Trả lời nhanh: Tiêm HPV là tiêm vắc xin giúp cơ thể tạo kháng thể phòng nhiễm một số týp virus HPV (human papillomavirus), nguyên nhân gây ung thư cổ tử cung, hậu môn, hầu họng, mụn cóc sinh dục và các bệnh liên quan. Vắc xin phòng bệnh, không điều trị nhiễm HPV đã có, và hiệu quả nhất khi tiêm trước khi tiếp xúc virus.
❓ HPV là virus gì và vì sao cần tiêm phòng?
❓ Vắc xin HPV phòng được những bệnh nào?
❓ Ai nên tiêm HPV và cần tiêm mấy mũi?
1. Tiêm HPV là gì?
Nhiều phụ huynh có con 9–14 tuổi và người trẻ lần đầu nghe về vắc xin này thường thắc mắc tiêm HPV là gì. Hiểu đơn giản, tiêm phòng HPV (hay tiêm ngừa HPV, tiêm chủng HPV) là đưa vắc xin vào cơ thể để "dạy" hệ miễn dịch nhận diện và chặn một số týp virus HPV. Đây là biện pháp phòng bệnh, không phải thuốc chữa.
1.1 HPV là virus gì và vì sao cần phòng ngừa?
HPV (human papillomavirus) là virus gây u nhú ở người. Có hơn 100 týp HPV, trong đó khoảng 40 týp lây qua đường sinh dục. "Týp" có thể hiểu là các "phiên bản" khác nhau của cùng một loại virus. Mỗi týp có mức độ nguy hiểm khác nhau.
HPV lây chủ yếu qua tiếp xúc da kề da khi quan hệ tình dục, kể cả quan hệ không xâm nhập. Vì vậy, bao cao su giúp giảm nguy cơ nhưng không bảo vệ hoàn toàn.
Tin tốt là phần lớn ca nhiễm tự khỏi. Khoảng 80% người nhiễm HPV chỉ nhiễm tạm thời, cơ thể tự đào thải virus sau 6–24 tháng. Vấn đề nằm ở số còn lại: khi nhiễm dai dẳng týp nguy cơ cao, tế bào có thể biến đổi dần qua nhiều năm và tiến triển thành ung thư.
Cần đính chính một hiểu lầm phổ biến: nhiễm HPV không đồng nghĩa với mắc ung thư. Tuy nhiên, vì virus thường không gây triệu chứng, người nhiễm khó tự biết mình mang bệnh. Đó cũng là lý do tại sao phải tiêm HPV từ sớm, trước khi có nguy cơ phơi nhiễm.
1.2 Vắc xin HPV hoạt động như thế nào?
Vắc xin dùng hạt giống virus không gây bệnh để huấn luyện hệ miễn dịch.
Vắc xin HPV được tạo từ hạt giống virus (VLP – virus-like particle). Đây là lớp vỏ protein có hình dạng giống virus thật nhưng không chứa vật liệu di truyền, nên không thể gây nhiễm hay gây bệnh.
Khi được tiêm vào cơ thể, các hạt VLP khiến hệ miễn dịch "tưởng" có virus xâm nhập. Cơ thể sẽ tạo kháng thể để nhận diện và vô hiệu hóa. Sau này, nếu tiếp xúc với týp HPV thật có trong vắc xin, kháng thể sẵn có sẽ ngăn virus bám vào tế bào.
Cơ chế này giải thích vì sao vắc xin hiệu quả nhất khi tiêm trước lần phơi nhiễm đầu tiên. Nó không tiêu diệt được virus đã nằm trong tế bào, nên không chữa nhiễm HPV hay ung thư đang có.
1.3 Tiêm HPV có tác dụng phòng những bệnh nào?
Vắc xin giúp phòng nhiều bệnh liên quan đến các týp HPV mà nó bao phủ.
Vậy tiêm HPV có tác dụng gì và tiêm HPV phòng bệnh gì? Vắc xin giúp phòng các bệnh liên quan đến những týp HPV mà nó bao phủ, gồm:
- Ung thư cổ tử cung, âm hộ, âm đạo ở nữ
- Ung thư dương vật ở nam
- Ung thư hậu môn và ung thư hầu họng ở cả hai giới
- Mụn cóc sinh dục (sùi mào gà)
- Các tổn thương tiền ung thư do HPV
Hai týp HPV 16 và 18 gây khoảng 70% ung thư cổ tử cung. Theo CDC, vắc xin HPV có thể phòng hơn 90% ung thư do HPV. Nói ngắn gọn, tiêm HPV để làm gì: để giảm mạnh nguy cơ mắc nhiều loại ung thư và bệnh lây qua đường tình dục do virus này gây ra.
2. Các loại vắc xin HPV và đối tượng tiêm
2.1 Các loại vắc xin HPV phổ biến: Gardasil và Gardasil 9
Gardasil 9 bao phủ nhiều týp virus hơn Gardasil 4 chủng.
Hai loại vắc xin HPV thường được nhắc đến là Gardasil và Gardasil 9. Điểm khác biệt chính là số týp virus được bảo vệ.
| Tiêu chí |
Gardasil (4 chủng) |
Gardasil 9 (9 chủng) |
| Týp phòng được |
6, 11, 16, 18 |
6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 |
| Phòng mụn cóc sinh dục |
Có (týp 6, 11) |
Có (týp 6, 11) |
| Phòng týp nguy cơ cao |
16, 18 |
16, 18 và thêm 5 týp |
Týp 6 và 11 chủ yếu gây mụn cóc sinh dục. Các týp còn lại thuộc nhóm nguy cơ cao gây ung thư. Gardasil 9 bao phủ rộng hơn, nhưng lựa chọn cụ thể nên dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe và tư vấn của bác sĩ.
2.2 Ai nên tiêm HPV và tiêm mấy mũi?
Số mũi tiêm HPV phụ thuộc vào độ tuổi bắt đầu tiêm.
Câu hỏi ai nên tiêm HPV có câu trả lời rộng hơn nhiều người nghĩ. Vắc xin được khuyến nghị cho cả nam và nữ, độ tuổi lý tưởng là 11–12 tuổi, có thể bắt đầu sớm từ 9 tuổi. Ở tuổi này, trẻ thường chưa tiếp xúc virus và hệ miễn dịch đáp ứng rất tốt.
Về tiêm HPV bao nhiêu mũi, số liều phụ thuộc tuổi bắt đầu tiêm:
| Đối tượng |
Số liều |
Lịch tiêm HPV tham khảo |
| Bắt đầu trước 15 tuổi |
2 liều |
Mũi 2 cách mũi 1 từ 6–12 tháng |
| Bắt đầu từ 15 tuổi trở lên |
3 liều |
Theo chỉ định của cơ sở tiêm |
| Người suy giảm miễn dịch |
3 liều |
Theo chỉ định của bác sĩ |
"Liều" ở đây chính là một mũi tiêm. Trẻ nhỏ chỉ cần ít liều hơn vì cơ thể tạo kháng thể mạnh hơn người lớn. Nếu lỡ hẹn một mũi, bạn không cần tiêm lại từ đầu mà nên hỏi cơ sở tiêm để được xếp lịch tiếp.
Đáng chú ý, tại Anh, từ 1/9/2023 đã chuyển sang lịch 1 mũi cho nhóm tuổi được khuyến nghị, cho thấy xu hướng rút gọn lịch tiêm trên thế giới. Ở Việt Nam, bạn vẫn nên theo đúng hướng dẫn của cơ sở tiêm chủng.
Mẹo nhỏ: hãy đặt nhắc lịch trên điện thoại ngay sau mũi đầu để không quên mũi tiếp theo, nhất là khi khoảng cách giữa các mũi kéo dài nhiều tháng.
2.3 Tiêm HPV có an toàn không và ai cần thận trọng?
Nhiều người lo lắng tiêm HPV có an toàn không. Vắc xin HPV đã được sử dụng và theo dõi an toàn trong thời gian dài trên nhiều quốc gia. Tác dụng phụ thường nhẹ và tự hết sau vài ngày:
- Đau, đỏ hoặc sưng tại chỗ tiêm
- Sốt nhẹ
- Mệt mỏi, đau đầu
- Chóng mặt hoặc ngất thoáng qua, thường gặp ở tuổi thiếu niên
Vì có thể ngất, người tiêm nên ngồi hoặc nằm và được theo dõi tại cơ sở khoảng 30 phút sau tiêm.
Một số trường hợp cần thận trọng:
- Phụ nữ mang thai nên hoãn tiêm đến sau sinh. Nếu lỡ tiêm khi chưa biết mình có thai, hãy báo bác sĩ để được tư vấn.
- Người từng dị ứng nặng với vắc xin HPV hoặc thành phần của vắc xin thì không nên tiêm.
