Trả lời nhanh: CH3COOC2H5 là etyl axetat (ethyl acetate), một este của axit axetic và ancol etylic, công thức phân tử C4H8O2, khối lượng mol 88 g/mol. Đây là chất lỏng không màu, mùi thơm dễ chịu, sôi khoảng 77°C, thường được dùng làm dung môi trong sơn, mực in và nước tẩy sơn móng tay.
1. CH3COOC2H5 là chất gì?
CH3COOC2H5 là một este đơn chức, tạo thành khi nhóm –OH của axit axetic được thay bằng gốc –OC2H5 của ancol etylic. Bài này phù hợp với học sinh lớp 12 khi học chương este – lipit, và cả bạn đọc muốn tra cứu nhanh về chất này.
1.1 Định nghĩa và công thức cấu tạo
Phân tử có nhóm chức –COO– nối gốc CH3– (từ axit axetic) với gốc C2H5– (từ ancol etylic). Công thức cấu tạo thu gọn viết là CH3–COO–CH2–CH3.
Công thức cấu tạo của etyl axetat
- Công thức phân tử: C4H8O2.
- Khối lượng mol: khoảng 88 g/mol (4×12 + 8×1 + 2×16).
- Số CAS: 141-78-6.
C4H8O2 còn ứng với nhiều đồng phân este khác, chẳng hạn propyl fomat (HCOOC3H7) hay metyl propionat (C2H5COOCH3). Etyl axetat chỉ là một trong số đó.
1.2 Tên gọi của etyl axetat
Etyl axetat có các tên thường gặp sau:
- Tên gốc chức: etyl axetat (ethyl acetate).
- Danh pháp IUPAC: etyl etanoat (ethyl ethanoate).
Dù phân tử có tổng cộng 4 nguyên tử cacbon, bạn không gọi nó là ethyl butanoate. Tên este được lấy theo gốc ancol (etyl) và gốc axit (axetat, 2 cacbon), không lấy theo tổng số cacbon.
Ngoài ra, đây không phải ancol và cũng không phải axeton, dù mùi hơi giống dung môi tẩy rửa.
2. Tính chất vật lí của etyl axetat
Etyl axetat là chất lỏng không màu, mùi thơm dễ chịu, thường được so với mùi nước tẩy sơn móng tay hoặc trái cây chín. Các thông số hay dùng:
- Nhiệt độ sôi khoảng 77,1°C, nóng chảy khoảng −83,6°C.
- Nhẹ hơn nước, rất dễ bay hơi.
- Ít tan trong nước (khoảng 8% ở nhiệt độ phòng), tan tốt trong etanol, axeton, benzen.
- Điểm chớp cháy −4°C, nên rất dễ cháy ngay ở nhiệt độ thường.
Nhờ sôi thấp và hòa tan được nhiều chất hữu cơ, etyl axetat là dung môi quen thuộc trong phòng thí nghiệm.
3. Tính chất hóa học của etyl axetat
Như các este khác, etyl axetat tham gia phản ứng thủy phân và phản ứng cháy.
3.1 Phản ứng thủy phân trong môi trường axit
Khi đun với nước có xúc tác axit (H+), este bị thủy phân thành axit và ancol. Phản ứng thuận nghịch, nên không xảy ra hoàn toàn:
CH3COOC2H5 + H2O ⇌ CH3COOH + C2H5OH (H+, t°)
3.2 Phản ứng xà phòng hóa với NaOH
Khi đun với dung dịch kiềm, phản ứng xảy ra một chiều và hoàn toàn, tạo muối và ancol:
CH3COOC2H5 + NaOH → CH3COONa + C2H5OH (t°)
| Tiêu chí |
Thủy phân trong axit |
Xà phòng hóa với kiềm |
| Chất tham gia |
Este + H2O (H+) |
Este + NaOH |
| Sản phẩm |
CH3COOH và C2H5OH |
CH3COONa và C2H5OH |
| Chiều phản ứng |
Thuận nghịch |
Một chiều |
3.3 Phản ứng cháy
Đốt cháy hoàn toàn tạo khí cacbonic và nước:
CH3COOC2H5 + 5O2 → 4CO2 + 4H2O (t°)
4. Điều chế etyl axetat bằng phản ứng este hóa
Phản ứng este hóa giữa axit axetic và etanol là cách điều chế quen thuộc, thường dùng H2SO4 đặc làm xúc tác.
4.1 Phương trình và điều kiện
CH3COOH + C2H5OH ⇌ CH3COOC2H5 + H2O (H2SO4 đặc, t°)
H2SO4 đặc đóng hai vai trò: xúc tác và hút nước, giúp cân bằng dịch chuyển về phía tạo este. Phản ứng vẫn xảy ra chậm ở nhiệt độ phòng, đun nóng chỉ giúp nhanh hơn.
