Trả lời nhanh: Xá lợi (phiên âm từ chữ Sanskrit śarīra, nghĩa gốc là thân thể) là những hạt cứng, óng ánh, thường tròn như ngọc trai hay pha lê, còn lại sau khi hỏa táng Đức Phật hoặc bậc tu hành. Trong Phật giáo, xá lợi được tôn kính như di vật thiêng liêng, gắn với công hạnh tu tập.
❓ Xá lợi hình thành như thế nào và khoa học giải thích ra sao?
❓ Xá lợi khác gì tro cốt hay hài cốt thông thường?
❓ Chiêm bái xá lợi có ý nghĩa gì, có tự ban phước không?
Nhiều người biết đến xá lợi qua tin tức về các lễ rước hay qua mạng xã hội, nhưng chưa rõ xá lợi là gì và vì sao được tôn kính. Phần dưới đây đi từ nghĩa gốc, đặc điểm, phân loại đến góc nhìn khoa học, giúp bạn hiểu đúng và tôn trọng tín ngưỡng.
Nếu bạn thường nghe kinh hay bài giảng Phật pháp tại nhà, một chiếc loa có âm thanh rõ sẽ giúp việc nghe dễ chịu hơn.
1. Xá lợi là gì?
Định nghĩa xá lợi
Hiểu đơn giản, xá lợi là phần còn lại sau khi hỏa táng Đức Phật hoặc các bậc tu hành. Thứ được nhắc đến nhiều nhất là những hạt cứng, óng ánh, không cháy thành tro như phần còn lại của cơ thể.
Trong kinh điển, śarīra chỉ di vật của Đức Phật và các bậc giác ngộ như A-la-hán. Ngày nay, cách gọi này phổ biến cho cả các vị cao tăng đã viên tịch. Khi nói xá lợi Đức Phật là gì, người ta thường muốn chỉ di vật của Đức Phật Thích Ca, người nhập diệt hơn 2.500 năm trước.
Nguồn gốc tên gọi: śarīra, xá lợi hay xá lị
Xá lợi nghĩa là gì theo từ gốc? Chữ śarīra trong tiếng Sanskrit vốn có nghĩa là thân thể. Khi kinh điển truyền sang Trung Hoa, từ này được phiên âm và đi vào tiếng Việt qua cách đọc Hán Việt.
Về chính tả, xá lợi và xá lị là hai cách đọc của cùng một chữ, đều được chấp nhận. Ngoài ra còn có cách gọi xá lợi tử, chữ "tử" mang nghĩa hạt, chỉ những hạt xá lợi nhỏ. Tên gọi "ngọc xá lợi" cũng khá phổ biến, nhấn mạnh vẻ óng ánh như ngọc của các hạt này.
Đặc điểm thường được mô tả
Các hạt xá lợi thường được mô tả tròn, nhỏ và có nhiều màu.
Các tài liệu thường mô tả hạt xá lợi với những đặc điểm sau:
- Hình tròn hoặc gần tròn, kích thước nhỏ.
- Nhiều màu sắc: trắng, đen, đỏ, vàng, trong suốt…
- Bề mặt óng ánh, giống ngọc trai hoặc pha lê.
- Được cho là rất cứng, khó vỡ.
Tuy vậy, một viên xá lợi không nhất thiết là hạt nhỏ. Theo một số ghi chép, xá lợi còn có thể là bộ phận không cháy sau hỏa táng như tim hoặc lưỡi, thường được kể lại như dấu ấn đặc biệt về một vị cao tăng.
2. Các loại xá lợi
Sinh thân xá lợi và pháp thân xá lợi
Sinh thân | Pháp thân — Xá lợi gồm phần vật chất và phần giáo pháp để lại.
