Trả lời nhanh: Ethylic alcohol (còn gọi là ethanol hay ethyl alcohol) là hợp chất hữu cơ có công thức phân tử C2H6O, công thức cấu tạo CH3-CH2-OH, phân tử khối 46. Đây là chất lỏng không màu, sôi khoảng 78,3°C, nhẹ hơn nước, tan vô hạn trong nước, dễ cháy, dùng làm nhiên liệu, dung môi và chất sát khuẩn.
1. Ethylic alcohol là gì? Định nghĩa và cấu tạo phân tử
Ethylic alcohol là hợp chất hữu cơ gồm carbon, hydrogen và oxygen, trong phân tử có nhóm hydroxyl (-OH). Tên gọi khác là ethanol, ethyl alcohol, rượu etylic hay cồn. Bài này phù hợp với học sinh lớp 9 và bất kỳ ai muốn hiểu rõ chất này.
1.1 Công thức phân tử và công thức cấu tạo
Công thức phân tử là C2H6O, phân tử khối bằng 46 (2×12 + 6×1 + 16). Công thức cấu tạo là CH3-CH2-OH, viết gọn thành C2H5OH. Vì có nhóm -OH gắn vào gốc hydrocarbon nên C2H5OH là một alcohol.
So với ethane (C2H6), ethylic alcohol có thêm một nguyên tử oxygen chen vào giữa carbon và hydrogen, tạo thành nhóm -OH.
1.2 Vai trò của nhóm -OH
Trong phân tử có một nguyên tử hydrogen không nối với carbon mà nối với oxygen. Liên kết O-H phân cực nên nguyên tử H này linh động, dễ bị kim loại mạnh thay thế. Đó là lý do nhóm -OH tạo nên các tính chất đặc trưng của rượu. Ethane chỉ có liên kết C-H bền nên không có những phản ứng này.
Công thức cấu tạo của ethylic alcohol
2. Tính chất vật lí của ethylic alcohol
Ở điều kiện thường, ethylic alcohol là chất lỏng, không màu, có mùi đặc trưng và vị cay. Nó sôi ở khoảng 78,3°C, khối lượng riêng khoảng 0,789 g/mL nên nhẹ hơn nước.
Chất này tan vô hạn trong nước. Nó còn hòa tan được iodine, benzene và tan tốt trong xăng. Ethanol dễ bay hơi, dễ cháy và hút ẩm từ không khí, nên ethanol gần như nguyên chất để lâu sẽ loãng dần.
3. Độ cồn và cách tính
3.1 Độ cồn là gì
Độ cồn (độ rượu) là số mL ethanol nguyên chất có trong 100 mL dung dịch rượu với nước, đo ở 20°C. Ký hiệu là "độ" (°) hoặc % vol. Rượu 45° nghĩa là 100 mL rượu chứa 45 mL ethanol nguyên chất.
Công thức tính độ rượu của dung dịch ethylic alcohol
3.2 Công thức tính độ cồn
Độ cồn = (V rượu nguyên chất ÷ V dung dịch) × 100
- V rượu nguyên chất: thể tích ethanol nguyên chất (mL).
- V dung dịch: tổng thể tích rượu và nước (mL).
Lỗi hay gặp là chia cho thể tích nước. Hãy luôn chia cho tổng thể tích dung dịch.
Cách pha rượu 45 độ từ ethylic alcohol và nước
4. Tính chất hóa học của ethylic alcohol
| Phản ứng |
Điều kiện |
Sản phẩm |
| Cháy |
Có oxygen, đốt nóng |
CO2, H2O |
| Với Na, K |
Nhiệt độ thường |
Muối alkoxide, H2 |
| Với CH3COOH |
H2SO4 đặc, đun nóng |
Ethyl acetate, H2O |
4.1 Phản ứng cháy
Ethylic alcohol cháy với ngọn lửa xanh và tỏa nhiều nhiệt:
C2H5OH + 3O2 → 2CO2 + 3H2O
Phản ứng cháy của ethylic alcohol trong oxygen
4.2 Phản ứng với kim loại sodium
Ethanol tác dụng với kim loại mạnh như K, Na và giải phóng khí H2:
2C2H5OH + 2Na → 2C2H5ONa + H2
Phản ứng xảy ra vì H trong nhóm -OH linh động. Ethane và các hydrocarbon không có -OH nên không phản ứng với Na.
Natri phản ứng với ethylic alcohol giải phóng khí hydrogen
4.3 Phản ứng với acetic acid tạo ester
Khi đun nóng ethanol với CH3COOH có xúc tác H2SO4 đặc, ta thu được ethyl acetate và nước:
CH3COOH + C2H5OH ⇌ CH3COOC2H5 + H2O
5. Cách điều chế ethylic alcohol
5.1 Lên men tinh bột hoặc đường
Tinh bột được thủy phân thành glucose, rồi nhờ men chuyển thành ethanol và khí CO2. Đây là cách làm rượu, bia truyền thống. Lên men chỉ đạt tối đa khoảng 15% cồn vì men bị ức chế khi nồng độ cồn cao. Muốn đậm hơn phải chưng cất, tận dụng việc ethanol sôi ở khoảng 78°C, thấp hơn nước.
