Trả lời nhanh: Lẹo cái là cách gọi dân gian của nốt mụn lẹo sưng to ở bờ mi mắt (tên y khoa là hordeolum). Đây là tình trạng nhiễm trùng cấp tính ở nang lông mi hoặc tuyến nhờn mí mắt, chủ yếu do vi khuẩn tụ cầu vàng gây ra, khiến mí mắt sưng đỏ, đau nhức và tụ mủ vàng.
1. Lẹo cái là gì? Bản chất của mụn lẹo ở mí mắt
Lẹo mắt là một dạng viêm nhiễm cấp tính khu trú tại vùng bờ mi, thường biểu hiện thành một nốt sưng đỏ tương tự như mụn nhọt nhỏ. Tình trạng này có thể xuất hiện ở mi trên hoặc mi dưới, gây cảm giác cộm vướng và đau nhức mỗi khi chớp mắt.
1.1 Khái niệm lẹo mắt trong y khoa
Lẹo hình thành khi nang lông mi hoặc tuyến nhờn bị tắc và nhiễm khuẩn, tạo ổ mủ khu trú
Trong nhãn khoa, lẹo mắt được gọi là hordeolum, tức là ổ áp-xe nhỏ hình thành do nhiễm trùng tuyến bã nhờn hoặc nang lông ở bờ mi. Khi vi khuẩn xâm nhập và sinh sôi, cơ thể phản ứng bằng cách tập trung bạch cầu đến tiêu diệt mầm bệnh, tạo nên hiện tượng sưng, nóng, đỏ và đau.
Sau vài ngày, ổ viêm thường gom lại thành một đầu mụn mủ ở mí mắt có màu vàng hoặc trắng đục. Ví dụ quen thuộc nhất là khi bạn thức dậy với một bên mí mắt sưng húp, ấn nhẹ thấy đau nhói ở một điểm cố định sát chân lông mi.
1.2 Phân biệt cách gọi lẹo cái trong dân gian
Trong đời sống hằng ngày, người dân thường dùng cụm từ lẹo cái để chỉ những nốt lẹo mọc to, sưng cộm rõ rệt và gây đau nhức nhiều hơn bình thường. Một số địa phương còn gọi nốt lẹo đầu tiên xuất hiện là lẹo cái để phân biệt với các nốt nhỏ mọc xung quanh sau đó, hoặc gọi chung là mụt lẹo. Dù tên gọi dân gian khác nhau, bản chất của chúng đều là tình trạng nhiễm trùng bờ mi phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi.
2. Nguyên nhân và cơ chế hình thành mụn lẹo mí mắt
Nguyên nhân bị lẹo mắt chủ yếu bắt nguồn từ sự tắc nghẽn tuyến dầu kết hợp với tình trạng nhiễm khuẩn tại chỗ. Khi lỗ chân lông mi hoặc ống tuyến bã bị bít tắc bởi bụi bẩn và tế bào chết, vi khuẩn có sẵn trên da sẽ nhân cơ hội phát triển mạnh.
2.1 Tác nhân vi khuẩn tụ cầu vàng
Khoảng 90-95% ca lẹo mắt là do vi khuẩn tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus) gây ra. Loại vi khuẩn này thường cư trú vô hại trên bề mặt da và niêm mạc mũi của con người. Tuy nhiên, khi hàng rào bảo vệ tại bờ mi bị tổn thương hoặc tuyến nhờn ứ đọng, tụ cầu vàng dễ dàng xâm nhập sâu vào nang lông mi, kích hoạt phản ứng viêm cấp tính và tạo thành ổ mủ khu trú.
2.2 Các thói quen sinh hoạt làm tăng nguy cơ nổi lẹo
Nhiều thói quen hằng ngày vô tình đưa vi khuẩn tiếp xúc trực tiếp với vùng mắt nhạy cảm, làm tăng nguy cơ hình thành mụn lẹo:
- Dụi mắt bằng tay bẩn: Bàn tay tiếp xúc với nhiều bề mặt chứa vi khuẩn, khi đưa lên dụi mắt sẽ trực tiếp truyền mầm bệnh vào bờ mi.
- Vệ sinh kính áp tròng kém: Không rửa tay trước khi đeo hoặc không khử khuẩn kính đúng cách dễ gây nhiễm trùng mắt.
- Không tẩy trang kỹ vùng mắt: Cặn phấn mắt, mascara hoặc kẻ mắt còn sót lại qua đêm làm bít tắc các tuyến tiết dầu ở chân mi.
- Dùng chung đồ cá nhân: Sử dụng chung khăn mặt, gối hoặc mỹ phẩm mắt với người đang có ổ viêm làm phát tán vi khuẩn.
- Viêm bờ mi mạn tính: Người có sẵn tình trạng viêm bờ mi kéo dài hoặc da tiết nhiều dầu nhờn thường dễ tái phát lẹo nhiều lần.
3. Phân loại mụn lẹo và dấu hiệu nhận biết từng dạng
Dựa vào vị trí tuyến bị nhiễm trùng trên mí mắt, bác sĩ nhãn khoa chia lẹo thành hai dạng chính là lẹo ngoài và lẹo trong. Việc nhận biết đúng dạng lẹo giúp bạn theo dõi tiến triển và phân biệt với các khối u lành tính khác ở mắt.
3.1 Lẹo ngoài mí mắt
Lẹo ngoài mí mắt là dạng phổ biến hơn, hình thành ngay tại chân lông mi do nhiễm trùng tuyến Zeis (tuyến bã nhờn) hoặc tuyến Moll (tuyến mồ hôi biến đổi). Dấu hiệu đặc trưng là một nốt đỏ nhỏ nổi gồ lên sát viền mi, sờ vào thấy cứng và đau nhói. Sau vài ngày, đỉnh nốt lẹo thường xuất hiện điểm mủ vàng hướng ra phía ngoài da.
3.2 Lẹo trong mí mắt
Lẹo trong mí mắt hình thành ở mặt trong của sụn mi do nhiễm trùng tuyến Meibomius (tuyến tiết lớp dầu giúp giữ ẩm cho màng phim nước mắt). Vì nằm khuất bên trong, dạng lẹo này thường khó thấy hơn nếu không lật nhẹ mí mắt. Người bị lẹo trong thường cảm thấy cộm rát rõ rệt khi chớp mắt, mí mắt sưng nề lan tỏa, đau âm ỉ và thời gian xẹp thường lâu hơn lẹo ngoài.
3.3 Cách phân biệt lẹo mắt và chắp mắt chính xác
Lẹo đau nhức, tụ mủ nhanh ở bờ mi; chắp thường không đau, phát triển chậm và nằm sâu trong sụn mi
Nhiều người thường nhầm lẫn giữa chắp và lẹo vì cả hai đều gây sưng cục ở mí mắt. Thực tế, chắp mắt (chalazion) là tình trạng tắc nghẽn tuyến Meibomius không do nhiễm trùng cấp tính, tạo thành u hạt mạn tính. Bảng dưới đây giúp bạn đối chiếu nhanh hai tình trạng này:
| Tiêu chí so sánh |
Lẹo mắt (Hordeolum) |
Chắp mắt (Chalazion) |
| Nguyên nhân chính |
Nhiễm trùng cấp tính do vi khuẩn (chủ yếu là tụ cầu vàng) |
Tắc nghẽn tuyến dầu Meibomius, thường không do nhiễm trùng |
| Vị trí xuất hiện |
Sát bờ mi (lẹo ngoài) hoặc mặt trong sụn mi (lẹo trong) |
Thường nằm sâu trong sụn mi, cách xa bờ mi hơn |
| Cảm giác đau nhức |
Đau nhức rõ rệt, sưng nóng, đỏ và nhạy cảm khi chạm vào |
Thường không đau hoặc chỉ hơi tức nhẹ khi ấn mạnh |
| Tiến triển |
Tiến triển nhanh, dễ tụ mủ vàng và vỡ sau vài ngày |
Phát triển chậm, tạo thành khối cứng tròn, ít khi có mủ |
4. Cách xử lý và chăm sóc mí mắt bị lẹo an toàn tại nhà
Với các trường hợp lẹo nhẹ và chưa có biến chứng, cách trị lẹo mắt an toàn nhất là áp dụng các biện pháp chăm sóc hỗ trợ tại nhà nhằm giãn nở lỗ tuyến bị tắc, thúc đẩy thoát lưu mủ tự nhiên và giữ vùng mắt sạch sẽ.
4.1 Chườm ấm mí mắt đúng cách để kích thích thoát lưu mủ
Chườm ấm 5-10 phút mỗi lần, 3-4 lần mỗi ngày giúp nốt lẹo nhanh gom cồi và thoát mủ
Chườm ấm trị lẹo mắt là phương pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả cao trong giai đoạn đầu. Nhiệt độ ấm giúp làm mềm chất bã nhờn đang đông đặc và tăng cường tuần hoàn máu tại chỗ để nốt lẹo nhanh gom cồi. Bạn có thể thực hiện theo các bước sau:
- Nhúng khăn bông sạch hoặc gạc y tế vô trùng vào nước ấm vừa phải, tránh dùng nước quá nóng gây bỏng da mi.
- Vắt nhẹ khăn cho ráo nước rồi áp nhẹ nhàng lên vùng mí mắt đang sưng trong khoảng 5-10 phút mỗi lần.
- Duy trì thực hiện đều đặn từ 3-4 lần mỗi ngày cho đến khi nốt lẹo tự vỡ mủ hoặc xẹp dần.
4.2 Vệ sinh bờ mi bằng dung dịch chuyên dụng
Bên cạnh việc chườm ấm, giữ vệ sinh vùng mắt giúp hạn chế vi khuẩn tiếp tục sinh sôi. Bạn có thể dùng gạc sạch thấm nước muối sinh lý hoặc dung dịch vệ sinh mí chuyên dụng để lau rửa nhẹ nhàng dọc theo bờ mi mỗi ngày. Trong suốt thời gian bị lẹo, hãy ngưng hoàn toàn việc trang điểm mắt và không đeo kính áp tròng để tránh làm ổ viêm nặng hơn hoặc gây trầy xước giác mạc.
4.3 Thời điểm bắt buộc phải đến cơ sở y tế khám
Phần lớn các nốt lẹo sẽ tự cải thiện, nhưng bạn cần đến gặp bác sĩ nhãn khoa ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo sau:
- Mí mắt sưng to nhanh chóng, đỏ lan rộng ra vùng má hoặc toàn bộ hốc mắt.
- Kèm theo triệu chứng sốt cao, ớn lạnh hoặc nổi hạch đau ở vùng trước tai.
- Thị lực bị suy giảm, nhìn mờ, nhìn đôi hoặc đau nhức sâu bên trong nhãn cầu.
- Nốt lẹo không có dấu hiệu thuyên giảm hoặc vẫn sưng to sau 1 đến 2 tuần tự chăm sóc tại nhà.
5. Những hiểu lầm thường gặp về cách chữa lẹo cái trong dân gian
Xung quanh bệnh lý lẹo mắt tồn tại nhiều mẹo truyền miệng thiếu căn cứ. Việc áp dụng sai cách không những không giúp mắt nhanh khỏi mà còn tiềm ẩn rủi ro cho thị lực:
- Cột chỉ ngón tay giữa chữa khỏi lẹo: Nhiều người tin rằng chữa lẹo mắt bằng cột chỉ vào ngón tay giữa sẽ làm nốt lẹo tự teo biến mất. Thực tế, cột chỉ không có tác dụng chữa lẹo; nốt lẹo thường tự xẹp sau 1 đến 2 tuần nhờ chườm ấm và giữ vệ sinh bờ mi giúp dẫn lưu mủ.
- Nặn mủ sớm giúp mắt nhanh khỏi: Tự ý dùng tay hoặc vật nhọn chích nặn mủ tại nhà rất nguy hiểm. Hành động này dễ làm vỡ ổ áp-xe vào mô liên kết lân cận, khiến vi khuẩn xâm lấn sâu vào đĩa sụn mi và gây viêm mô tế bào quanh hốc mắt.
- Nhìn người bị lẹo sẽ bị lây: Bệnh không lây qua ánh nhìn hay đường không khí, mà chỉ có thể truyền vi khuẩn nếu dùng chung vật dụng cá nhân như khăn mặt hoặc gối ngủ.
- Đắp lá cây hoặc tự ý nhỏ thuốc: Đắp lá trầu không, tỏi giã nát dễ gây bỏng hóa chất và hoại tử mi mắt. Tương tự, tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid có thể làm suy giảm miễn dịch tại chỗ, khiến ổ nhiễm trùng bùng phát nặng hơn.
- Lẹo cái do nóng gan: Lẹo mắt không phải biểu hiện của bệnh lý gan hay "nóng trong người", mà là tình trạng nhiễm khuẩn khu trú ngay tại bờ mi.
Câu hỏi thường gặp
Lẹo mắt có tự khỏi được mà không cần uống thuốc không?
Phần lớn các trường hợp lẹo mắt nhẹ có thể tự khỏi mà không cần dùng thuốc kháng sinh đường uống. Nốt lẹo thường tự gom cồi, vỡ mủ và xẹp dần sau khoảng 1 đến 2 tuần nếu bạn kiên trì chườm ấm và giữ vệ sinh bờ mi sạch sẽ.
Bị mụn lẹo ở mắt có lây cho người khác không?
Lẹo mắt không lây lan qua giao tiếp thông thường, không khí hay việc nhìn nhau. Tuy nhiên, vi khuẩn tụ cầu vàng trong dịch mủ có thể truyền sang người khác nếu dùng chung khăn mặt, gối ngủ hoặc đồ trang điểm mắt.
Có nên tự ý nặn chích mủ mụn lẹo tại nhà không?
Bạn tuyệt đối không nên tự ý bóp, nặn hay dùng kim chích mủ mụn lẹo tại nhà. Việc tác động lực mạnh dễ làm vi khuẩn lan rộng vào mô sâu quanh mắt, gây nhiễm trùng huyết hoặc viêm tổ chức hốc mắt rất nguy hiểm.
Bị lẹo mắt có được đeo kính áp tròng không?
Bạn nên ngưng đeo kính áp tròng hoàn toàn cho đến khi nốt lẹo lành hẳn và hết sưng đau. Vi khuẩn từ ổ viêm bờ mi có thể bám vào bề mặt kính áp tròng, làm tăng nguy cơ tổn thương và viêm loét giác mạc.
Bị lẹo mắt nhiều lần tái phát liên tục cảnh báo điều gì?
Tình trạng lẹo mắt tái phát liên tục có thể là dấu hiệu của bệnh viêm bờ mi mạn tính hoặc rối loạn chức năng tuyến bã nhờn. Ngoài ra, bệnh lý toàn thân như đái tháo đường chưa kiểm soát tốt cũng làm suy giảm đề kháng và khiến mắt dễ nổi lẹo trở lại.
Tóm lại, lẹo cái là tình trạng nhiễm trùng cấp tính phổ biến tại bờ mi và thường tự lành nếu được chăm sóc đúng cách bằng phương pháp chườm ấm, giữ vệ sinh sạch sẽ. Bạn cần tránh các mẹo dân gian thiếu căn cứ như cột chỉ hay tự ý nặn mủ, đồng thời đi khám bác sĩ nhãn khoa kịp thời nếu mắt sưng đau kéo dài hoặc giảm thị lực.
Một số bệnh lý mắt khác có triệu chứng dễ nhầm với lẹo được tổng hợp dưới đây.
Xem thêm các bài viết về bệnh lý và sức khỏe mắt:
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không