4.2 Các bước thí nghiệm và lưu ý an toàn
- Cho etanol, axit axetic và H2SO4 đặc vào ống nghiệm, thêm vài viên đá bọt.
- Đun nóng nhẹ, dẫn hơi qua ống ngưng tụ vào ống thu có nước lạnh.
- Sau phản ứng, hỗn hợp còn đồng nhất vì gồm este, nước, axit dư và ancol dư. Thêm dung dịch NaCl bão hòa để este nổi lên thành lớp riêng.
Một số lưu ý:
- Tắt đèn cồn trước khi tháo ống dẫn hơi để este không bị hút ngược và hao hụt.
- Đá bọt giúp sôi đều; không thay bằng CaCO3 vì chất này phản ứng với axit.
- Este sôi thấp nên cần ngưng tụ tốt, và tránh lửa vì hơi rất dễ cháy.
5. Ứng dụng của etyl axetat
Nhờ bay hơi nhanh và hòa tan tốt, etyl axetat có nhiều ứng dụng:
- Dung môi cho phản ứng hóa học và chiết tách chất; dung môi trong sơn, keo dán, mực in và nước tẩy sơn móng tay.
- Khử cafein trong hạt cà phê, lá trà.
- Hương liệu trong kẹo, nước hoa; mùi giống đào, mâm xôi, và có trong một số loại quả.
- Chất độc dùng trong thu thập, nghiên cứu côn trùng.
Khi dùng cần bảo quản kín, để nơi thoáng, xa nguồn lửa.
6. Ví dụ và bài tập về etyl axetat
6.1 Ví dụ có lời giải
Ví dụ 1. Xà phòng hóa 8,8 g etyl axetat bằng NaOH dư. Tính khối lượng muối.
- n este = 8,8 : 88 = 0,1 mol.
- Theo phương trình, n CH3COONa = 0,1 mol.
- M CH3COONa = 82, nên m = 0,1 × 82 = 8,2 g.
Ví dụ 2. Este hóa 6 g axit axetic với ancol dư, thu 6,6 g etyl axetat. Tính hiệu suất.
- n axit = 6 : 60 = 0,1 mol, nên este lí thuyết là 0,1 mol = 8,8 g.
- H = 6,6 : 8,8 × 100% = 75%.
6.2 Bài tập tự luyện có đáp án
- Bài 1. Tính khối lượng mol của etyl axetat. Đáp án: 88 g/mol.
- Bài 2. Nhận biết etyl axetat và etanol (cả hai lỏng, không màu). Gợi ý: cho vào nước, etanol tan hoàn toàn còn etyl axetat tách lớp một phần. Hoặc đun với NaOH rồi quan sát mùi thơm giảm dần.
- Bài 3. Thủy phân 0,2 mol etyl axetat bằng NaOH dư, tính khối lượng ancol. Đáp án: 0,2 × 46 = 9,2 g.
Lỗi hay gặp: gọi sai tên thành ethyl butanoate, hoặc quên rằng thủy phân trong axit là phản ứng thuận nghịch.
Câu hỏi thường gặp
CH3COOC2H5 là chất gì?
Là etyl axetat, một este có công thức phân tử C4H8O2.
M của CH3COOC2H5 là bao nhiêu?
M = 88 g/mol, tính từ C4H8O2: 4×12 + 8×1 + 2×16.
CH3COOC2H5 có phải là este không?
Có, vì phân tử chứa nhóm chức –COO– nối gốc axit axetic với gốc etyl.
CH3COOC2H5 cộng gì ra CH3COOH?
Cộng nước, tức thủy phân trong môi trường axit, tạo CH3COOH và C2H5OH.
CH3COOC2H5 có mùi gì?
Mùi thơm dễ chịu, giống nước tẩy sơn móng tay hoặc trái cây.
Etyl axetat có độc không?
Độc tính thấp, nhưng chất rất dễ cháy và hơi có thể gây kích ứng, nên dùng ở nơi thoáng và tránh lửa.
Etyl axetat là este của axit axetic và etanol, có công thức C4H8O2, mùi thơm và sôi khoảng 77°C. Chất này bị thủy phân thuận nghịch trong axit, xà phòng hóa một chiều với NaOH và được điều chế bằng phản ứng este hóa. Nhờ bay hơi nhanh và hòa tan tốt, nó được dùng nhiều làm dung môi, hương liệu, nhưng cần chú ý tính dễ cháy.
Nếu muốn luyện thêm các phương trình hóa học khác sau phần este, bạn có thể xem tiếp những bài dưới đây.
Xem thêm kiến thức hóa học: