Trả lời nhanh: Áp xe là ổ mủ khu trú hình thành khi mô bị nhiễm trùng, thường do vi khuẩn như tụ cầu. Mủ gồm bạch cầu, vi khuẩn và mô chết, được mô lành bao quanh. Áp xe có thể ở da, trong miệng hoặc cơ quan nội tạng, và thường cần bác sĩ dẫn lưu mủ.
❓ Áp xe hình thành như thế nào và do nguyên nhân gì?
❓ Áp xe có những loại nào và dấu hiệu ra sao?
❓ Áp xe có nguy hiểm không và khi nào cần đi khám?
1. Áp xe là gì?
Khi nghe bác sĩ nói người thân "bị áp xe", nhiều người lo lắng mà chưa hiểu rõ đó là gì. Hiểu đúng áp xe là gì giúp bạn nhận biết sớm, tránh tự xử lý sai và biết lúc nào cần đi khám.
1.1 Định nghĩa áp xe
Áp xe (tiếng Anh: abscess) là một ổ mủ khu trú, tức một túi chứa mủ nằm gọn ở một vùng nhất định trong cơ thể. Ổ mủ này hình thành do nhiễm trùng, phổ biến nhất là do vi khuẩn.
Nói đơn giản, bị áp xe là gì? Đó là tình trạng cơ thể "nhốt" ổ nhiễm trùng lại một chỗ để ngăn vi khuẩn lan ra. Bệnh áp xe có thể xuất hiện ngay dưới da, trong miệng hoặc sâu bên trong các cơ quan như gan, phổi, não.
1.2 Áp xe hình thành như thế nào?
Các bước cơ thể khoanh vùng nhiễm trùng thành ổ áp xe.
Quá trình hình thành ổ áp xe diễn ra theo các bước khá rõ ràng:
- Vi khuẩn xâm nhập vào mô qua vết thương, vết xước, nang lông hoặc tuyến bị tắc.
- Hệ miễn dịch phản ứng, đưa bạch cầu đến vùng nhiễm trùng để tiêu diệt vi khuẩn.
- Trong "trận chiến", nhiều bạch cầu, vi khuẩn và tế bào mô bị chết đi, tạo thành mủ. Mủ gồm bạch cầu sống và chết, vi khuẩn cùng mô hoại tử.
- Mô lành xung quanh tạo một lớp vỏ bao quanh ổ mủ, giúp khoanh vùng nhiễm trùng.
Lớp vỏ bao này lý giải vì sao kháng sinh đôi khi khó thấm vào bên trong ổ mủ. Đây là lý do áp xe thường cần được dẫn lưu, tức tháo mủ ra ngoài, thay vì chỉ uống thuốc.
1.3 Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
Nguyên nhân áp xe phổ biến nhất là vi khuẩn tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus). Ngoài ra, liên cầu, vi khuẩn kỵ khí và một số ký sinh trùng cũng có thể gây áp xe tùy vị trí.
Các tình huống dễ dẫn đến áp xe gồm:
- Vết thương, vết cắt, vết tiêm hoặc vết côn trùng cắn bị nhiễm bẩn.
- Tắc nang lông, tuyến mồ hôi hoặc tuyến bã nhờn.
- Nhiễm trùng lan từ răng sâu, viêm nướu, viêm amidan.
Một số người có nguy cơ cao hơn:
- Người mắc tiểu đường.
- Người suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng corticoid kéo dài.
- Người hút thuốc, béo phì, vệ sinh da kém.
- Với áp xe da, nhóm tuổi 15–40 có nguy cơ cao hơn.
2. Các loại áp xe thường gặp
Áp xe được phân loại chủ yếu theo vị trí. Mỗi loại có mức độ nguy hiểm và cách xử lý khác nhau.
2.1 Áp xe da
Áp xe da là loại phổ biến nhất. Vị trí hay gặp là nách, bẹn, mông và vùng hậu môn, những nơi có nhiều nang lông, mồ hôi và dễ cọ xát.
Nhọt thực chất là một áp xe nhỏ hình thành quanh nang lông. Khi nhiều nhọt liên kết thành một khối lớn, người ta gọi là cụm nhọt.
Vậy áp xe hậu môn là gì? Đó là ổ mủ hình thành cạnh hậu môn, thường từ tuyến nhỏ quanh ống hậu môn bị nhiễm trùng. Bệnh gây đau nhức liên tục, sưng tấy và có thể kèm sốt.
2.2 Áp xe trong miệng và răng
Áp xe răng là gì? Đây là ổ mủ ở chân răng hoặc quanh răng, thường xuất phát từ răng sâu không điều trị, chấn thương răng hoặc viêm nha chu. Người bệnh đau nhức âm ỉ, sưng má, có thể thấy vị mủ trong miệng.
Ngoài răng, áp xe còn gặp ở nướu và quanh amidan. Áp xe quanh amidan gây đau họng dữ dội, khó nuốt, khó há miệng, cần đi khám sớm.
2.3 Áp xe nội tạng
Áp xe có thể xuất hiện ở ngoài da lẫn cơ quan nội tạng.
Áp xe không chỉ xuất hiện ngoài da. Nó còn có thể hình thành ở gan, phổi, não, thận hay trong ổ bụng. Loại này khó phát hiện và điều trị hơn vì không nhìn thấy bằng mắt thường.
Áp xe gan là gì? Đó là ổ mủ trong nhu mô gan, có thể do vi khuẩn hoặc ký sinh trùng như amip. Người bệnh thường sốt, đau vùng hạ sườn phải, mệt mỏi, cần siêu âm hoặc chụp chiếu để chẩn đoán.
3. Dấu hiệu nhận biết áp xe
Nhận biết sớm dấu hiệu áp xe giúp bạn xử trí đúng lúc. Biểu hiện chia thành hai nhóm: tại chỗ và toàn thân.
3.1 Dấu hiệu tại chỗ
Với áp xe da, bạn thường thấy:
- Khối sưng, đỏ, nóng, đau khi chạm vào.
- Khi ấn, khối có cảm giác lùng nhùng như có chất lỏng bên trong.
- Đỉnh khối có thể xuất hiện chấm trắng hoặc vàng, sau đó rỉ mủ.
- Khối to dần theo thời gian nếu không được xử lý.
Trên da sẫm màu, vùng áp xe có thể không đỏ rõ mà chỉ sẫm hơn hoặc tím. Vì vậy, hãy chú ý cảm giác nóng, đau và sưng thay vì chỉ dựa vào màu da.
3.2 Dấu hiệu toàn thân
Hai nhóm dấu hiệu giúp nhận biết áp xe sớm.
Áp xe sâu hoặc nhiễm trùng lan rộng có thể gây sốt, ớn lạnh, mệt mỏi và chán ăn. Với áp xe nội tạng, dấu hiệu toàn thân đôi khi là manh mối duy nhất. Nếu sốt kéo dài không rõ nguyên nhân kèm đau một vùng cơ thể, bạn nên đi khám.
4. Áp xe có nguy hiểm không và khi nào cần đi khám?
Nhiều người thắc mắc bị áp xe có nguy hiểm không. Áp xe nhỏ ngoài da thường xử lý được, nhưng nếu chủ quan, bệnh có thể gây biến chứng nặng.
4.1 Biến chứng có thể gặp
- Nhiễm trùng lan rộng sang mô xung quanh, gây viêm mô tế bào.
- Nhiễm trùng huyết khi vi khuẩn vào máu, có thể đe dọa tính mạng.
- Đường rò: ổ mủ tạo đường thông bất thường ra da hoặc cơ quan lân cận, hay gặp ở áp xe hậu môn.
- Tái phát nhiều lần nếu nguồn nhiễm trùng chưa được xử lý triệt để.
4.2 Khi nào cần đi khám
Bạn nên đến cơ sở y tế khi:
- Khối sưng to dần, cứng, đau nhiều.
- Có sốt, ớn lạnh hoặc mệt mỏi.
- Áp xe ở mặt, vú, hậu môn, bẹn hoặc gần mắt.
- Khối sưng kéo dài hơn 2 tuần không đỡ.
- Người bệnh có tiểu đường, suy giảm miễn dịch hoặc là trẻ nhỏ.
- Áp xe tái phát nhiều lần.
