Trả lời nhanh: Vốn điều lệ (charter capital) là tổng giá trị tài sản mà các thành viên hoặc cổ đông đã góp hoặc cam kết góp khi thành lập công ty, được ghi trong điều lệ. Con số này là cơ sở xác định tỷ lệ sở hữu, quyền biểu quyết và phần lợi nhuận mỗi bên được hưởng, nhưng không phản ánh số tiền thực tế công ty đang có.
❓ Vốn điều lệ khác gì vốn hóa và vốn chủ sở hữu?
❓ Góp vốn điều lệ bằng gì và trong bao lâu?
❓ Không góp đủ hoặc kê khai sai vốn điều lệ thì sao?
1. Vốn điều lệ công ty là gì?
Bạn có thể hình dung đây là "phần hùn" mà những người cùng mở công ty hứa đưa vào để bắt đầu kinh doanh. Dưới đây là cách hiểu, cách xác định và vai trò của con số này.
1.1 Định nghĩa vốn điều lệ
Vốn điều lệ là tổng giá trị tài sản mà các thành viên hoặc cổ đông đã góp hoặc cam kết góp, và được ghi trong điều lệ công ty. Cách hỏi như vốn điều lệ của doanh nghiệp là gì cũng cùng một ý này. Về thuật ngữ tiếng Anh, đó là charter capital.
Chữ "cam kết góp" rất quan trọng. Công ty không nhất thiết đã nhận đủ tiền ngay ngày đăng ký, nên vốn điều lệ lớn chưa chắc đồng nghĩa với tài khoản đang có nhiều tiền thật.
1.2 Vốn điều lệ được xác định thế nào ở từng loại hình công ty
Cách xác định phụ thuộc loại hình doanh nghiệp:
- Công ty cổ phần: khi thành lập, vốn điều lệ là tổng mệnh giá cổ phần các cổ đông sáng lập và cổ đông khác đã đăng ký mua. Sau khi thành lập, vốn điều lệ là tổng mệnh giá cổ phần đã bán, tức đã được thanh toán đủ cho công ty. Cổ phần được quyền chào bán nhưng chưa bán thì chưa tính vào vốn điều lệ.
- Công ty TNHH hai thành viên trở lên: là tổng giá trị phần vốn góp mà các thành viên đã góp hoặc cam kết góp.
- Công ty TNHH một thành viên: là số vốn do chủ sở hữu duy nhất đã góp hoặc cam kết góp.
- Công ty hợp danh: là tổng giá trị tài sản các thành viên đã góp hoặc cam kết góp.
Với hộ kinh doanh, bạn nên đối chiếu quy định hiện hành, vì hình thức này đăng ký vốn khác công ty và không áp dụng máy móc các quy tắc trên.
1.3 Vai trò của vốn điều lệ
Vốn điều lệ là cơ sở để xác định tỷ lệ sở hữu, quyền biểu quyết và phần chia lợi nhuận hay cổ tức của mỗi người góp vốn.
Hãy lấy ví dụ một công ty TNHH hai thành viên có vốn điều lệ 1 tỷ đồng. Anh An góp 600 triệu đồng, tức sở hữu 60%. Nếu điều lệ không quy định khác, quyền biểu quyết và phần lợi nhuận được chia sẽ tính theo tỷ lệ này. Với công ty cổ phần, quyền lợi còn phụ thuộc loại cổ phần (phổ thông hay ưu đãi) và điều lệ, nên không phải lúc nào cũng chia đúng theo tỷ lệ vốn.
2. Tài sản góp vốn và thời hạn góp vốn điều lệ
Nắm được con số vốn rồi, câu hỏi tiếp theo là cách góp vốn điều lệ sao cho đúng quy định.
2.1 Những loại tài sản được góp vốn
Theo Luật Doanh nghiệp, tài sản góp vốn có thể là:
- Đồng Việt Nam, ngoại tệ tự do chuyển đổi, vàng.
- Quyền sử dụng đất, quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ, bí quyết kỹ thuật.
- Các tài sản khác định giá được bằng đồng Việt Nam, như máy móc, thiết bị văn phòng hay cả bộ loa phục vụ quán cà phê.
Người góp phải có quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp với tài sản đó. Tài sản không phải tiền cần được các thành viên, cổ đông thống nhất định giá hoặc thuê tổ chức thẩm định giá. Với tài sản phải đăng ký quyền sở hữu hay sử dụng, người góp còn phải làm thủ tục chuyển quyền cho công ty, và việc này được xem là góp vốn khi hoàn tất.
2.2 Thời hạn góp vốn 90 ngày
Các thành viên, cổ đông phải góp đủ vốn trong 90 ngày kể từ ngày công ty được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Nếu góp bằng tài sản cần vận chuyển, nhập khẩu hoặc làm thủ tục chuyển quyền, thời gian thực hiện các việc này không tính vào hạn 90 ngày. Hạn này cũng có thể khác nếu điều lệ công ty quy định thời hạn dài hơn theo pháp luật cho phép.
Hết hạn mà chưa góp đủ, công ty cần đăng ký điều chỉnh vốn điều lệ theo số vốn thực góp, thường trong thời hạn luật định sau khi hết hạn góp vốn. Công ty cổ phần còn phải điều chỉnh số cổ phần chưa thanh toán đủ. Vì vậy, "chưa góp đủ" không cản việc thành lập, nhưng bạn phải hoàn tất đúng hạn. Hãy đối chiếu Luật Doanh nghiệp hiện hành và nghị định hướng dẫn để biết thời hạn cụ thể theo từng loại hình.
2.3 Tăng, giảm vốn điều lệ
Tăng vốn điều lệ là việc công ty đăng ký nâng tổng vốn, thường để mở rộng kinh doanh. Việc này cần được cấp có thẩm quyền trong công ty phê duyệt và đăng ký thay đổi với cơ quan đăng ký kinh doanh.
Giảm vốn thì chặt chẽ hơn, vì ảnh hưởng đến quyền lợi chủ nợ. Có hai hướng thường gặp:
- Hoàn trả một phần vốn góp: với công ty TNHH, công ty cần hoạt động kinh doanh liên tục từ 2 năm trở lên kể từ ngày đăng ký thành lập, đồng thời vẫn bảo đảm thanh toán đủ các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác sau khi hoàn trả. Công ty cổ phần có cơ chế hoàn trả hoặc mua lại cổ phần riêng.
- Giảm do chưa góp đủ vốn: công ty điều chỉnh vốn điều lệ theo số vốn thực góp khi hết hạn góp vốn.
Pháp luật không quy định mức vốn điều lệ tối đa, nhưng bạn nên kiểm tra Luật Doanh nghiệp hiện hành trước khi thay đổi.
3. Phân biệt vốn điều lệ với các loại vốn dễ nhầm
Nhiều người trộn lẫn các khái niệm "vốn" vì tên gọi khá giống nhau. Hãy tách từng loại.
3.1 Vốn điều lệ và vốn hóa thị trường
Vốn hóa thị trường bằng giá cổ phiếu nhân với số cổ phiếu đang lưu hành, nên con số này nhảy theo giá trên sàn mỗi ngày. Vốn điều lệ cố định theo đăng ký và không tự đổi theo giá cổ phiếu.
Chẳng hạn, giá cổ phiếu tăng gấp đôi thì vốn hóa tăng theo, còn vốn điều lệ ghi trên giấy đăng ký vẫn giữ nguyên cho đến khi công ty làm thủ tục thay đổi.
3.2 Vốn điều lệ, vốn thực góp và vốn chủ sở hữu
Giả sử công ty đăng ký vốn điều lệ 1 tỷ đồng nhưng mới góp 700 triệu đồng. Khi đó 700 triệu là vốn thực góp. Sau một năm kinh doanh có lãi, công ty giữ lại 200 triệu đồng lợi nhuận. Nếu không có biến động nào khác của vốn chủ sở hữu, vốn chủ sở hữu khi ấy là 900 triệu đồng.
Vốn chủ sở hữu là phần giá trị thuộc về chủ sở hữu sau khi trừ nợ phải trả khỏi tài sản. Nó không chỉ gồm vốn góp và lợi nhuận giữ lại, mà còn có thể có thặng dư vốn cổ phần, các quỹ hay chênh lệch đánh giá lại tài sản. Vì vậy, vốn chủ sở hữu và vốn điều lệ thường khác nhau, và hai con số này trả lời hai câu hỏi khác nhau.
3.3 Vốn điều lệ và vốn pháp định
Vốn pháp định là mức vốn tối thiểu pháp luật yêu cầu với một số ngành nghề đặc thù. Yêu cầu cụ thể nằm trong quy định của từng ngành, có ngành đòi hỏi vốn điều lệ không thấp hơn mức này, có ngành quy định điều kiện vốn theo cách khác. Bạn cần đọc đúng văn bản của ngành mình kinh doanh thay vì mặc định mọi yêu cầu vốn đều trùng với vốn điều lệ đăng ký.
