Trả lời nhanh: Các thì trong tiếng Anh gồm 12 thì cơ bản, tạo từ 3 mốc thời gian (hiện tại, quá khứ, tương lai) kết hợp 4 thể: đơn, tiếp diễn, hoàn thành, hoàn thành tiếp diễn. Mỗi thì có công thức, cách dùng và dấu hiệu nhận biết riêng, nên hiểu quy luật là bạn nhớ được.
1. Thì trong tiếng Anh là gì?
Thì (tense) là dạng của động từ cho biết hành động xảy ra vào lúc nào và diễn ra theo kiểu nào: đã xong, đang diễn ra hay có kết quả. Phần này phù hợp với học sinh THCS, người mới học, người mất gốc và người ôn thi.
1.1 Ba mốc thời gian và bốn thể của động từ
Mỗi thì là sự ghép của một mốc thời gian với một thể:
- Mốc thời gian: hiện tại, quá khứ, tương lai.
- Thể đơn (Simple): thói quen, sự thật, hành động trọn vẹn.
- Thể tiếp diễn (Continuous): hành động đang diễn ra.
- Thể hoàn thành (Perfect): hành động đã xong và có liên hệ với một mốc khác.
- Thể hoàn thành tiếp diễn (Perfect Continuous): hành động kéo dài liên tục tới một mốc.
Ví dụ, "hiện tại" ghép với "tiếp diễn" cho ra thì hiện tại tiếp diễn (Present Continuous): She is reading (Cô ấy đang đọc sách).
1.2 Vì sao có 12 thì?
Ba mốc nhân bốn thể bằng 12, nên có 12 thì trong tiếng Anh (12 tenses in English). Một số tài liệu nói 13 thì vì tính thêm tương lai gần (be going to).
Ở góc nhìn ngôn ngữ học thuần túy, động từ tiếng Anh chỉ biến đổi hình thái cho hai thì: hiện tại và quá khứ. Tương lai được diễn đạt bằng will, be going to hoặc chính thì hiện tại.
Khi mới làm quen, bạn nên bắt đầu từ những thì đơn giản như hiện tại đơn, rồi mở rộng dần sang các thì phức tạp hơn. Mức độ khó tăng dần theo trình độ, nên không cần vội học hết một lượt.
2. Bảng công thức các thì trong tiếng Anh
Bảng dưới là English tenses chart gọn cho các thì trong tiếng Anh cơ bản. Ký hiệu: S là chủ ngữ, V là động từ nguyên mẫu, V-ing là động từ thêm -ing, V3 là quá khứ phân từ, O là tân ngữ. Riêng với to be, thành phần theo sau được ký hiệu là Bổ/Trạng, tức bổ ngữ hoặc trạng ngữ. Ví dụ She is happy (bổ ngữ là tính từ happy) hay She is at home (trạng ngữ chỉ nơi chốn at home).
2.1 Nhóm thì hiện tại
| Thì |
Khẳng định |
Phủ định |
Nghi vấn |
| Hiện tại đơn, to be |
S + am/is/are + Bổ/Trạng |
S + am/is/are + not + Bổ/Trạng |
Am/Is/Are + S + Bổ/Trạng? |
| Hiện tại đơn, động từ thường |
S + V(s/es) + O |
S + don't/doesn't + V + O |
Do/Does + S + V + O? |
| Hiện tại tiếp diễn |
S + am/is/are + V-ing |
S + am/is/are + not + V-ing |
Am/Is/Are + S + V-ing? |
| Hiện tại hoàn thành |
S + have/has + V3 |
S + have/has + not + V3 |
Have/Has + S + V3? |
| Hiện tại hoàn thành tiếp diễn |
S + have/has + been + V-ing |
S + have/has + not + been + V-ing |
Have/Has + S + been + V-ing? |
Ví dụ: He usually gets up at 5 o'clock (Anh ấy thường dậy lúc 5 giờ). Với thì hiện tại đơn, chủ ngữ he/she/it đi với động từ thêm s/es.
2.2 Nhóm thì quá khứ
| Thì |
Khẳng định |
Phủ định |
Nghi vấn |
| Quá khứ đơn, to be |
S + was/were + Bổ/Trạng |
S + was/were + not + Bổ/Trạng |
Was/Were + S + Bổ/Trạng? |
| Quá khứ đơn, động từ thường |
S + V-ed (hoặc V2) + O |
S + didn't + V + O |
Did + S + V + O? |
| Quá khứ tiếp diễn |
S + was/were + V-ing |
S + was/were + not + V-ing |
Was/Were + S + V-ing? |
| Quá khứ hoàn thành |
S + had + V3 |
S + had + not + V3 |
Had + S + V3? |
| Quá khứ hoàn thành tiếp diễn |
S + had + been + V-ing |
S + had + not + been + V-ing |
Had + S + been + V-ing? |
Ví dụ: It was very hot yesterday (Hôm qua trời rất nóng). Ở đây very hot là bổ ngữ của was.
2.3 Nhóm thì tương lai
| Thì |
Khẳng định |
Phủ định |
Nghi vấn |
| Tương lai đơn |
S + will + V |
S + will + not + V |
Will + S + V? |
| Tương lai tiếp diễn |
S + will + be + V-ing |
S + will + not + be + V-ing |
Will + S + be + V-ing? |
| Tương lai hoàn thành |
S + will + have + V3 |
S + will + not + have + V3 |
Will + S + have + V3? |
| Tương lai hoàn thành tiếp diễn |
S + will + have been + V-ing |
S + will + not + have been + V-ing |
Will + S + have been + V-ing? |
Ví dụ: I will help you when you have trouble (Mình sẽ giúp bạn khi bạn gặp khó khăn). Ngoài will, tương lai còn có cấu trúc be going to + V.
3. Cách dùng từng thì kèm ví dụ
3.1 Hiện tại đơn và hiện tại tiếp diễn
Thì hiện tại đơn dùng cho:
- Sự thật hiển nhiên: The sun rises in the east (Mặt trời mọc ở hướng đông).
- Thói quen, sở thích: My cousin doesn't love collecting stamps.
- Lịch trình cố định như tàu xe, thời khóa biểu: The train leaves at 7 a.m.
Thì hiện tại tiếp diễn dùng cho:
- Hành động đang diễn ra lúc nói: We are studying English now.
- Hành động diễn ra quanh thời điểm nói, chưa chắc ngay lúc này: They are building a supermarket near my house.
- Kế hoạch gần đã sắp xếp: I am meeting her tomorrow.
- Nhiều hành động cùng diễn ra: Lam is listening, An is writing a letter.
- Phàn nàn với always: She is always losing her keys (Cô ấy lúc nào cũng làm mất chìa khóa).
Lưu ý: động từ chỉ cảm giác, cảm xúc, nhận thức như love, like, hate, know, want thường không chia tiếp diễn. Hãy nói I like music, không nói I am liking music.
3.2 Hiện tại hoàn thành và hoàn thành tiếp diễn
Thì hiện tại hoàn thành nối quá khứ với hiện tại. Nó nhấn vào kết quả hoặc kinh nghiệm và không nêu mốc thời gian cụ thể: I have lost my phone (Mình làm mất điện thoại rồi, giờ vẫn chưa có).
Thì hiện tại hoàn thành tiếp diễn nhấn vào quá trình kéo dài: I have been looking for it all morning (Mình tìm nó cả buổi sáng).
Hai thì này không chỉ khác nhau ở thời gian. Câu đầu quan tâm kết quả, câu sau quan tâm hành động kéo dài. Cả hai hay đi với since (từ mốc nào) và for (trong bao lâu): since 2020, for three years.
3.3 Quá khứ đơn và quá khứ tiếp diễn
Thì quá khứ đơn dùng cho hành động đã xảy ra và kết thúc trong quá khứ, thường gắn với mốc thời gian rõ ràng. Nó cũng dùng cho chuỗi hành động nối tiếp: He closed the window, turned off the light and went to bed.
Quá khứ tiếp diễn diễn tả hành động đang diễn ra tại một thời điểm trong quá khứ, hoặc đang diễn ra thì có hành động khác xen vào: I was playing games when she called.
Còn quá khứ hoàn thành (had + V3) dùng cho hành động xảy ra trước một hành động quá khứ khác: When I arrived, the film had started.
3.4 Cách diễn đạt tương lai: will và be going to
Thì tương lai đơn dùng khi:
- Quyết định ngay lúc nói: There's someone at the door. I will get it.
- Lời hứa, ngỏ ý giúp: I will be there at four, I promise.
- Yêu cầu lịch sự: Will you stop talking, please?
