Trả lời nhanh: LGBT là từ viết tắt tiếng Anh của Lesbian (đồng tính nữ), Gay (đồng tính nam), Bisexual (song tính) và Transgender (chuyển giới). Đây là thuật ngữ bao trùm chỉ cộng đồng có xu hướng tính dục hoặc bản dạng giới không thuộc số đông dị tính hay cisgender.
❓ LGBT khác gì với LGBTQ+?
❓ Xu hướng tính dục khác bản dạng giới ở điểm nào?
❓ LGBT có phải là bệnh không?
1. LGBT là gì?
Nhiều bạn thắc mắc LGBT là gì khi bắt gặp lá cờ cầu vồng trên mạng xã hội hay trong phim ảnh. Hiểu ngắn gọn, LGBT là thuật ngữ bao trùm dùng để gọi chung những người không phải dị tính (thích người khác giới) hoặc không phải cisgender (người có bản dạng giới trùng với giới tính được gán khi sinh).
Thuật ngữ này được dùng phổ biến trong từ điển, báo chí và các tổ chức quốc tế. Nó giúp gọi tên cộng đồng LGBT một cách trung lập, thay cho nhiều cách gọi mang tính miệt thị trước đây.
1.1 LGBT là viết tắt của những từ nào?
Bốn chữ cái L, G, B, T và nghĩa tiếng Việt tương ứng.
Nếu bạn đang tìm LGBT là viết tắt của gì, câu trả lời gồm bốn từ tiếng Anh:
- L – Lesbian: đồng tính nữ.
- G – Gay: đồng tính nam (đôi khi dùng chung cho người đồng tính).
- B – Bisexual: song tính.
- T – Transgender: chuyển giới.
Vậy LGBT có mấy loại? Theo nghĩa gốc là bốn nhóm. Trong đó, ba chữ L, G, B nói về xu hướng tính dục, còn chữ T nói về bản dạng giới. Đây là điểm quan trọng để tránh nhầm lẫn ở phần sau.
LGBT được đọc theo từng chữ cái trong tiếng Anh: "el-ji-bi-ti". Nhiều người Việt cũng đọc theo kiểu "lờ-gờ-bê-tê", cả hai đều dễ hiểu.
1.2 Nguồn gốc và lịch sử thuật ngữ LGBT
Trước khi có chữ LGBT, cộng đồng thường bị gọi chung bằng các từ thiếu chính xác hoặc mang ý chê bai. Vào thập niên 1980, cụm LGB bắt đầu được dùng để gọi chung người đồng tính nữ, đồng tính nam và song tính.
Sau đó, chữ T được thêm vào để ghi nhận người chuyển giới. Thuật ngữ LGBT được ghi nhận lần đầu khoảng 1990–1995 và trở nên phổ biến từ thập niên 1990. Từ đây, LGBT nghĩa là một cách gọi tôn trọng, bao hàm nhiều nhóm hơn, thay cho những tên gọi cũ chưa đúng.
2. Ý nghĩa từng nhóm trong LGBT
Mỗi chữ cái đại diện cho một trải nghiệm khác nhau. Hiểu rõ từng nhóm giúp bạn trò chuyện tự nhiên hơn, không vô tình làm người khác tổn thương.
2.1 Lesbian (đồng tính nữ)
Lesbian là gì? Đây là người nữ bị thu hút về tình cảm và/hoặc tình dục với người nữ khác. Trong tiếng Việt, họ được gọi là đồng tính nữ.
Có một từ lóng hay được hỏi là ô môi là gì trong LGBT. "Ô môi" từng được dùng để chỉ người đồng tính nữ nhưng thường mang ý chế giễu. Cách gọi đúng và lịch sự vẫn là "đồng tính nữ" hoặc "lesbian".
2.2 Gay (đồng tính nam)
Gay là gì? Gay chỉ người nam bị thu hút bởi người nam. Ở nhiều nước, "gay" còn được dùng rộng để chỉ người đồng tính nói chung.
Vậy đồng tính là gì? Đó là xu hướng bị thu hút bởi người cùng giới, áp dụng cho cả nam lẫn nữ. Còn bê đê là gì? "Bê đê" hay "pê-đê" là cách gọi dân gian bắt nguồn từ tiếng Pháp, thường mang sắc thái miệt thị. Bạn nên tránh dùng từ này với bất kỳ ai.
2.3 Bisexual (song tính)
Bisexual là người bị thu hút bởi nhiều hơn một giới, thường là cả nam và nữ. Mức độ thu hút với mỗi giới không nhất thiết bằng nhau và có thể khác nhau ở từng người.
