Trả lời nhanh: Collocation là sự kết hợp của hai hoặc nhiều từ thường đi cùng nhau một cách tự nhiên trong tiếng Anh, theo thói quen của người bản ngữ chứ không theo quy tắc ngữ pháp cứng. Ví dụ, người ta nói heavy rain, make a decision và fast food, hiếm khi nói thick rain, do a decision hay quick food.
❓ Collocation gồm những dạng nào?
❓ Collocation khác idiom và phrasal verb ra sao?
❓ Làm sao học collocation nhớ lâu?
1. Collocation là gì?
1.1 Định nghĩa collocation
Collocation (cụm từ kết hợp) là những từ hay đi cùng nhau đến mức người bản ngữ nghe thấy "đúng tai". Nếu bạn đang thắc mắc collocation là gì hay collocation nghĩa là gì, hãy nhớ ý chính: cách ghép từ dựa trên thói quen sử dụng, không phải một công thức ngữ pháp. Từ "collocation" xuất hiện trong tiếng Anh từ năm 1605.
Tiếng Việt cũng có hiện tượng này. Ta nói "gà gáy, chim hót", còn "gà hót" hay "chim gáy" nghe lạ dù vẫn hiểu được.
Điểm cần lưu ý là nhiều collocation có nghĩa khá dễ đoán. Bạn hiểu ngay heavy rain là mưa lớn. Cái khó nằm ở cách kết hợp: vì sao là heavy mà không phải big hay thick? Đây là điểm khác với idiom, nơi nghĩa của cả cụm thường không suy ra được từ từng từ.
1.2 Ví dụ collocation đúng và chưa tự nhiên
Đây là vài ví dụ quen thuộc để bạn thấy sự khác biệt:
| Tự nhiên |
Chưa tự nhiên |
| heavy rain (mưa lớn) |
thick rain |
| make a decision (đưa ra quyết định) |
do a decision |
| fast food (đồ ăn nhanh) |
quick food |
Những cụm bên phải vẫn có thể được hiểu, nhưng nghe lạ tai. Vì vậy bạn không nên thay từ tùy ý, kể cả khi từ mới có nghĩa gần giống.
1.3 Vì sao cần học collocation?
Học collocation giúp bạn nói và viết tự nhiên, chính xác hơn. Bạn cũng bớt thói quen dịch từng từ từ tiếng Việt, vốn hay tạo ra lỗi như:
- have a contribution to: nên sửa thành make a contribution to (đóng góp cho).
- do an experience: nên sửa thành have an experience (có một trải nghiệm).
Với người ôn IELTS, dùng đúng collocation có thể hỗ trợ tiêu chí từ vựng (Lexical Resource) vì câu văn chính xác và tự nhiên hơn. Tuy vậy, đây chỉ là một yếu tố góp phần, không bảo đảm điểm số tăng. Học từ đơn lẻ thường chưa đủ để diễn đạt trôi chảy, nên ghi nhớ theo cụm vẫn là hướng đi hợp lý.
2. Các dạng collocation phổ biến
Có 6-7 dạng collocation phổ biến tùy cách chia của từng nguồn. Dưới đây là các nhóm bạn sẽ gặp nhiều nhất trong giao tiếp và bài thi.
2.1 Tính từ + danh từ và danh từ + danh từ
Tính từ + danh từ là dạng dễ gặp nhất, ví dụ heavy rain (mưa lớn), strong coffee (cà phê đậm). Ta thường không nói "powerful coffee".
Danh từ + danh từ cũng rất quen: traffic jam (tắc đường), bus stop (trạm xe buýt).
2.2 Động từ + danh từ và danh từ + động từ
Động từ + danh từ là nhóm người Việt hay sai nhất: make a mistake (mắc lỗi), take a break (nghỉ giải lao). Bạn nên ưu tiên nhóm này khi học.
Một ví dụ quen thuộc là các cụm với have: have a shower (đi tắm), have breakfast (ăn sáng), have a look (xem qua). Còn danh từ + động từ thì như the phone rings (điện thoại reo), the sun rises (mặt trời mọc).
2.3 Trạng từ + tính từ, động từ + trạng từ, động từ + giới từ
- Trạng từ + tính từ: deeply in love (yêu sâu đậm), highly successful (rất thành công).
- Động từ + trạng từ: breathe deeply (thở sâu), listen carefully (lắng nghe cẩn thận).
- Động từ + giới từ: take responsibility for (chịu trách nhiệm về), depend on (phụ thuộc vào).
Để dễ nhớ, bạn có thể gom các cụm theo chủ đề như công việc, du lịch, học tập thay vì theo từ loại.
3. Phân biệt collocation với idiom và phrasal verb
Nhiều bạn tìm hiểu collocation và idiom là gì vì hai khái niệm này dễ lẫn. Phrasal verb cũng hay bị gộp chung. Thực tế đây là các nhóm từ vựng khác nhau, dù ranh giới đôi khi chồng lấn.
3.1 Collocation và idiom
Collocation thường mang nghĩa đen và đoán được: heavy rain chỉ là mưa lớn. Idiom (thành ngữ) lại mang nghĩa bóng: it's raining cats and dogs không liên quan gì đến mèo và chó, mà nghĩa là mưa như trút nước.
3.2 Collocation và phrasal verb
Phrasal verb là động từ + tiểu từ (giới từ hoặc trạng từ) tạo nghĩa mới, như catch up (bắt kịp). Nhiều người học nhầm catch up là collocation, nhưng nó thuộc nhóm phrasal verb riêng.
Hai khái niệm có thể chồng lấn, nên đừng quá cứng nhắc. Chỉ cần nhớ: collocation là thói quen đi cùng nhau, còn phrasal verb là một cấu trúc động từ có nghĩa riêng.
4. Cách học collocation hiệu quả
4.1 Học theo cụm và theo ngữ cảnh
Hãy ghi cả cụm, đừng ghi từ đơn lẻ. Thay vì chỉ ghi "decision", hãy ghi make a decision. Mỗi lần chỉ học vài cụm và tự viết câu ví dụ, vì không cần nhớ hàng loạt một lúc.
Bạn cũng nên để ý các cụm cùng nghĩa nhưng khác cách dùng, như go shopping (đi mua sắm nói chung) và do the shopping (đi mua đồ cần dùng trong nhà). Ngoài ra, collocation có mức mạnh yếu khác nhau: collocation mạnh khá cố định (whisk an egg), còn collocation yếu linh hoạt hơn (big, very kết hợp được với nhiều từ).
Nếu thích học qua luyện nói, các ứng dụng như elsa speak có thể giúp bạn tập phát âm cả cụm cho quen miệng.
4.2 Dùng từ điển collocation và ghi chép theo chủ đề
Từ điển collocation liệt kê những từ hay đi cùng một từ đầu mục. Oxford có Oxford Collocations Dictionary, còn Cambridge có phần ghi chú collocation trong từ điển và mục ngữ pháp riêng. Cả hai đều dùng được để kiểm tra một cụm có tự nhiên hay không.
Thử tra từ decision làm ví dụ:
- Mở mục từ decision và xem nhóm động từ đi kèm, bạn sẽ thấy make a decision (đưa ra quyết định).
- Chọn cụm bạn cần và ghi cả cụm vào sổ, kèm nghĩa tiếng Việt.
- Đặt một câu có ngữ cảnh, ví dụ: I need to make a decision before Friday about which laptop to buy. (Tôi cần quyết định trước thứ Sáu xem nên mua laptop nào.)
Khi ghi chép, hãy nhóm cụm theo chủ đề (công việc, sức khỏe, du lịch) để dễ ôn lại. Nếu muốn học theo lộ trình, sách English Collocations in Use gồm 60 bài học.
4.3 Lỗi thường gặp khi dịch từng từ
Dịch sát từng từ là nguyên nhân chính gây lỗi. Tiếng Việt nói "làm một sai lầm" nên nhiều bạn viết do a mistake, trong khi cụm đúng là make a mistake. Tương tự, "nói dối" hay bị dịch thành say a lie, còn người bản ngữ dùng tell a lie.
Ví dụ trên mạng cũng có thể sai hoặc phụ thuộc ngữ cảnh. Vì vậy, hãy đối chiếu với từ điển collocation trước khi ghi nhớ một cụm mới.
Câu hỏi thường gặp
Collocation mạnh và collocation yếu khác nhau thế nào?
Collocation mạnh có liên kết chặt, rất khó thay từ, như whisk an egg (đánh trứng). Collocation yếu thì một từ ghép được với nhiều từ khác, như very hay big. Khi mới học, bạn nên ưu tiên cụm mạnh trước vì sai một từ là nghe lạ ngay.
Collocation có tồn tại trong tiếng Việt không?
Có. Ta nói "gà gáy", "chim hót", "mưa như trút" chứ không đổi động từ tùy ý. Người học tiếng Anh gặp lỗi chủ yếu vì áp thói quen ghép từ của tiếng Việt sang tiếng Anh, nên mỗi ngôn ngữ có bộ cụm riêng cần học.
Học collocation có giúp tăng điểm IELTS không?
Có thể hỗ trợ tiêu chí Lexical Resource vì bạn chọn từ chính xác và tự nhiên hơn. Tuy nhiên, điểm còn phụ thuộc ngữ pháp, mạch lạc và nhiều tiêu chí khác. Bạn có thể luyện bằng bài tập collocation theo chủ đề, rồi dùng cụm đã học trong bài viết thật.
Collocation có phải là phrasal verb không?
Không hoàn toàn. Phrasal verb là động từ + tiểu từ tạo nghĩa riêng, như give up (từ bỏ). Chúng chồng lấn với collocation khi một động từ thường đi với giới từ nhất định, như depend on. Nếu nghĩa đổi hẳn so với động từ gốc, đó nhiều khả năng là phrasal verb.
Nếu bạn muốn tiếp tục tra cứu nghĩa và cách dùng của những từ tiếng Anh khác, các bài dưới đây sẽ hữu ích.
Tiếp tục tra cứu nghĩa và cách dùng các từ tiếng Anh khác:
Tóm lại, collocation là những cụm từ đi cùng nhau theo thói quen của người bản ngữ, khác với idiom và phrasal verb. Hãy học theo cụm, tra từ điển collocation và tự đặt câu ví dụ để nhớ lâu hơn. Mỗi lần chỉ vài cụm cũng đủ giúp câu nói và câu viết của bạn tự nhiên hơn.
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không