Làm chủ cân bằng trắng trên máy ảnh

Cân bằng trắng (white balance) là quá trình định nghĩa màu trắng cho cảm biến của camera, giúp xóa bỏ các sắc màu không thật trên ảnh chụp.

Mắt người rất nhạy cảm khi đánh giá màu trắng đang được chiếu bằng nguồn sáng nào, nhưng cảm biến của camera thì lại gặp khó khăn khi phải tự nhận biết (ở chế độ cân bằng trắng tự động). Cân bằng trắng chuẩn trong máy ảnh sẽ tính đến "nhiệt độ màu" (color temperature) của nguồn sáng, thể hiện tương đối độ ấm áp hay lạnh lẽo của nguồn sáng.

Cân bằng trắng sai có thể tạo ra màu da cam hay xanh dương "dại dại", thiếu sức sống và làm hỏng chân dung, phong cảnh (chỉ đến khi bạn đạt “trình” cao mới có thể chủ ý làm sai để tạo ra bức ảnh nghệ thuật hơn). Thực hiện cân bằng trắng trên máy phim yêu cầu gắn thêm kính lọc cho mỗi điều kiện ánh sáng khác nhau, nhưng với ảnh số chỉ cần người sử dụng hiểu nguyên lý là có thể cài đặt được ngay trong máy.

Nhiệt độ màu

Nhiệt độ màu miêu tả độ sáng bức xạ từ một vật hấp thụ đen tuyệt đối. Màu đen ứng với nhiệt độ màu là 0 độ K (thang độ Kelvin). Vật hấp thụ đó là đối tượng hấp thụ tất cả ánh sáng tới, dù phản xạ nó hay cho nó đi xuyên qua. Có ví dụ dễ liên tưởng là nung nóng một vật bằng kim loại hay hòn than, chúng được gọi là “nóng đỏ” khi đạt đến nhiệt độ nào đó, rồi chuyển sang “nóng trắng” khi đạt tới nhiêt độ cao hơn nữa. Giống như thế, vật hấp thụ ở các nhiệt độ khác nhau cũng có các màu nhiệt khác nhau về ánh sáng trắng. Dù gọi bằng tên gì, ánh sáng “có vẻ” trắng đó không chứa một màu nào trong dải quang phổ mà mắt người nhìn thấy:

Trong đó nhiệt độ màu 5.000 K tạo ra ánh sáng khá trung tính, trong khi 3.000 K và 9.000 K hình thành dải sáng dịch chuyển để chứa nhiều bước sóng da cam và xanh dương hơn. Khi nhiệt độ màu tăng lên, sự thể hiện màu trở nên “mát” hơn. Điều này có vẻ như không đúng với trực giác, nhưng thật ra các bước sóng ngắn hơn chứa ánh sáng năng lượng cao hơn.

Do người chụp ảnh chẳng bao giờ dùng thuật ngữ nhiệt độ màu để ám chỉ nguồn ánh sáng trên vật hấp thu thật sự nên nó ngụ ý là “nhiệt độ màu tương quan” với vật hấp thu có màu tương tự. Bảng sau đây là hướng dẫn quan trọng để tham khảo:

Thực hành trên máy

Do một số nguồn sáng không giống phản chiếu từ vật hấp thu, chế độ cân bằng trắng còn dùng một tham số thứ hai là chuyển đổi xanh lá - đỏ tươi (green - magenta). Không cần chỉnh sự chuyển đổi này dưới ánh sáng ban ngày bình thường, nhưng cần chỉnh dưới ánh đèn huỳnh quang và các nguồn sáng nhân tạo khác. May là hầu hết camera số đều có một loạt thiết lập cân bằng trắng nên bạn không phải xử lý trong các bức ảnh thông thường.

Trong ảnh trên, ba mục đầu cho phép thiết lập nhiệt độ màu. Auto white balance là chế độ cân bằng trắng tự động, có trong tất cả camera số và dùng thuật toán để đoán, thường là giữa 3.000/4.000 K và 7.000 K. Custom white balance cho phép chụp ảnh một mẫu màu tham khảo dưới điều kiện ánh sáng tương tự rồi cài đặt mẫu đó làm cân bằng trắng cho các bức ảnh khác. Kelvin là mục mà bạn có thể đặt nhiệt độ màu tùy ý. Sáu cài đặt sẵn tiếp theo theo trật tự tăng nhiệt độ màu, nhưng nhiều camera nhỏ dạng bấm - chụp không có chế độ cân bằng trắng bóng râm.

Mô tả và biểu tượng cho các cân bằng trắng trên chỉ là ước lượng cho điều kiện ánh sáng thực tế mà máy hoạt động tốt nhất. Thật ra chế độ cân bằng trắng Cloudy khi dùng ban ngày lại tùy thuộc thời điểm, ví dụ lúc trời quá sáng nó sẽ làm ảnh bớt sáng hơn và làm sắc ảnh nồng ấm hơn. Nhìn chung, muốn ảnh ấm hơn bạn có thể tăng nhiệt độ màu bằng cách chọn những cài đặt ở gần phía dưới.

Nếu máy hỗ trợ, giải pháp cân bằng trắng tốt nhất là chụp với định dạng RAW. Các tập tin RAW cho phép cài đặt cân bằng trắng ở khoảng nhiệt độ màu và chuyển đổi xanh - đỏ rộng hơn. Thực hiện cân bằng trắng với file RAW cũng nhanh và dễ dàng. Bạn có thể điều chỉnh thang nhiệt độ và xanh - đỏ cho đến khi màu không ưng ý được loại bỏ, hoặc nhấn vào một mẫu tham khảo trung tính bên trong ảnh.