Be going to dùng cho dự định có từ trước hoặc dự đoán có căn cứ: Look at those clouds, it is going to rain.
Mẹo nhỏ: thì quá khứ đôi khi dùng để nói lịch sự hơn, như I was wondering if you could help me.
4. Cách chọn đúng thì và dấu hiệu nhận biết
Phần này giúp bạn nắm dấu hiệu nhận biết các thì và biết cách chọn thì trong bài tập.
4.1 Bảng dấu hiệu nhận biết
| Thì |
Dấu hiệu thường gặp |
| Hiện tại đơn |
always, usually, often, sometimes, never, every day |
| Hiện tại tiếp diễn |
now, at the moment, at present, right now, Look!, Listen! |
| Hiện tại hoàn thành |
already, yet, ever, never, just, since, for |
| Quá khứ đơn |
yesterday, ago, last week, in 2019 |
| Quá khứ tiếp diễn |
at 8 p.m. yesterday, while, when (hành động xen vào) |
| Tương lai đơn |
tomorrow, next week, in + mốc tương lai, I think |
Trạng từ chỉ là gợi ý. Thấy usually chưa chắc là hiện tại đơn, và có when cũng chưa chắc là quá khứ đơn. Hãy đọc cả ngữ cảnh.
4.2 Các bước xác định thì
- Xác định mốc thời gian: hiện tại, quá khứ hay tương lai.
- Hỏi hành động đã xong, đang diễn ra hay có kết quả liên quan đến mốc khác.
- Tìm dấu hiệu như now, yesterday, since.
- Chọn công thức, rồi kiểm tra chủ ngữ để chia động từ.
4.3 Lỗi thường gặp
- Chia s/es hoặc -ed cho động từ chính dù đã có does/did. Đúng là She doesn't like tea, Did he go? (động từ chính về nguyên mẫu).
- Dùng tiếp diễn với know, like, want.
- Máy móc gắn since với một thì duy nhất. Since chỉ mốc thời gian, còn thì phụ thuộc mốc và ngữ cảnh. Với mốc ở hiện tại, ta thường dùng hiện tại hoàn thành: I have lived here since 2020. Với mốc trong quá khứ, ta dùng quá khứ hoàn thành: By 2023, I had lived there since 2015, hoặc tự nhiên hơn: She had known him since 2010 when they met again.
- Nghĩ rằng tiếng Anh có thì tương lai riêng về hình thái động từ.
5. Quy tắc chia động từ thêm s/es, -ing, -ed
5.1 Thêm s/es ở ngôi thứ ba số ít
- Tận cùng o, ch, sh, x, s, ss thì thêm es: watch → watches, mix → mixes, go → goes.
- Phụ âm + y thì đổi y thành i rồi thêm es: study → studies, cry → cries.
- Have đổi thành has.
Khẩu quyết: "Ông Chín sửa xe SH" (O, CH, S, X, SH) giúp nhớ nhóm thêm es.
5.2 Thêm -ing và -ed
Quy tắc -ing:
- Tận cùng e câm thì bỏ e: write → writing. Ngoại lệ: ee, ye, oe giữ e (see → seeing, dye → dyeing).
- Tận cùng ie thì đổi thành y: lie → lying.
- Từ một âm tiết có dạng phụ âm-nguyên âm-phụ âm thì gấp đôi phụ âm cuối: run → running.
- Từ hai âm tiết chỉ gấp đôi khi trọng âm rơi vào âm cuối: begin → beginning, nhưng open → opening.
- Không gấp đôi khi phụ âm cuối là w, x, y: fix → fixing, play → playing.
Quy tắc -ed:
- Tận cùng e chỉ thêm d: hope → hoped.
- Từ có dạng phụ âm-nguyên âm-phụ âm gấp đôi phụ âm (theo cùng điều kiện trọng âm và ngoại lệ w/x/y): stop → stopped.
- Phụ âm + y đổi y thành i: study → studied.
Động từ bất quy tắc không theo quy luật, cần học cột V2, V3: go – went – gone, write – wrote – written.
6. Mẹo ghi nhớ các thì dễ dàng
Đây là mẹo nhớ 12 thì giúp bạn đỡ rối khi mới học.
