Trả lời nhanh: RSV là viết tắt của virus hợp bào hô hấp (Respiratory Syncytial Virus), một loại virus phổ biến gây nhiễm trùng đường hô hấp. Ở người khỏe mạnh, bệnh thường nhẹ như cảm lạnh, nhưng ở trẻ sơ sinh, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, RSV có thể gây viêm tiểu phế quản, viêm phổi nặng.
❓ RSV lây truyền qua đường nào?
❓ Dấu hiệu nào cho thấy trẻ bị RSV cần đi khám ngay?
❓ Có cách nào phòng RSV cho trẻ sơ sinh không?
1. RSV là gì?
1.1 RSV là virus gì và tên gọi đầy đủ
RSV là tên viết tắt của virus hợp bào hô hấp (Respiratory Syncytial Virus). Nói cách khác, đây là tên một loại virus chứ không phải tên riêng của một căn bệnh. Nó rất phổ biến, tấn công vào đường hô hấp và quen thuộc gần như virus gây cảm lạnh.
RSV có hai nhóm kháng nguyên là A và B. Cả hai đều có thể gây bệnh, và một người có thể nhiễm nhiều lần trong đời.
Cần nói rõ: RSV là virus, không phải vi khuẩn. Vì vậy kháng sinh không có tác dụng với nó.
1.2 RSV gây ra những bệnh gì?
RSV là bệnh gì? Virus này gây nhiễm trùng ở cả đường hô hấp trên (mũi, họng) lẫn đường hô hấp dưới (phế quản, phổi). Ở người khỏe mạnh, bệnh giống cảm lạnh thông thường với sổ mũi, ho nhẹ.
Ở trường hợp nặng hơn, virus xuống sâu và gây:
- Viêm tiểu phế quản: các nhánh phế quản nhỏ trong phổi bị viêm, sưng và đầy dịch nhầy, khiến bé thở khò khè, khó thở.
- Viêm phổi: nhu mô phổi bị viêm, dễ gây suy hô hấp, tức là cơ thể không nhận đủ oxy.
Vì thế bệnh RSV ở trẻ em luôn cần được theo dõi sát, nhất là với bé còn rất nhỏ.
2. RSV lây truyền như thế nào?
2.1 Đường lây của RSV
Nhiều phụ huynh thắc mắc RSV lây qua đường nào. Có hai con đường chính:
- Giọt bắn: khi người bệnh ho, hắt hơi, các giọt nhỏ chứa virus bay vào mắt, mũi, miệng người khác.
- Tiếp xúc gián tiếp: chạm vào tay, đồ chơi, tay nắm cửa hay bề mặt có virus rồi đưa tay lên mặt.
Sau khi phơi nhiễm, triệu chứng thường xuất hiện khoảng 4–6 ngày (một số nguồn trong nước nêu thời gian ủ bệnh 3–5 ngày). Người bệnh có thể lây cho người khác ngay cả khi triệu chứng còn nhẹ, nên bệnh dễ lan trong nhà và ở trường mầm non.
2.2 Thời điểm RSV lưu hành trong năm
Virus RSV thường tăng vào mùa thu đông và những lúc chuyển mùa. Ở Mỹ, dịch đạt đỉnh vào khoảng tháng 12–1.
Miễn dịch sau khi mắc bệnh không kéo dài, nên bạn hoặc con bạn có thể tái nhiễm. Đừng nghĩ từng bị một lần là miễn nhiễm suốt đời.
3. Triệu chứng nhiễm RSV
3.1 Triệu chứng thường gặp
Triệu chứng RSV ở giai đoạn đầu khá giống cảm lạnh. Các dấu hiệu RSV hay gặp gồm:
- Sổ mũi, nghẹt mũi
- Ho
- Sốt nhẹ
- Quấy khóc, ăn hoặc bú kém ở trẻ nhỏ
Phần lớn trường hợp tự khỏi sau khoảng 1–2 tuần. Tuy vậy, ở trẻ nhỏ, bệnh có thể chuyển nặng sau vài ngày, nên cha mẹ cần quan sát nhịp thở và việc bú của bé mỗi ngày.
