Trả lời nhanh: Hắc lào (nấm da, ringworm, tinea) là bệnh nhiễm nấm ngoài da do nhóm nấm dermatophytes gây ra, không phải do giun sán. Bệnh thường biểu hiện bằng mảng đỏ hình vòng, viền nổi, bong vảy và ngứa. Bệnh dễ lây qua tiếp xúc, nhưng thường không nguy hiểm đến tính mạng nếu điều trị đúng.
❓ Hắc lào do nguyên nhân nào gây ra?
❓ Hắc lào lây qua những đường nào?
❓ Hắc lào có nguy hiểm không và khi nào cần đi khám?
1. Hắc lào là gì?
Định nghĩa hắc lào
Hắc lào là bệnh nhiễm nấm ở lớp ngoài cùng của da, do nhóm nấm dermatophytes gây ra. Nhóm nấm này sống nhờ keratin, chất đạm có trong da, tóc và móng, nên bệnh có thể xuất hiện ở cả ba nơi đó. Nhiều người nghĩ bệnh hắc lào do giun sán, nhưng thực tế không có con giun nào cả.
Trong y khoa, hắc lào trên thân người gọi là tinea corporis. Bệnh thuộc nhóm nấm da, cùng họ với nấm chân, nấm bẹn, nấm da đầu và nấm móng.
Một hiểu lầm khác là hắc lào chỉ do vệ sinh kém. Thực ra ai cũng có thể mắc nếu tiếp xúc với nấm trong điều kiện thuận lợi, kể cả người rất sạch sẽ. Theo Cleveland Clinic, khoảng 20 - 25% dân số thế giới nhiễm nấm da tại mọi thời điểm.

Hắc lào là bệnh nhiễm nấm ở lớp ngoài cùng của da
Các tên gọi thường gặp
Cái tên "hắc lào" dễ gây nhầm lẫn vì mỗi nơi gọi một kiểu. Bạn có thể gặp các cách gọi sau:
- Lác đồng tiền: cách gọi dân gian, vì mảng ban tròn như đồng xu. Cách gọi này và hắc lào thường được dùng để chỉ cùng một nhóm bệnh nấm da.
- Tinea: thuật ngữ y học, kèm vị trí như tinea corporis (thân), tinea cruris (bẹn), tinea capitis (da đầu).
- Ringworm: tên tiếng Anh. Nếu bạn thắc mắc ringworm là gì, nghĩa đen là "giun hình vòng", nhưng đó chỉ là cách đặt tên theo hình dạng vết ban, không có giun thật.
Như vậy, "hắc lào" và "lác đồng tiền" là tên gọi quen thuộc trong dân gian, còn "tinea" là cách gọi chuẩn của y khoa. Khi nghe bác sĩ nói "nấm da", đó cũng là nhóm bệnh này.
2. Nguyên nhân gây hắc lào
Các loại nấm gây bệnh
Nấm hắc lào thường thuộc ba chi: Trichophyton, Microsporum và Epidermophyton. Mỗi chi có xu hướng ưa một vị trí khác nhau, ví dụ có loài hay gây nấm da đầu, có loài hay gây nấm chân.
Nấm sống nhờ keratin trên bề mặt da, tóc, móng. Chúng phát triển mạnh nhất ở nơi nóng, ẩm, nhiều mồ hôi. Đó cũng là lý do bệnh hay bùng lên vào mùa nồm hoặc mùa hè.
Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh
Nếu bạn tự hỏi tại sao bị hắc lào dù vẫn tắm rửa thường xuyên, hãy xem các yếu tố thuận lợi cho nấm dưới đây:
- Ra nhiều mồ hôi, da ẩm lâu không khô.
- Mặc quần áo bó, chất liệu bí, chưa khô hẳn.
- Thường xuyên đến phòng gym, phòng thay đồ, hồ bơi.
- Tiếp xúc gần với người hoặc thú cưng đang nhiễm nấm.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh hắc lào
Một số tình trạng sức khỏe cũng có thể liên quan đến nguy cơ hoặc khiến bệnh khó kiểm soát hơn. Tiểu đường và HIV là hai ví dụ, vì có thể ảnh hưởng đến khả năng chống nhiễm trùng của cơ thể. Phụ nữ mang thai không mặc định là suy giảm miễn dịch, nhưng nên hỏi bác sĩ trước khi dùng thuốc.
Ví dụ đời thường: một người tập gym buổi tối, cất đồ ẩm vào túi cả ngày sẽ tạo ra "ổ nấm" lý tưởng cho lần tập sau.
3. Hắc lào lây qua đường nào?
Lây từ người, động vật, đồ vật và đất
Nhiều người hỏi hắc lào có lây không. Câu trả lời là có, và nấm có thể đến từ nhiều nguồn:
- Người với người: tiếp xúc trực tiếp da với vùng da bị bệnh.
- Động vật: chó, mèo, gia súc nhiễm nấm, đôi khi không có triệu chứng rõ.
- Đồ dùng chung: khăn tắm, ga giường, lược, quần áo.
- Bề mặt ẩm: sàn phòng tắm, hồ bơi, phòng thay đồ.
- Đất: nấm có thể xâm nhập qua vết trầy xước khi làm vườn.

Lây từ người, động vật, đồ vật và đất
Sau khi tiếp xúc, triệu chứng thường xuất hiện sau 4 - 14 ngày. Vì thế khi phát hiện, người bệnh thường khó nhớ mình bị lây từ đâu. Trong gia đình, hãy dùng đồ riêng, giặt đồ chung bằng nước ấm và phơi khô hẳn.
4. Dấu hiệu nhận biết hắc lào
Biểu hiện điển hình trên da
Dấu hiệu hắc lào dễ nhận ra nhất là mảng da đỏ, hình tròn hoặc bầu dục, có viền nổi và bong vảy. Phần trung tâm thường sáng màu dần, tạo cảm giác như chiếc nhẫn. Vùng da này ngứa, nhất là khi ra mồ hôi.
Các triệu chứng hắc lào khác gồm vết ban mở rộng dần ra ngoài, có thể mọc thêm nhiều mảng và liên kết thành hình lượn sóng. Trên da sẫm màu, ban có thể chuyển xám hoặc nâu và kém rõ, nên dễ bị bỏ qua. Lưu ý: da bong tróc hay bớt ngứa chưa chắc đã khỏi hẳn.

Dấu hiệu hắc lào dễ nhận ra nhất là mảng da đỏ, hình tròn hoặc bầu dục
Hắc lào ở từng vị trí cơ thể
Bệnh không chỉ nằm ở thân người. Tùy vị trí, biểu hiện có thể khác nhau:
- Thân, tay, chân: mảng tròn có viền rõ, đúng kiểu điển hình.
- Hắc lào ở bẹn: mảng đỏ ngứa ở nếp bẹn, đùi trong, hay gặp ở người ra mồ hôi nhiều.
- Bàn chân: nứt, bong vảy giữa các kẽ ngón.
- Da đầu: vảy, ngứa, có thể làm tóc gãy hoặc rụng thành mảng.
- Móng: dày lên, đổi màu, dễ giòn.

Hắc lào ở từng vị trí cơ thể
Vì hình dạng thay đổi theo vị trí, nhiều người không nhận ra mình bị cùng một bệnh.
5. Hắc lào có nguy hiểm không và khi nào cần đi khám?
Biến chứng có thể gặp
Về hắc lào có nguy hiểm không, đa số trường hợp không đe dọa tính mạng. Tuy vậy, nếu xử lý sai hoặc để kéo dài, bạn có thể gặp:
- Bội nhiễm vi khuẩn do gãi làm trầy da.
- Thâm hoặc sẹo sau tổn thương.
- Rụng tóc từng mảng khi nấm ở da đầu.
- Bệnh lan rộng, dai dẳng và dễ tái phát.
Khi nào nên gặp bác sĩ
Hãy đi khám nếu tổn thương lan rộng, nằm ở da đầu, móng hoặc mặt. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cũng nên được bác sĩ hướng dẫn. Nếu dùng thuốc không kê đơn mà không cải thiện sau 2 tuần, bạn cần gặp nhân viên y tế.
Thông tin ở đây chỉ để tham khảo và không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.
6. Phân biệt hắc lào với bệnh da dễ nhầm
Hắc lào, lang ben, chàm và vảy nến khác nhau thế nào?
Nhiều người tìm lang ben hắc lào vì thấy hai bệnh na ná nhau. Dưới đây là những đặc điểm thường gặp giúp bạn hình dung:
|
Bệnh
|
Nguyên nhân
|
Đặc điểm thường gặp
|
|
Hắc lào
|
Nấm dermatophytes
|
Ngứa, mảng tròn viền đỏ nổi, bong vảy, trung tâm sáng dần
|
|
Lang ben
|
Cũng do nấm, nhưng khác loại
|
Mảng nhạt hoặc sẫm màu hơn da, thường ít ngứa, hay gặp ở ngực, lưng, vai
|
|
Chàm
|
Không do nấm
|
Da khô, đỏ, ngứa nhiều, ranh giới thường không rõ, hay tái đi tái lại
|
|
Vảy nến
|
Không do nấm
|
Mảng đỏ dày, phủ vảy trắng bạc, hay ở khuỷu tay, đầu gối, da đầu
|
Bảng chỉ mang tính tham khảo, vì các bệnh này có thể trông giống nhau, nhất là khi đã bôi thuốc không phù hợp. Chàm và vảy nến cần cách điều trị khác hẳn thuốc kháng nấm. Không nên tự chẩn đoán chỉ qua hình dạng; khi chưa chắc chắn, hãy để bác sĩ da liễu khám, thậm chí xét nghiệm vảy da.