6.1 Mẹo 3 ngôi nhà thời gian và 4 loại phòng
Hãy tưởng tượng 3 ngôi nhà: hiện tại, quá khứ, tương lai. Mỗi nhà có 4 phòng: đơn, tiếp diễn, hoàn thành, hoàn thành tiếp diễn. Khi gặp câu, bạn hỏi "nhà nào, phòng nào" là ra thì.
Đây là mẹo khái quát. Phần lớn sự khác biệt nằm ở trợ động từ (am/is/are, was/were, will), nhưng hiện tại đơn và quá khứ đơn còn đổi cả dạng động từ chính: go → goes ở hiện tại, go → went ở quá khứ. Vì vậy hãy nhớ kỹ phòng "đơn" của từng nhà trước.
6.2 Chỉ cần nắm chắc 5-6 thì thông dụng
Không cần thuộc cả 12 thì mới giao tiếp được. Một giáo viên tiếng Anh lưu ý rằng nắm chắc khoảng 5 thì thông dụng là đủ cho giao tiếp hằng ngày: hiện tại đơn, hiện tại tiếp diễn, quá khứ đơn, hiện tại hoàn thành, tương lai đơn (và be going to).
Hãy học qua câu ví dụ gắn với đồ dùng quen thuộc, như I use my laptop every day (thói quen), I am charging it now (đang diễn ra). Cách này dễ nhớ hơn học lý thuyết trừu tượng.
7. Ví dụ có lời giải và bài tập luyện tập
Ví dụ và bài tập các thì trong tiếng Anh dưới đây đi từ dễ đến khó.
7.1 Ví dụ có lời giải từng bước
Ví dụ 1: She (read) a book now.
- Dấu hiệu: now, hành động đang diễn ra.
- Chọn hiện tại tiếp diễn: am/is/are + V-ing.
- Chủ ngữ she nên dùng is. Đáp án: is reading.
Ví dụ 2: They (visit) their grandma yesterday.
- Dấu hiệu: yesterday, mốc quá khứ đã xong.
- Chọn quá khứ đơn: V-ed.
- Đáp án: visited.
Ví dụ 3: I (live) here since 2020.
- Dấu hiệu: since + mốc thời gian, hành động kéo dài đến nay.
- Chọn hiện tại hoàn thành: have/has + V3.
- Đáp án: have lived.
7.2 Bài tập chia động từ có đáp án
- My brother (go) to school by bus every day.
- Look! The cat (sit) on my laptop.
- A: "I'm cold." B: "I (turn) on the heater."
- Joe (throw) the ball to Sue, who (catch) it yesterday.
- We (not see) that film yet.
Đáp án:
- goes (thói quen, ngôi thứ ba thêm es).
- is sitting (có Look!).
- will turn (quyết định tức thì).
- threw, caught (quá khứ đơn, động từ bất quy tắc).
- have not seen (có yet, hiện tại hoàn thành).
Tóm lại, mỗi thì là một cặp "mốc thời gian + thể". Hãy xác định mốc, xem hành động đã xong hay đang diễn ra, rồi áp công thức. Nắm chắc vài thì thông dụng và luyện qua câu ví dụ là cách học nhanh nhất.
Câu hỏi thường gặp
Tiếng Anh có bao nhiêu thì?
Có 12 thì cơ bản (3 mốc x 4 thể). Về ngữ pháp thuần túy, tiếng Anh chỉ có hai thì là hiện tại và quá khứ.
Thì hiện tại đơn dùng khi nào?
Dùng để diễn tả thói quen, sự thật hiển nhiên và lịch trình cố định như giờ tàu xe.
Khi nào dùng thì hiện tại hoàn thành?
Khi hành động nối quá khứ với hiện tại, nhấn vào kết quả hoặc kinh nghiệm và không nêu mốc thời gian cụ thể.
Phân biệt will và be going to thế nào?
Will dùng cho quyết định tức thì và lời hứa. Be going to dùng cho dự định có sẵn hoặc dự đoán có căn cứ.
Phân biệt since và for ra sao?
Since đi với mốc thời gian (since 2020), còn for đi với khoảng thời gian (for three years).
Có cần học hết 12 thì để giao tiếp không?
Không. Nắm chắc 5-6 thì thông dụng là đủ cho giao tiếp hằng ngày.
Nếu muốn học thêm ngữ pháp và luyện nghe, bạn có thể xem các bài học tiếng Anh dưới đây.
Xem thêm các bài học tiếng Anh khác:
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không