4. Sai lầm thường gặp khi kê khai vốn điều lệ
Một vài hiểu lầm phổ biến có thể khiến bạn gặp rắc rối.
4.1 Hiểu lầm về mức vốn và năng lực tài chính
Vốn lớn chưa chắc là nhiều tiền thật, và vốn càng lớn không có nghĩa càng tốt vì bạn phải chịu trách nhiệm tương ứng với cam kết. Ngược lại, kê khai quá thấp có thể khiến đối tác e ngại hoặc không đủ điều kiện ngành nghề.
Cần phân biệt cam kết góp hợp pháp với kê khai gian dối. Cam kết góp là bạn thực sự có kế hoạch và khả năng góp đủ trong hạn. Còn kê khai khống vốn điều lệ là ghi con số vượt xa khả năng góp thực tế, hoặc khai đã góp trong khi chưa góp, và có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị xem xét trách nhiệm. Nếu góp thiếu so với cam kết, thành viên chưa góp đủ phải chịu trách nhiệm tương ứng phần vốn đã cam kết, nhất là với các khoản nợ của công ty.
Người đứng tên hộ cũng không "vô can": trên giấy tờ họ vẫn là người có nghĩa vụ theo cam kết góp vốn. Hợp tác xã thì có cơ chế góp vốn riêng, không áp dụng y nguyên quy định công ty.
4.2 Mở tài khoản ngân hàng và chuyện nộp đủ vốn
Nhiều người tưởng phải nộp đủ vốn điều lệ vào tài khoản ngay khi mở tài khoản. Thực tế không bắt buộc. Nghĩa vụ của bạn là góp đủ đúng hạn đã cam kết, và nên chuyển khoản qua tài khoản công ty để có chứng từ rõ ràng.
4.3 Cách tra cứu vốn điều lệ của doanh nghiệp
Bạn có thể xem trên giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, hoặc tra trên cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Hãy nhớ đây là số vốn đăng ký, không phải số dư tiền mặt.
Câu hỏi thường gặp
Vốn điều lệ tối thiểu để thành lập công ty là bao nhiêu?
Đa số ngành không quy định vốn điều lệ tối thiểu, bạn tự quyết định mức phù hợp với kế hoạch kinh doanh. Ngành có điều kiện về vốn pháp định thì phải đáp ứng yêu cầu vốn theo quy định của ngành đó. Ví dụ, mở quán cà phê nhỏ có thể đăng ký mức vốn khá linh hoạt, còn ngành đặc thù thì phải tra văn bản chuyên ngành trước khi đăng ký.
Có thể giảm vốn điều lệ sau khi thành lập không?
Có, nhưng việc giảm vốn điều lệ phải theo điều kiện luật định và đăng ký thay đổi. Nếu giảm bằng cách hoàn trả vốn cho thành viên thì phải đáp ứng điều kiện về thời gian hoạt động và khả năng thanh toán nợ. Nếu giảm vì thành viên chưa góp đủ khi hết hạn, công ty điều chỉnh theo vốn thực góp.
Chưa góp đủ vốn điều lệ có được thành lập công ty không?
Được, vì pháp luật cho phép cam kết góp rồi góp dần. Tuy nhiên, bạn phải góp đủ trong 90 ngày kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, trừ thời gian vận chuyển, nhập khẩu hoặc làm thủ tục chuyển quyền với tài sản góp. Quá hạn mà chưa đủ thì phải điều chỉnh vốn theo số đã góp thực tế.
Vốn điều lệ có phải nộp đủ vào tài khoản ngân hàng khi mở tài khoản không?
Không bắt buộc nộp đủ khi mở tài khoản. Nghĩa vụ là góp đủ đúng hạn cam kết, bằng tiền hoặc tài sản đã định giá. Ví dụ, thành viên góp một phần bằng thiết bị thì phần đó không cần chuyển thành tiền gửi vào tài khoản.
Để đọc thêm các khái niệm tài chính gần với chủ đề này, bạn có thể xem những bài dưới đây.
Tìm hiểu thêm về các khái niệm tài chính liên quan:
Tóm lại, vốn điều lệ là con số cam kết góp, quyết định tỷ lệ sở hữu và quyền lợi chứ không cho biết công ty đang có bao nhiêu tiền. Hãy phân biệt rõ với vốn hóa, vốn thực góp, vốn chủ sở hữu và vốn pháp định, đồng thời góp đủ đúng hạn để tránh rắc rối.
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không