Trả lời nhanh: Môi trường là gì? Đó là tập hợp các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người và ảnh hưởng đến đời sống, sự tồn tại, phát triển của con người, sinh vật và tự nhiên. Môi trường gồm đất, nước, không khí, sinh vật, âm thanh, ánh sáng và các hình thái vật chất khác.
❓ Môi trường gồm những thành phần nào?
❓ Môi trường được chia thành những loại nào?
❓ Mỗi người có thể làm gì để bảo vệ môi trường?
1. Khái niệm môi trường
Nhiều bạn gõ "môi trường là j" để tìm câu trả lời nhanh. Thực ra từ này có vài lớp nghĩa, tùy ngữ cảnh bạn đang nói tới.
1.1 Định nghĩa môi trường theo Luật Bảo vệ môi trường 2020
Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, môi trường là các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo bao quanh con người. Chúng ảnh hưởng đến đời sống, sự tồn tại và phát triển của con người cùng sinh vật.
Đây cũng là khái niệm về môi trường được dùng phổ biến trong sách giáo khoa và văn bản pháp luật. Điểm cần nhớ: môi trường gồm cả cái có sẵn (rừng, sông) lẫn cái con người tạo ra (nhà cửa, đường phố).
1.2 Nghĩa của từ môi trường trong các ngữ cảnh khác nhau
Ngoài nghĩa pháp lý, từ này còn mang nhiều nghĩa khác:
- Nghĩa xã hội: hoàn cảnh sống, làm việc, văn hóa xung quanh bạn, như môi trường học tập hay môi trường gia đình. Môi trường kinh doanh là các điều kiện bên ngoài tác động đến hoạt động của doanh nghiệp.
- Nghĩa vật lý: chất truyền tác dụng từ nơi này đến nơi khác, ví dụ không khí là môi trường truyền âm.
- Nghĩa tin học: từ environment còn chỉ nơi phần mềm vận hành. Môi trường số là không gian trực tuyến nơi con người làm việc, học tập và giao tiếp.
2. Thành phần và phân loại môi trường
2.1 Các thành phần chính của môi trường
Môi trường gồm đất, nước, không khí, sinh vật, âm thanh và ánh sáng. Mỗi thành phần có vai trò riêng nhưng luôn tác động qua lại.
- Môi trường đất là lớp đất nơi cây cối mọc và nhiều sinh vật cư trú.
- Môi trường nước gồm nước ở sông, hồ, biển, nước ngầm. Khoảng 97% nước trên Trái Đất là nước mặn ở đại dương, chỉ khoảng 3% là nước ngọt.
- Không khí cung cấp oxy và giữ nhiệt cho hành tinh.
Các nhà khoa học còn chia Trái Đất thành năm quyển: khí quyển, thạch quyển, thủy quyển, sinh quyển và trí quyển (phần do hoạt động trí tuệ của con người tác động).
2.2 Phân loại môi trường
Cách chia dễ nhớ nhất là theo nguồn gốc hình thành:
| Loại |
Đặc điểm |
Ví dụ |
| Môi trường tự nhiên |
Hình thành không do con người |
Rừng, sông, biển, núi |
| Môi trường xã hội |
Các mối quan hệ, quy tắc, văn hóa giữa con người |
Gia đình, trường học, cộng đồng |
| Môi trường nhân tạo |
Do con người xây dựng |
Nhà cửa, đô thị, nhà máy |
Nếu bạn thắc mắc môi trường tự nhiên là gì, hãy hình dung những gì tồn tại và vận hành mà không cần con người tạo ra. Còn môi trường xã hội là "bầu không khí" của các mối quan hệ quanh bạn.
3. Vai trò của môi trường và vì sao cần bảo vệ
3.1 Vai trò của môi trường với con người
Môi trường cung cấp không khí để thở, nước để uống, đất để trồng trọt và nhiều tài nguyên cho sản xuất. Nó cũng là nơi tiếp nhận và phân hủy một phần chất thải.
Hơn nữa, môi trường là nền tảng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Khi ô nhiễm môi trường xảy ra, tức là chất lượng đất, nước hay không khí suy giảm gây hại cho sức khỏe và sinh vật, chính con người phải gánh hậu quả. Đó cũng là lý do thực trạng môi trường hiện nay được nhiều quốc gia quan tâm.
Môi trường làm việc cũng quan trọng không kém, từ độ ồn đến cách phần mềm được chạy thử an toàn.
Xem thêm về các thông số, khái niệm kỹ thuật liên quan đến môi trường làm việc và thiết bị:
3.2 Bảo vệ môi trường là gì?
Bảo vệ môi trường là gì? Đó là các hoạt động giữ cho môi trường trong lành, gồm phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường và khắc phục ô nhiễm, suy thoái. Luật Bảo vệ môi trường 2020 xác định đây vừa là quyền, vừa là nghĩa vụ của mọi cá nhân, tổ chức.
4. Hiểu đúng và áp dụng thực tế
4.1 Phân biệt môi trường, hệ sinh thái và sinh thái học
Môi trường là toàn bộ yếu tố bao quanh sinh vật. Hệ sinh thái (ecosystem) là một đơn vị gồm quần xã sinh vật cùng môi trường sống của chúng, ví dụ một ao cá. Sinh thái học (ecology) là ngành nghiên cứu quan hệ giữa sinh vật với môi trường.
Sự phân bố sinh vật chịu ảnh hưởng của yếu tố sinh học (biotic) như thức ăn, kẻ thù, và yếu tố phi sinh học (abiotic) như nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm. Cây xương rồng sống được ở nơi khô nóng vì hợp với các yếu tố phi sinh học ở đó.
4.2 Bảo vệ môi trường bắt đầu từ việc nhỏ
Bạn không cần làm điều gì lớn lao. Một vài thói quen đơn giản là đủ:
- Giảm rác thải nhựa, mang túi và bình nước dùng lại.
- Tiết kiệm điện, nước; rút sạc khỏi ổ cắm khi đã đầy pin.
- Phân loại rác tại nhà để dễ tái chế.
- Kéo dài tuổi thọ điện thoại, laptop thay vì thay mới liên tục.
Năng lượng sạch thường ít phát thải hơn nhiên liệu hóa thạch, nhưng chưa hoàn toàn không tác động đến môi trường. Xe điện cũng vậy: giảm khí thải khi chạy, song việc sản xuất pin và phát điện vẫn để lại dấu vết.
5. Những hiểu lầm thường gặp về môi trường
- Môi trường không chỉ là thiên nhiên, nó còn gồm môi trường xã hội và nhân tạo.
- Bảo vệ môi trường không chỉ là việc của chính quyền; học sinh và gia đình đều góp phần được.
- Một số hoạt động tâm linh như đốt nhang, vàng mã có thể làm tăng khí thải, nên cần làm vừa phải.
Câu hỏi thường gặp
Môi trường tự nhiên khác môi trường nhân tạo thế nào?
Môi trường tự nhiên hình thành không do con người, như rừng, sông. Môi trường nhân tạo do con người tạo ra, như nhà cửa, đô thị.
Môi trường tiếng Anh là gì?
Là environment, phát âm /ɪnˈvaɪrənmənt/. Ô nhiễm môi trường là environmental pollution.
Môi trường sống là gì?
Môi trường sống là gì? Đó là không gian và điều kiện nơi sinh vật tồn tại, phát triển, gồm cả yếu tố sinh học và phi sinh học.
Những hành vi nào bị nghiêm cấm theo Luật Bảo vệ môi trường 2020?
Điều 6 nêu 14 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, ví dụ đổ, đốt chất thải sai quy định, xả nước thải hoặc khí thải chưa đạt quy chuẩn ra môi trường.
Xem thêm các khái niệm thường gặp khác:
Môi trường là mọi yếu tố tự nhiên và nhân tạo quanh ta, từ đất, nước, không khí đến các mối quan hệ xã hội. Hiểu rõ khái niệm, thành phần và vai trò của nó giúp mỗi người nhận ra việc mình làm hằng ngày đều có tác động. Chỉ cần bắt đầu từ thói quen nhỏ, bạn đã góp phần giữ môi trường tốt hơn.