Trả lời nhanh: HIV (Human Immunodeficiency Virus) là virus gây suy giảm miễn dịch ở người, tấn công chủ yếu tế bào CD4 khiến cơ thể khó chống lại bệnh tật. Nếu không điều trị, HIV có thể tiến triển thành AIDS. Hiện chưa có cách chữa khỏi hẳn, nhưng thuốc ARV giúp kiểm soát virus và người nhiễm có thể sống khỏe lâu dài.
❓ HIV và AIDS khác nhau như thế nào?
❓ HIV lây qua những đường nào và không lây qua đâu?
❓ HIV có chữa khỏi được không và người nhiễm sống được bao lâu?
Tham khảo các mẫu iPhone đang kinh doanh tại Thế Giới Di Động:
1. HIV là gì và tác động lên cơ thể ra sao?
1.1 Định nghĩa HIV
HIV là viết tắt của Human Immunodeficiency Virus, tức virus gây suy giảm miễn dịch ở người. Nhiều bạn hỏi HIV là bệnh gì: đúng ra HIV là tên của virus, còn bệnh HIV là tình trạng cơ thể bị nhiễm virus này.
Virus HIV thuộc nhóm retrovirus và có hai týp là HIV-1 và HIV-2. Khi vào cơ thể, virus tồn tại lâu dài và hiện chưa thể loại bỏ hoàn toàn.
1.2 HIV tấn công hệ miễn dịch như thế nào?
Hệ miễn dịch giống như đội bảo vệ của cơ thể, và tế bào CD4 là một lực lượng chỉ huy quan trọng của đội này. HIV xâm nhập vào tế bào CD4, nhân lên rồi phá hủy chúng.
Số CD4 giảm dần khiến cơ thể yếu đi trước vi khuẩn, nấm và virus vốn thường vô hại. Những bệnh xuất hiện nhân cơ hội này gọi là nhiễm trùng cơ hội.
1.3 HIV và AIDS khác nhau như thế nào?
AIDS (còn gọi là si đa, hay sida) là giai đoạn cuối của nhiễm HIV, khi hệ miễn dịch đã suy yếu nặng. Có HIV chưa chắc đã bị AIDS, nhưng không có HIV thì không thể có AIDS.
| Tiêu chí |
HIV |
AIDS |
| Bản chất |
Virus gây bệnh |
Giai đoạn cuối của nhiễm HIV |
| Dấu hiệu |
Có thể không triệu chứng |
CD4 dưới 200 tế bào/mm³ hoặc có nhiễm trùng cơ hội |
| Kiểm soát |
Kiểm soát tốt bằng ARV |
Cần điều trị sớm, chăm sóc toàn diện |
Cách gọi chung HIV/AIDS vì thế dễ gây hiểu lầm rằng hai khái niệm là một.
2. Các giai đoạn và biểu hiện HIV
2.1 Giai đoạn nhiễm cấp tính
Khoảng 2–4 tuần sau phơi nhiễm, nhiều người có triệu chứng giống cúm như sốt, đau họng, nổi hạch, phát ban. Đây là những dấu hiệu của HIV ở giai đoạn sớm.
Tuy vậy, các dấu hiệu này rất chung chung, có người còn không có triệu chứng. Chỉ xét nghiệm mới xác định được bạn có nhiễm hay không.
2.2 Giai đoạn mạn tính (tiềm ẩn)
Virus vẫn nhân lên nhưng chậm, nên người bị HIV có thể khỏe bình thường trong nhiều năm. Dù vậy, họ vẫn có thể lây cho người khác nếu không điều trị. Đây là lý do nhiều người không biết mình nhiễm.
2.3 Giai đoạn AIDS
Khi miễn dịch suy sụp, cơ thể xuất hiện sụt cân, sốt kéo dài, tiêu chảy, ho kéo dài và các bệnh cơ hội. Nếu không điều trị, HIV có thể tiến triển thành AIDS, nhưng tốc độ khác nhau tùy từng người. Điều trị đúng cách giúp làm chậm hoặc ngăn quá trình này.
3. HIV lây truyền qua những đường nào?
3.1 Ba đường lây chính
Nguyên nhân khiến một người nhiễm HIV là virus đi vào cơ thể qua máu, tinh dịch hoặc dịch âm đạo. Có ba đường lây chính:
- Tình dục không an toàn: hiện là đường lây chính tại Việt Nam.
- Đường máu: dùng chung kim tiêm, dụng cụ xâm lấn không vô trùng.
- Mẹ sang con: khi mang thai, sinh nở hoặc cho con bú.
HIV không chỉ liên quan đến ma túy hay mại dâm; bất kỳ ai có hành vi nguy cơ đều có thể nhiễm.
3.2 Những tình huống không lây HIV
HIV không lây qua bắt tay, ôm, hôn xã giao, dùng chung bát đũa, nhà vệ sinh hay đồ dùng thông thường. Muỗi đốt cũng không truyền HIV. Hiểu đúng giúp mọi người yên tâm sinh hoạt, học tập, làm việc cùng người sống chung với HIV.
4. HIV có chữa khỏi được không?
4.1 Điều trị ARV hoạt động ra sao?
Hiện chưa có thuốc chữa khỏi hoàn toàn và chưa có vắc xin phòng HIV. Tuy nhiên, thuốc ARV (thuốc kháng virus) ngăn virus nhân lên, giúp CD4 hồi phục dần. Bạn cần uống đều, không tự ý ngưng thuốc.
Khi duy trì tải lượng virus ở mức không phát hiện được, người nhiễm không lây HIV qua đường tình dục, gọi là K = K (không phát hiện = không lây). Nguyên tắc này chỉ áp dụng cho lây truyền tình dục và chỉ đúng khi tải lượng được giữ không phát hiện liên tục, nên cần uống thuốc đều và xét nghiệm theo lịch của bác sĩ.
4.2 Người nhiễm HIV sống được bao lâu?
Nếu phát hiện và điều trị sớm, người nhiễm HIV có thể sống khỏe gần như bình thường, đi làm, lập gia đình như mọi người. Nói họ chắc chắn chết sớm là quan niệm đã lỗi thời. Điều quan trọng là tuân thủ điều trị và tái khám đều đặn.
5. Xét nghiệm, phòng ngừa và những điều cần lưu ý
5.1 Khi nào nên xét nghiệm HIV và giai đoạn cửa sổ
Bạn nên xét nghiệm khi từng có hành vi nguy cơ hoặc nghi ngờ phơi nhiễm. Sau phơi nhiễm có giai đoạn cửa sổ, lúc xét nghiệm có thể cho kết quả âm tính giả.
Khoảng cửa sổ phụ thuộc phương pháp. Theo CDC, xét nghiệm axit nucleic (NAT) thường phát hiện được sau khoảng 10–33 ngày, xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể (lấy máu tĩnh mạch) sau khoảng 18–45 ngày, còn test nhanh kháng thể thường cần 18–90 ngày. Nếu kết quả âm tính khi còn trong khoảng này, hãy làm lại theo hẹn và tư vấn của cơ sở y tế.
5.2 Cách phòng ngừa HIV hiệu quả
- Dùng bao cao su đúng cách mỗi lần quan hệ.
- PrEP: thuốc dự phòng trước phơi nhiễm cho người có nguy cơ cao.
- PEP: thuốc dự phòng sau phơi nhiễm. Nếu nghi ngờ phơi nhiễm (quan hệ không an toàn, kim dính máu), hãy đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá; càng sớm càng tốt và không quá 72 giờ.
- Không dùng chung kim tiêm, dụng cụ xăm hay dao cạo.
- Phụ nữ mang thai nên xét nghiệm và điều trị sớm nếu cần.
5.3 Sai lầm thường gặp và thái độ không kỳ thị
Thảo dược, tỏi hay giấm không chữa được HIV và không thay thế ARV. Xét nghiệm âm tính ngay sau phơi nhiễm cũng chưa phải an toàn tuyệt đối. Kỳ thị khiến người nhiễm giấu bệnh và điều trị muộn, nên sự cảm thông cũng là một cách phòng bệnh.
Câu hỏi thường gặp
Triệu chứng sớm của HIV là gì?
Có thể là sốt, đau họng, nổi hạch hoặc phát ban, nhưng nhiều người hoàn toàn không có biểu hiện. Những dấu hiệu này cũng gặp ở nhiều bệnh khác, nên không dùng để tự kết luận. Nếu từng có nguy cơ, hãy xét nghiệm thay vì chờ triệu chứng.
Xét nghiệm HIV sau bao lâu thì chính xác?
Tùy phương pháp: NAT thường sau khoảng 10–33 ngày, xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể sau khoảng 18–45 ngày, test nhanh có thể tới 90 ngày. Bạn nên hỏi cơ sở y tế về thời điểm phù hợp và xét nghiệm lại theo tư vấn để chắc chắn.
Bị kim dính máu đâm vào tay có lây HIV không?
Có nguy cơ nếu máu thuộc người nhiễm HIV. Hãy rửa vết thương bằng xà phòng và nước sạch, rồi đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá dùng PEP. Thuốc cần bắt đầu càng sớm càng tốt, không quá 72 giờ sau phơi nhiễm. Phơi nhiễm HIV nghĩa là có tiếp xúc có thể làm virus xâm nhập cơ thể.
Người nhiễm HIV có sinh con khỏe mạnh được không?
Có thể. Phụ nữ nhiễm HIV nên báo bác sĩ sớm khi dự định hoặc đang mang thai để dùng ARV đúng phác đồ, theo dõi tải lượng virus trong thai kỳ, lên kế hoạch sinh và chăm sóc trẻ sau sinh, kể cả cách nuôi con. Nhờ vậy, nguy cơ truyền cho con giảm rất thấp.
Nếu muốn tìm hiểu thêm về sức khỏe sinh sản và phòng bệnh, bạn có thể đọc tiếp các bài dưới đây.
Xem thêm các thông tin y tế và sức khỏe liên quan:
Tóm lại, HIV là virus làm suy yếu miễn dịch, chỉ xét nghiệm mới biết chắc tình trạng nhiễm, và giai đoạn cửa sổ cần được lưu ý khi đọc kết quả. Điều trị ARV đều đặn giúp người nhiễm sống khỏe lâu dài, còn bao cao su, PrEP, PEP và không dùng chung kim tiêm giúp phòng ngừa hiệu quả. Hiểu đúng và không kỳ thị sẽ giúp mọi người đi khám sớm hơn.
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không