chính sách kế toán khác nhau giữa các doanh nghiệp làm số liệu khó so sánh.
- Đòn bẩy lớn có thể đẩy ROE lên cao nhưng đi kèm rủi ro tài chính.
Vì thế ROE cao không phải lúc nào cũng đáng tin. Vốn chủ nhỏ hoặc nợ lớn đều có thể tạo ra con số đẹp.
Sai lầm thường gặp khi đọc ROE
- Cho rằng ROE càng cao luôn càng tốt.
- Nhầm ROE với biên lợi nhuận ròng: một bên so với vốn chủ, một bên so với doanh thu.
- Dùng vốn chủ cuối kỳ của công ty này để so với số bình quân của công ty khác.
- Chỉ dựa vào ROE mà bỏ qua các chỉ số khác.
Cách đọc an toàn hơn là đặt ROE cạnh vài chỉ số bổ trợ:
- ROA: cho biết hiệu quả trên toàn bộ tài sản, giúp nhìn rõ phần đóng góp của đòn bẩy.
- P/B: giá cổ phiếu chia cho giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu, cho biết thị trường đang trả giá cao hay thấp so với vốn chủ.
- EPS: lợi nhuận sau thuế trên mỗi cổ phiếu đang lưu hành, cho biết lợi nhuận mà một cổ phiếu mang lại.
Chỉ P/E hay P/B cũng chưa đủ để định giá, và ROE một mình cũng không đủ để đánh giá cổ phiếu. Nội dung này mang tính kiến thức, không phải khuyến nghị mua bán cổ phiếu.
6. Câu hỏi thường gặp
ROE là gì trong chứng khoán?
Đó là chỉ số đo lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu bình quân. Nhà đầu tư dùng nó để so sánh hiệu quả dùng vốn giữa các cổ phiếu cùng ngành, thường kết hợp xu hướng vài năm thay vì chỉ nhìn một kỳ.
ROE âm nghĩa là gì?
Khi vốn chủ bình quân dương, ROE âm nghĩa là doanh nghiệp lỗ trong kỳ và vốn chủ bị bào mòn. Ví dụ một công ty lỗ do trích lập dự phòng lớn một lần khác với công ty lỗ nhiều năm liền. Nếu vốn chủ âm hoặc bằng không, đừng dùng ROE mà hãy xem trực tiếp lợi nhuận và nợ.
ROE khác ROA ở điểm nào?
ROE chia lợi nhuận cho vốn chủ, ROA chia cho tổng tài sản. Công ty có nhiều khoản phải trả hoặc vay thì ROE thường cao hơn ROA. Tuy vậy chênh lệch này chỉ gợi ý về cấu trúc vốn, chưa nói chính xác mức vay nợ, nên cần xem thêm bảng cân đối kế toán.
Nên dùng vốn chủ sở hữu cuối kỳ hay bình quân?
Nên dùng bình quân đầu kỳ và cuối kỳ vì sát hơn số cuối kỳ. Đây vẫn là phép xấp xỉ: nếu giữa năm công ty tăng vốn hoặc chia cổ tức lớn, bạn có thể lấy bình quân theo quý. Quan trọng nhất là dùng cùng một cách tính khi so sánh.
Muốn mở rộng thêm các thuật ngữ khác sau khi nắm ROE, bạn có thể xem những khái niệm tài chính và công nghệ dưới đây.
Tìm hiểu thêm các khái niệm tài chính và công nghệ liên quan:
Tóm lại, ROE cho biết mỗi đồng vốn cổ đông tạo ra bao nhiêu lợi nhuận, nhưng chỉ có ý nghĩa khi so với doanh nghiệp cùng ngành và theo dõi qua nhiều năm. Hãy tách ROE bằng Dupont để biết con số đến từ kinh doanh hay đòn bẩy, và đừng quên rủi ro từ nợ lớn hoặc lợi nhuận bất thường.
Nguồn tham khảo
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không