4.3 Hướng điều trị tổng quan
Dẫn lưu mủ là cách điều trị chính, do bác sĩ thực hiện.
Cách điều trị chính là dẫn lưu mủ: bác sĩ rạch nhỏ để tháo mủ, làm sạch ổ áp xe. Trường hợp lớn hoặc nằm sâu có thể cần mổ áp xe hoặc dẫn lưu qua hướng dẫn siêu âm.
Kháng sinh được dùng tùy trường hợp, như áp xe lan rộng, có sốt hoặc người có bệnh nền. Áp xe nhỏ gần bề mặt da có thể chỉ cần chườm ấm và theo dõi, hoặc được bác sĩ rạch dẫn lưu. Sau dẫn lưu, cần thay băng, giữ vết thương sạch và tái khám theo hẹn.
5. Sai lầm thường gặp khi gặp áp xe
5.1 Tự nặn, chích hoặc đắp mẹo dân gian
Tự nặn hay chích áp xe bằng kim có thể đẩy vi khuẩn lan sâu, gây nhiễm trùng nặng hơn. Các mẹo đắp khoai tây, lòng trắng trứng hay xoa bóp không loại bỏ được ổ mủ. Ngoài ra, mủ tự vỡ không có nghĩa là đã khỏi, vì ổ mủ chưa sạch vẫn có thể tái phát.
5.2 Nhầm áp xe hậu môn với trĩ và bỏ qua áp xe răng
Áp xe hậu môn và trĩ là hai bệnh khác nhau. Áp xe gây đau liên tục, sưng nóng, có thể sốt, còn trĩ thường liên quan đến chảy máu khi đi tiêu.
Với áp xe răng, uống thuốc giảm đau hết đau chưa chắc đã khỏi, nha sĩ cần xử lý nguồn nhiễm trùng ở răng.
Một trường hợp khác dễ bị bỏ qua là vết tiêm ở trẻ. Chỗ tiêm hơi sưng vài ngày là phản ứng thường gặp, nhưng nếu sưng cứng kéo dài, nóng đỏ hoặc trẻ sốt, nên đưa trẻ đi khám để loại trừ áp xe.
Câu hỏi thường gặp
Áp xe có tự khỏi không?
Áp xe nhỏ ngoài da có thể tự vỡ và lành, nhưng áp xe lớn, nằm sâu hoặc kèm sốt thường không tự hết mà cần bác sĩ dẫn lưu mủ. Kể cả khi đã xẹp, ổ mủ còn sót vẫn có thể tái phát ở cùng vị trí. Hãy đi khám ngay nếu thấy vệt đỏ lan rộng, sốt cao hoặc đau tăng nhanh.
Áp xe khác nhọt thế nào?
Nhọt là một dạng áp xe nhỏ quanh nang lông, nên nhiều người gọi là mụn áp xe. Áp xe là thuật ngữ rộng hơn, có thể lớn và ở nhiều vị trí, kể cả nội tạng.
Áp xe có lây không?
Bản thân áp xe không lây như cảm cúm, nhưng mủ chứa vi khuẩn có thể lây qua tiếp xúc. Bạn nên rửa tay sạch, băng kín vết thương và không dùng chung khăn, dao cạo.
Có nên tự nặn áp xe tại nhà không?
Không nên. Tại nhà, bạn chỉ nên chườm ấm, giữ vùng da sạch, che băng khi mủ rỉ ra và rửa tay sau khi chạm vào. Nếu sau vài ngày khối không nhỏ đi, áp xe nằm ở mặt hoặc vùng kín, hay bạn có tiểu đường, hãy đến cơ sở y tế để được rạch dẫn lưu vô trùng.
Áp xe là ổ mủ do nhiễm trùng, có thể xuất hiện ở da, miệng hay nội tạng. Nhận biết sớm dấu hiệu, không tự nặn và đi khám khi khối sưng to, đau nhiều hoặc kèm sốt là cách bảo vệ sức khỏe an toàn nhất.
Bạn có thể tìm hiểu thêm một số khái niệm khác qua các bài viết dưới đây.
Tìm hiểu thêm về các vấn đề sức khỏe liên quan:
Nguồn tham khảo
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không