Một hiểu lầm phổ biến là "song tính thì không chung thủy". Thực tế, song tính chỉ nói về việc bạn có thể thích ai, không quyết định việc bạn trung thành hay không. Sự chung thủy là chuyện tính cách và lựa chọn của mỗi người, ở bất kỳ xu hướng nào.
2.4 Transgender (chuyển giới)
Transgender là người có bản dạng giới khác với giới tính được gán khi sinh. Ví dụ, một người sinh ra được ghi là nam nhưng tự nhận thức bản thân là nữ, đó là người chuyển giới nữ.
Lưu ý quan trọng: chuyển giới không bắt buộc phải phẫu thuật hay dùng hormone. Có người chọn can thiệp y tế, có người không, vì lý do sức khỏe, tài chính hoặc đơn giản là mong muốn cá nhân. Bản dạng giới của họ vẫn hợp lệ dù có làm hay không.
3. LGBT khác LGBTQ+ như thế nào?
LGBTQ+ là gì? Đây là phiên bản mở rộng của LGBT, nhằm bao hàm nhiều nhóm hơn bốn chữ cái ban đầu. Bạn cũng sẽ gặp các biến thể như LGBTQ, LGBTI hay LGBTQIA+.
| Tiêu chí |
LGBT |
LGBTQ+ |
| Số nhóm gọi tên |
4 nhóm |
4 nhóm cùng Q và các nhóm khác |
| Phạm vi |
Đồng tính, song tính, chuyển giới |
Rộng hơn, mở cho bản dạng khác |
| Thông điệp |
Gọi tên nhóm chính |
Nhấn mạnh sự đa dạng |
3.1 Chữ Q, chữ I và dấu + nghĩa là gì?
Mở rộng thành LGBTQIA+ — LGBTQIA+ là cách viết mở rộng để bao hàm nhiều bản dạng hơn.
Mỗi ký tự thêm vào đều có ý nghĩa riêng:
- Q – Queer hoặc Questioning: "Queer" là từ chung cho người không muốn bị đóng khung trong nhãn cụ thể; "Questioning" là người đang tìm hiểu xu hướng hoặc bản dạng của mình.
- I – Intersex (liên giới tính): người có đặc điểm sinh học như nhiễm sắc thể, hormone hay cơ quan sinh dục không khớp hoàn toàn với định nghĩa điển hình của nam hoặc nữ.
- A – Asexual (vô tính): người ít hoặc không có hấp dẫn tình dục với người khác.
- Dấu +: đại diện cho các nhóm còn lại như pansexual (toàn tính, bị thu hút không phụ thuộc giới) và nhiều bản dạng khác.
Vì vậy, khi ai đó hỏi LGBTQIA+ là gì, bạn có thể hiểu đó là cách viết đầy đủ hơn để không bỏ sót ai. Không có phiên bản nào "đúng tuyệt đối"; điều quan trọng là thái độ tôn trọng khi sử dụng.
4. Phân biệt xu hướng tính dục, bản dạng giới và biểu hiện giới
Đây là phần nhiều người hay nhầm nhất. Ba khái niệm này độc lập với nhau, giống như ba thanh trượt riêng biệt chứ không phải một nút gạt duy nhất.
4.1 Ba khái niệm hay bị nhầm lẫn
Ba khái niệm độc lập, giống ba thanh trượt riêng biệt.
| Khái niệm |
Trả lời câu hỏi |
Ví dụ |
| Xu hướng tính dục |
Bạn bị thu hút bởi ai? |
Dị tính, đồng tính, song tính |
| Bản dạng giới |
Bạn cảm nhận mình là giới nào? |
Nam, nữ, phi nhị nguyên giới |
| Biểu hiện giới |
Bạn thể hiện ra ngoài thế nào? |
Trang phục, kiểu tóc, giọng nói, cử chỉ |
Một ví dụ dễ hình dung: một bạn nam thích để tóc dài, sơn móng tay (biểu hiện giới), vẫn tự nhận là nam (bản dạng giới) và thích con gái (xu hướng tính dục). Bạn ấy không phải người đồng tính hay chuyển giới chỉ vì vẻ ngoài.
Tương tự, đồng tính và chuyển giới không phải là một. Người chuyển giới có thể là dị tính, đồng tính hoặc song tính. Một người chuyển giới nữ thích nam giới thì là người dị tính.