3.2 Dấu hiệu nặng cần đưa đi khám ngay
Khi trẻ bị RSV có các biểu hiện dưới đây, hãy đưa bé đến cơ sở y tế sớm:
- Thở nhanh, thở gắng sức
- Rút lõm ngực (da vùng ngực hõm vào mỗi nhịp thở)
- Khò khè rõ
Nếu bé bỏ bú, lơ mơ, tím môi thì đây là tình huống cấp cứu, cần đi ngay, không chờ theo dõi thêm ở nhà.
4. Ai dễ bị RSV nặng?
4.1 Nhóm nguy cơ cao
Hầu hết trẻ nhiễm RSV ít nhất một lần trước 2 tuổi, và đa số khỏi bệnh bình thường. Tuy nhiên, một số nhóm dễ diễn tiến nặng hơn:
- Trẻ dưới 6 tháng tuổi, trẻ sinh non
- Trẻ có bệnh tim, bệnh phổi hoặc suy giảm miễn dịch
- Người cao tuổi
- Người có bệnh nền mạn tính
Nếu nhà bạn có thành viên thuộc các nhóm này, nên đặc biệt cẩn trọng vào mùa dịch.
5. Chẩn đoán và điều trị RSV
5.1 RSV được chẩn đoán thế nào?
Bác sĩ thường dựa vào triệu chứng và khám lâm sàng. Khi cần, xét nghiệm RSV bằng mẫu dịch mũi họng sẽ giúp xác định virus, nhất là ở bé nhập viện hoặc có biểu hiện nặng.
5.2 Chăm sóc và điều trị
Điều trị RSV thường là chăm sóc hỗ trợ, giúp cơ thể tự vượt qua bệnh. Trong một số trường hợp đặc biệt, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc kháng virus tùy tình trạng của người bệnh. Các biện pháp hỗ trợ gồm:
- Cho uống đủ nước hoặc bú đủ cữ để bù nước
- Hạ sốt theo hướng dẫn của bác sĩ
- Hút dịch mũi để bé dễ thở và dễ bú
Không tự dùng kháng sinh vì đây là virus. Trường hợp nặng cần nhập viện để theo dõi, hỗ trợ oxy hoặc dịch truyền.
6. Cách phòng ngừa RSV
6.1 Biện pháp vệ sinh hằng ngày
Những thói quen đơn giản có hiệu quả rõ rệt:
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng
- Che miệng khi ho, hắt hơi
- Vệ sinh đồ chơi, bề mặt hay chạm vào
- Hạn chế để trẻ nhỏ tiếp xúc người đang có triệu chứng hô hấp
6.2 Vaccine và kháng thể phòng RSV
Vắc xin RSV hiện có cho thai phụ và người lớn tuổi, tùy chương trình của từng nơi. Ví dụ ở Anh, thai phụ được tiêm từ tuần 28, và theo cơ quan y tế nước này, cách làm đó giúp giảm khoảng 80% nguy cơ thể nặng ở trẻ sơ sinh. Đây là lịch và hiệu quả trong bối cảnh chương trình tại Anh, không mặc định áp dụng cho mọi nơi.
Với trẻ nhỏ, loại được dùng là kháng thể đơn dòng. Đây không phải vaccine: bé được cung cấp sẵn kháng thể để chống virus, thay vì tự tạo miễn dịch.
Vaccine cho mẹ và kháng thể cho bé là hai hướng bảo vệ khác nhau. Việc chọn cách nào, vào thời điểm nào phụ thuộc hướng dẫn tại nơi bạn sinh sống, nên hãy hỏi bác sĩ trước khi quyết định.