Đây là điểm nhiều người bỏ qua khi tìm hiểu xá lợi Phật là gì. Kinh Dục Phật Công Đức chia xá lợi thành hai loại:
|
Loại
|
Nội dung
|
Ý nghĩa
|
|
Sinh thân xá lợi
|
Di cốt, di vật vật chất của Đức Phật
|
Gợi nhớ sự hiện diện của Đức Phật trong lịch sử
|
|
Pháp thân xá lợi
|
Giáo pháp, giới luật Đức Phật để lại
|
Phần cốt lõi giúp người đời sau tu tập
|
Cách chia này cho thấy, theo tinh thần Phật giáo, giáo pháp mới là "xá lợi" quý nhất, chứ không chỉ là những hạt ngọc vật chất.
Xá lợi xương, tóc, thịt và các dạng khác
Sách Pháp Uyển Châu Lâm ghi xá lợi Phật gồm ba loại: xương màu trắng, tóc màu đen, thịt màu đỏ. Trong đó, xá lợi tóc Phật là tóc của Đức Phật được lưu giữ và tôn thờ.
Ngoài ra còn có xá lợi răng, xá lợi lưỡi và toàn thân xá lợi. Toàn thân xá lợi là gì? Đó là trường hợp nhục thân của vị tu hành được giữ gần như nguyên vẹn sau khi viên tịch, thay vì chỉ còn từng phần.
Truyền thuyết kể rằng ngọc xá lợi của Phật có tới 84 ngàn viên, được chia cho 8 nước thờ phụng. Đây là truyền thuyết, nên đọc với tinh thần tìm hiểu văn hóa thay vì xem là dữ kiện lịch sử đã kiểm chứng.
3. Xá lợi hình thành như thế nào?
Quan niệm Phật giáo
Nhiều người tìm "xá lợi là gì tại sao có xá lợi" vì tò mò về nguồn gốc của nó. Theo quan niệm Phật giáo, xá lợi là kết quả của quá trình tu hành, nhất là việc giữ giới, định, tuệ. Giới là giữ đạo đức, định là sự tĩnh lặng của tâm, tuệ là trí tuệ sáng suốt.
Từ góc nhìn này, xá lợi được xem như dấu tích của một đời sống thanh tịnh. Dù vậy, chính Phật giáo cũng không xem xá lợi là thước đo duy nhất để đánh giá một người tu hành.
Khoa học nói gì?
Về xá lợi là gì theo khoa học, câu trả lời trung thực là khoa học chưa giải thích được nguyên nhân hình thành một cách thuyết phục. Một số giả thuyết từng được đưa ra:
- Chế độ ăn chay lâu năm làm thay đổi thành phần khoáng trong cơ thể.
- Xá lợi là sỏi thận, sỏi mật hoặc khoáng chất kết tinh.
- Do nhiệt độ, cách thức hỏa táng.
Các giả thuyết này đến nay chưa được chứng minh. Điều chắc chắn hơn là không phải ai hỏa táng cũng có xá lợi. Cách tiếp cận cân bằng là tôn trọng niềm tin, đồng thời không khẳng định điều khoa học chưa xác nhận.
4. Xá lợi khác gì hài cốt và tro cốt?
Xá lợi khác tro cốt về hình dạng lẫn ý nghĩa tôn thờ.
Một hiểu lầm khá phổ biến là xá lợi chỉ là tro cốt thông thường. Thực tế, hai khái niệm này khác nhau rõ rệt:
|
Tiêu chí
|
Hài cốt, tro cốt
|
Xá lợi
|
|
Bản chất
|
Xương, răng hoặc tro còn lại sau hỏa thiêu thường
|
Kết tinh được cho là không cháy thành tro
|
|
Hình dáng
|
Mảnh xương, bột tro
|
Hạt tròn, óng ánh, nhiều màu
|
|
Cách đối xử
|
Lưu giữ để tưởng niệm người đã khuất
|
Tôn thờ như bảo vật trong Phật giáo
|
Có thể hình dung giống cách nhiều nhà thờ ở châu Âu lưu giữ di vật của các vị thánh: giá trị không nằm ở chất liệu mà ở ý nghĩa tâm linh cộng đồng tín đồ gắn với nó.