Từ năm 1948, thang Kinsey đã gợi ý rằng xu hướng tính dục là một phổ liên tục, không chỉ có hai cực. Cách nhìn này giúp lý giải vì sao có nhiều nhãn khác nhau trong cộng đồng.
Ngoài ba khái niệm trên, đời sống mạng còn có nhiều hình mẫu văn hóa dễ bị gán nhầm vào các nhóm LGBT, bạn có thể đọc thêm để phân biệt rõ hơn.
Xem thêm các khái niệm dễ nhầm trong lĩnh vực LGBT và công nghệ:
5. LGBT có phải là bệnh không?
Câu trả lời là không. Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ (APA) đã loại đồng tính khỏi sổ tay chẩn đoán DSM từ nhiều thập kỷ trước. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng không còn xếp đồng tính vào danh mục bệnh. Vì không phải bệnh, nên cũng không có chuyện "chữa khỏi".
5.1 Hiểu lầm thường gặp về cộng đồng LGBT
- "Đồng tính là lựa chọn, có thể bẻ thẳng": xu hướng tính dục không phải điều người ta tự chọn hay đổi theo ý muốn. Các nỗ lực ép thay đổi thường gây tổn thương tâm lý.
- "Đồng tính là nguyên nhân chính lây bệnh tình dục": nguy cơ lây nhiễm đến từ hành vi không an toàn, không đến từ xu hướng tính dục.
- "Người LGBT có nhân cách khác thường": xu hướng tính dục không quyết định một người tốt hay xấu.
Bạn có thể thấy con số ước tính người đồng tính, song tính, chuyển giới chiếm 9–11% dân số Việt Nam từ một khảo sát công bố tháng 12/2021. Tuy nhiên, hãy đọc các khảo sát như vậy một cách thận trọng, vì nhiều nghiên cứu có cỡ mẫu nhỏ, chưa chắc đại diện cho toàn xã hội.
5.2 Dùng từ sao cho đúng và tôn trọng
Hãy dùng các từ trung lập như "đồng tính nam", "đồng tính nữ", "người chuyển giới". Tránh các từ miệt thị như pê-đê, bê đê, ô môi, kể cả khi chỉ đùa trong nhóm chat. Khi không chắc một người muốn được gọi thế nào, cách tốt nhất là hỏi nhẹ nhàng.
Ngoài ra, việc công khai (coming out) là quyết định cá nhân. Đừng tự ý "khui" chuyện của người khác hay ép ai đó phải nói ra.
Câu hỏi thường gặp
LGBT đọc như thế nào?
LGBT đọc theo từng chữ cái tiếng Anh là "el-ji-bi-ti", phiên âm /ˌel dʒiː biː ˈtiː/.
Top, bot trong cộng đồng LGBT nghĩa là gì?
Nhiều người tìm top bot là gì trong LGBT. Đây là tiếng lóng chỉ vai trò chủ động (top) hoặc thụ động (bot) trong quan hệ, không phải thuật ngữ khoa học chuẩn và không nên dùng để gán nhãn người khác.
Người LGBT tại Việt Nam có được kết hôn không?
Hiện tại, pháp luật Việt Nam chưa công nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính. Tuy nhiên, pháp luật không cấm những cặp đôi đồng giới chung sống với nhau.
Coming out là gì?
Come out trong LGBT là gì? Đó là việc một người công khai xu hướng tính dục hoặc bản dạng giới của mình với người khác. Công khai lúc nào, với ai là quyết định riêng của mỗi người.
Làm gì khi người thân công khai là LGBT?
Hãy giữ bình tĩnh, lắng nghe và cảm ơn vì họ đã tin tưởng chia sẻ. Bạn có thể dành thời gian tìm hiểu thêm, quan trọng nhất là thể hiện rằng tình thương dành cho họ không thay đổi.
Nếu bạn thích tìm hiểu những từ ngữ mới xuất hiện trong đời sống và trên mạng xã hội, vài bài dưới đây sẽ giúp bạn nắm thêm nhiều khái niệm thú vị.
Xem thêm các thuật ngữ đời sống và văn hóa mạng:
LGBT là cách gọi chung cho người đồng tính, song tính và chuyển giới, và đã được mở rộng thành LGBTQ+ để bao hàm nhiều bản dạng hơn. Khi phân biệt được xu hướng tính dục, bản dạng giới và biểu hiện giới, bạn sẽ tránh được phần lớn hiểu lầm. Một lời nói đúng và tôn trọng cũng đủ giúp người bên cạnh thấy an toàn hơn.
Nguồn tham khảo
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không