Hắc lào, lang ben, chàm và vảy nến
7. Hướng xử lý đúng và sai lầm thường gặp
Điều trị và phòng ngừa cơ bản
Điều trị chủ yếu là thuốc kháng nấm bôi hoặc uống theo chỉ định. Thuốc bôi thường dùng 2 - 4 tuần, và không nên ngừng sớm dù da đã trông ổn. Nấm da đầu hoặc móng thường cần thuốc uống, loại thuốc và thời gian dùng do bác sĩ quyết định theo phác đồ.
Để phòng ngừa, hãy giữ da khô, không dùng chung đồ cá nhân và đưa thú cưng nhiễm nấm đi khám.
Sai lầm khiến hắc lào kéo dài, tái phát
Sai lầm hay gặp nhất là bôi kem steroid cho đỡ ngứa. Kem này có thể làm nấm nặng hơn và đổi hình dạng tổn thương. Mẹo dân gian như cồn, mủ chuối, lá cây cũng dễ gây kích ứng. Ngoài ra, ngừng thuốc sớm hoặc không xử lý nguồn lây sẽ khiến bệnh quay lại.
8. Câu hỏi thường gặp
Hắc lào có tự khỏi không?
Hiếm khi khỏi hẳn nếu không điều trị. Triệu chứng có thể dịu đi rồi bùng lại, trong khi nấm vẫn còn và lan sang vùng da khác. Bạn nên dùng thuốc kháng nấm đúng hướng dẫn, và đi khám nếu sau 2 tuần tự dùng thuốc không kê đơn mà chưa đỡ.
Hắc lào có phải lác đồng tiền không?
Về cơ bản là cùng một nhóm bệnh nấm da, chỉ khác cách gọi theo vùng miền. Tên y học là tinea, thêm vị trí như thân hay bẹn. Khi đi khám, bạn chỉ cần mô tả vị trí, thời gian bị và thuốc đã dùng để bác sĩ xác định đúng thể bệnh.
Hắc lào có lây sang người thân không?
Có. Bệnh lây qua tiếp xúc da hoặc đồ dùng chung. Người bệnh nên dùng khăn, quần áo, ga giường riêng, giặt bằng nước ấm và phơi khô hẳn. Rửa tay sau khi chạm vào vùng bệnh, và cho người thân kiểm tra da nếu thấy mảng ngứa tròn tương tự.
Bị hắc lào có nên dùng kem steroid không?
Không nên tự dùng. Steroid làm giảm ngứa tạm thời nhưng có thể khiến nấm phát triển mạnh hơn và làm vết ban mất hình dạng điển hình, gây khó chẩn đoán. Nếu đã lỡ bôi, hãy ngừng và cho bác sĩ biết loại kem cùng thời gian bôi để được hướng dẫn thuốc phù hợp.
Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm các chủ đề sức khỏe và cách nhận biết dấu hiệu bệnh, những bài dưới đây có thể hữu ích.
Tìm hiểu thêm về các bệnh da liễu và cách nhận biết:
Hắc lào là bệnh nấm da dễ lây nhưng thường không nguy hiểm nếu được nhận ra sớm và điều trị đủ thời gian. Hãy chú ý mảng đỏ hình vòng, viền nổi và ngứa, tránh steroid hay mẹo dân gian. Nếu bệnh ở da đầu, móng, mặt hoặc không cải thiện sau 2 tuần dùng thuốc không kê đơn, hãy đi khám sớm.
Nguồn tham khảo
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không