7. Những điều dễ nhầm về RSV
7.1 RSV khác gì cảm lạnh, cúm và COVID-19?
Cúm RSV là cách nhiều người gọi nhầm: RSV không phải cúm. Mỗi bệnh do một tác nhân riêng: RSV do virus hợp bào hô hấp, cúm do virus cúm, COVID-19 do virus SARS-CoV-2, còn cảm lạnh có thể do nhiều loại virus khác nhau.
Triệu chứng của chúng khá giống nhau như sổ mũi, ho, sốt, nên khó phân biệt chỉ bằng mắt thường. Xét nghiệm giúp xác định đúng tác nhân, nhưng không phải ai cũng cần làm. Bác sĩ sẽ quyết định dựa trên độ tuổi, mức độ nặng và nguy cơ của người bệnh.
7.2 RSV ở người lớn và lưu ý khi trẻ hết sổ mũi
RSV ở người lớn thường nhẹ, nhưng người cao tuổi hoặc có bệnh nền có thể bị nặng. Vì vậy RSV không chỉ ảnh hưởng trẻ em.
Ngoài ra, hết sổ mũi chưa chắc là hết bệnh. Bé có thể còn khò khè hoặc ho thêm một thời gian, cần theo dõi nếu bé thở khó hơn.
Câu hỏi thường gặp
RSV có nguy hiểm không?
Phần lớn trường hợp nhẹ và tự hồi phục. Tuy nhiên, virus RSV có nguy hiểm không còn tùy đối tượng: trẻ sơ sinh, người cao tuổi và người có bệnh nền dễ bị viêm phổi hoặc suy hô hấp hơn. Nếu thấy thở nhanh, rút lõm ngực hay bỏ bú, hãy đi khám ngay.
RSV có phải là cúm không?
Không. RSV và cúm do hai loại virus khác nhau gây ra, dù cùng ảnh hưởng đường hô hấp và có triệu chứng na ná. Vì dễ nhầm, nếu bạn lo lắng, nên để bác sĩ đánh giá và quyết định có cần xét nghiệm hay không, thay vì tự đoán ở nhà.
Người lớn có bị RSV không?
Có. RSV ở người lớn thường chỉ như cảm lạnh, nhưng người cao tuổi hoặc có bệnh tim phổi mạn tính có thể bị nặng. Người lớn nhẹ vẫn có thể lây virus cho trẻ nhỏ, nên cần đeo khẩu trang và rửa tay khi chăm bé.
Bị RSV bao lâu thì khỏi?
Thường tự khỏi sau khoảng 1–2 tuần. Trẻ có thể còn ho hoặc khò khè lâu hơn dù đã hết sổ mũi. Vì miễn dịch không kéo dài, bé vẫn có thể nhiễm lại về sau, nên đừng chủ quan với các lần ốm sau.
Có vaccine phòng RSV không?
Có vaccine cho thai phụ và người lớn tuổi, còn trẻ nhỏ có thể được dùng kháng thể đơn dòng, tùy chương trình từng nơi. Đối tượng, thời điểm và loại phù hợp khác nhau theo từng người, nên bạn hãy hỏi bác sĩ để được tư vấn cụ thể.
Nếu muốn đọc thêm những khái niệm sức khỏe và công nghệ gần gũi khác, bạn có thể xem các gợi ý dưới đây.
Tìm hiểu thêm về các khái niệm công nghệ và sức khỏe liên quan:
Hiểu RSV là virus gì, lây ra sao và ai dễ bị nặng sẽ giúp bạn bình tĩnh hơn khi trong nhà có người ho, sổ mũi. Điều quan trọng nhất là theo dõi nhịp thở, việc bú và tình trạng tỉnh táo của trẻ để phát hiện sớm dấu hiệu nặng. Khi còn băn khoăn về điều trị hay phòng ngừa, hãy hỏi bác sĩ để có hướng xử lý phù hợp.
Nguồn tham khảo
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không