- Người đang sốt hoặc bệnh cấp tính nên chờ khỏi hẳn rồi mới tiêm.
Ngoài ra, hãy chọn cơ sở tiêm chủng uy tín để tránh nguy cơ vắc xin không rõ nguồn gốc.
3. Lưu ý thực tế khi tiêm HPV
3.1 Đã quan hệ tình dục, lớn tuổi hoặc đã nhiễm HPV có nên tiêm không?
Vắc xin cho hiệu quả cao nhất trước khi phơi nhiễm, nhưng điều đó không có nghĩa là người đã quan hệ hay lớn tuổi tiêm hoàn toàn vô ích. Một người hiếm khi nhiễm cùng lúc tất cả các týp có trong vắc xin. Vì vậy, vắc xin vẫn có thể bảo vệ khỏi những týp chưa nhiễm.
Với người trưởng thành hoặc đã từng nhiễm HPV, cách tốt nhất là hỏi bác sĩ để đánh giá lợi ích cụ thể. Cũng cần nhớ ba điều: vắc xin không chữa nhiễm HPV đang có, không phòng các bệnh lây qua đường tình dục khác như HIV hay lậu, và không có tác dụng tránh thai.
Nếu đã tiêm Gardasil 4 chủng và muốn chuyển sang 9 chủng, bạn cũng nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự quyết định.
3.2 Tiêm HPV rồi có cần tầm soát ung thư cổ tử cung không?
Có, vẫn cần tầm soát định kỳ. Vắc xin không bao phủ mọi týp HPV nguy cơ cao. Người tiêm khi đã có thể nhiễm virus trước đó cũng không được bảo vệ hoàn toàn.
Phụ nữ nên duy trì xét nghiệm sàng lọc ung thư cổ tử cung theo lịch bác sĩ khuyến nghị. Tiêm vaccine HPV và tầm soát là hai lớp bảo vệ bổ sung cho nhau, không thay thế nhau.
Tại Việt Nam, từ năm 2026, vắc xin HPV được đưa vào Chương trình Tiêm chủng Mở rộng theo lộ trình, ưu tiên bé gái 11 tuổi. Đây là bước tiến quan trọng giúp nhiều gia đình tiếp cận vắc xin dễ dàng hơn.
Tóm lại, tiêm HPV là cách chủ động phòng nhiều loại ung thư và mụn cóc sinh dục, phù hợp cho cả nam lẫn nữ, hiệu quả nhất khi tiêm sớm từ 9–14 tuổi. Hãy tiêm đủ liều tại cơ sở uy tín, duy trì tầm soát định kỳ và hỏi bác sĩ khi có tình trạng sức khỏe đặc biệt.
Câu hỏi thường gặp
Tiêm HPV có cần kiêng gì không?
Tiêm HPV không phải kiêng gì đặc biệt, bạn vẫn ăn uống và sinh hoạt bình thường. Chỉ cần nghỉ ngơi, theo dõi 30 phút tại cơ sở tiêm và báo bác sĩ nếu sốt cao hoặc có phản ứng bất thường.
Nam giới có nên tiêm HPV không?
Nam giới nên tiêm HPV, vì virus liên quan đến ung thư dương vật, hậu môn, hầu họng và mụn cóc sinh dục. Vắc xin được chỉ định cho cả nam, đồng thời giúp giảm lây truyền cho bạn tình.
Nên chọn vắc xin HPV 4 chủng hay 9 chủng?
Gardasil 9 bao phủ nhiều týp hơn nên có phạm vi bảo vệ rộng hơn. Lựa chọn cuối cùng tùy độ tuổi, tình trạng sức khỏe và tư vấn của bác sĩ.
Vắc xin HPV có hiệu quả bao lâu?
Hiệu quả bảo vệ được ghi nhận kéo dài nhiều năm, một số nguồn nêu đến khoảng 30 năm. Hiện chưa có khuyến cáo tiêm nhắc sau khi đã tiêm đủ liều.
Tiêm HPV có gây vô sinh không?
Không. CDC và FDA chưa ghi nhận bằng chứng vắc xin HPV gây vô sinh hay suy buồng trứng sớm.
Nếu bạn tò mò khái niệm "virus" trong thế giới công nghệ khác gì virus sinh học, có thể đọc thêm vài bài về virus máy tính và cách bảo vệ thiết bị dưới đây.
Tìm hiểu thêm về các bệnh do virus và cách bảo vệ sức khỏe:
Nguồn tham khảo