5. Ý nghĩa của việc tôn thờ và chiêm bái xá lợi
Nơi tôn trí và cách tôn thờ
Xá lợi thường được tôn trí trong bảo tháp tại chùa. — Nguồn: thanhnien.vn
Xá lợi thường được tôn trí trong bảo tháp tại chùa để Phật tử chiêm bái. Trong các dịp đại lễ Phật giáo, xá lợi có thể được cung rước để nhiều người đến đảnh lễ.
Ý nghĩa chính của việc chiêm bái là gợi nhớ ơn đức của Đức Phật và chư vị cao tăng. Từ đó, người chiêm bái tự sách tấn, tức tự nhắc mình chăm chỉ tu tập, sống tốt hơn.
Hiểu đúng để tránh mê tín
Xá lợi không tự có phép màu, không tự ban phước hay tiêu nghiệp. Việc đảnh lễ không tự động mang lại công đức nếu người đó không thay đổi trong suy nghĩ và hành động.
Giá trị cốt lõi nằm ở việc tự tu hành, đúng với tinh thần pháp thân xá lợi. Xá lợi cũng không phải bằng chứng chắc chắn cho việc đắc đạo hay phép lạ.
6. Lưu ý khi gặp xá lợi được rao bán hoặc trưng bày
Xá lợi giả và khó xác minh nguồn gốc
Trên mạng không hiếm bài rao bán "xá lợi", đặc biệt là xá lợi tóc. Những món này gần như không thể kiểm chứng nguồn gốc, và không phải xá lợi rao bán nào cũng là thật.
Trong Phật giáo, xá lợi được coi là pháp bảo, không phải hàng hóa hay vật đem trưng bày lưu diễn tùy tiện. Khi thấy thông tin như vậy trên mạng, bạn nên hỏi rõ nguồn gốc từ tổ chức Phật giáo chính thống trước khi tin hay chia sẻ.
7. Câu hỏi thường gặp
Xá lợi có phải là di cốt của Đức Phật không?
Đúng một phần. Ngoài di cốt, sinh thân xá lợi còn gồm các di vật như răng, tóc của Đức Phật được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Bên cạnh đó, pháp thân xá lợi là giáo pháp, giới luật. Vì vậy, người học Phật thường xem việc thực hành lời dạy cũng là cách gìn giữ xá lợi.
Người bình thường có xá lợi không?
Theo quan niệm Phật giáo, xá lợi gắn với người tu hành, còn khoa học chưa có lời giải về điều kiện hình thành. Việc sau hỏa táng có hay không có hạt cứng chưa đủ để kết luận điều gì. Vì thế, không nên dùng xá lợi để đánh giá một người tu tốt hay chưa, cũng không nên suy diễn về người thân đã khuất.
Xá lợi tiếng Anh là gì?
Trong tiếng Anh, xá lợi thường được giữ nguyên là sarira hoặc śarīra. Từ relic là thuật ngữ chung chỉ di vật của các bậc thánh trong nhiều tôn giáo, nên khi nói về xá lợi người ta ghép thêm thành Buddhist relics để chỉ rõ di vật Phật giáo.
Xá lợi có phải sỏi thận hay sỏi mật không?
Đây mới chỉ là giả thuyết. Giả thuyết này chưa thuyết phục vì chưa có nghiên cứu đủ rộng để đối chiếu thành phần xá lợi với sỏi trong cơ thể. Nó cũng chưa giải thích được vì sao xá lợi được mô tả có nhiều màu và dạng óng ánh. Do đó, chưa thể kết luận xá lợi là sỏi.
Xá lợi là di vật thiêng liêng trong Phật giáo, gồm cả phần vật chất lẫn giáo pháp Đức Phật để lại, và khoa học vẫn chưa có lời giải trọn vẹn về nguồn gốc. Hiểu đúng giúp bạn chiêm bái với lòng tôn kính, tránh mê tín và tỉnh táo trước những món xá lợi rao bán khó xác minh.
Một số mẫu điện thoại giá tốt đang kinh doanh tại Thế Giới Di Động:
Nguồn tham khảo