5.2 Cộng nước vào ethylene
Trong công nghiệp, ethylene hợp nước với xúc tác acid:
C2H4 + H2O → C2H5OH
6. Ứng dụng của ethylic alcohol
6.1 Nhiên liệu và xăng sinh học
Ethanol là nhiên liệu cho đèn cồn trong phòng thí nghiệm và động cơ. Vì tan tốt trong xăng nên nó được pha thành xăng sinh học E5.
6.2 Dung môi, sát khuẩn, nguyên liệu sản xuất
- Dung môi pha vecni, nước hoa, mỹ phẩm.
- Sát khuẩn: cồn khoảng 70% hiệu quả nhất, từ 60% trở lên mới đủ tác dụng. Cồn quá đậm bay hơi nhanh, quá loãng thì tiếp xúc không đủ lâu.
- Nguyên liệu sản xuất acetic acid, dược phẩm, cao su tổng hợp và đồ uống có cồn.
7. Phân biệt ethyl alcohol với isopropyl alcohol và methanol
7.1 Đọc nhãn sản phẩm sát khuẩn
Ethyl alcohol thường ghi là ethanol hoặc alcohol. Isopropyl alcohol ghi 2-propanol, là loại hay gặp ở cồn xoa bóp. Cả hai đều sát khuẩn tốt, nhưng không phải cùng một chất. Cồn 100% không diệt khuẩn tốt hơn; khoảng 70% mới tối ưu.
7.2 Cồn biến tính và nguy cơ methanol
Cồn biến tính được thêm chất gây buồn nôn hoặc độc để không ai uống được. Cồn công nghiệp có thể lẫn methanol, nguyên nhân chính gây ngộ độc, nên tuyệt đối không dùng để uống.
Xem thêm về các hợp chất hữu cơ khác:
8. An toàn khi dùng ethylic alcohol
Ethanol là chất lỏng dễ cháy, điểm chớp cháy khoảng 12,8°C. Hãy cất xa lửa, nơi thoáng khí. Giới hạn phơi nhiễm nghề nghiệp (TWA) là 1000 ppm. Uống nhiều gây hại thần kinh và gan, nên không dùng rượu bia khi lái xe.
9. Ví dụ và bài tập có lời giải
9.1 Ví dụ 1: Tính thể tích ethanol nguyên chất
Chai 400 mL, độ cồn 40°. Thể tích ethanol = 400 × 40 ÷ 100 = 160 mL.
9.2 Ví dụ 2: Tính độ cồn khi pha rượu
Trộn 50 mL ethanol với 150 mL nước. Tổng thể tích 200 mL, độ cồn = 50 ÷ 200 × 100 = 25°. Nếu chia cho 150 mL nước sẽ ra sai kết quả. Không dùng n×24,79 cho chất lỏng; hãy dùng khối lượng riêng. Giữ phân số ở bước trung gian, chỉ làm tròn cuối.
9.3 Bài tập tự luyện có đáp án
- Chất nào tác dụng được với Na: C2H6, C2H5OH hay CH4? Đáp án: C2H5OH, vì có nhóm -OH.
- Viết phương trình cháy của ethanol. Đáp án: C2H5OH + 3O2 → 2CO2 + 3H2O.
- Cho 4,6 g ethanol (0,1 mol) tác dụng hết với Na. Tính thể tích H2 ở đktc. Đáp án: 0,05 mol H2, tức 0,05 × 22,4 = 1,12 L.
Câu hỏi thường gặp
Ethyl alcohol có phải là ethanol không?
Có. Ethyl alcohol, ethylic alcohol, ethanol và rượu etylic đều chỉ C2H5OH.
Ethyl alcohol có độc hại không?
Uống nhiều gây hại thần kinh và gan, hít hơi nồng độ cao gây kích ứng. Dùng đúng cách để sát khuẩn thì tương đối an toàn.
Cồn 95% có giống ethanol 95% không?
Về bản chất là một: dung dịch chứa 95% ethanol, phần còn lại chủ yếu là nước.
Ethyl alcohol có phải 100% alcohol không?
Không nhất thiết. Nhãn thường là dung dịch với nước; ethanol tuyệt đối gần 100% và hút ẩm rất nhanh.
Ethyl alcohol dùng để làm gì?
Làm nhiên liệu, dung môi, chất sát khuẩn, nguyên liệu công nghiệp và thành phần đồ uống có cồn.
Vì sao ethanol tác dụng được với Na còn ethane thì không?
Ethanol có nhóm -OH chứa hydrogen linh động, còn ethane chỉ có liên kết C-H bền.
Ethylic alcohol (C2H5OH) là alcohol có nhóm -OH quyết định tính chất: cháy, phản ứng với Na và tạo ester với acetic acid. Chất này điều chế bằng lên men hoặc cộng nước vào ethylene, ứng dụng rộng từ nhiên liệu đến sát khuẩn. Hãy nhớ tính độ cồn trên tổng thể tích dung dịch và dùng cồn an toàn.
Xem thêm các khái niệm hóa học liên quan: