Trả lời nhanh: Từ chỉ sự vật là những từ gọi tên người, con vật, đồ vật, cây cối, hiện tượng, khái niệm hay đơn vị, thuộc nhóm danh từ. Muốn nhận biết, em đặt câu hỏi Ai? Con gì? Cái gì? Ví dụ: bộ đội, con voi, ô tô, cây dừa, cơn mưa.
1. Từ chỉ sự vật là gì?
Bài này giúp các em lớp 2, lớp 3 nắm chắc kiến thức Luyện từ và câu về từ chỉ sự vật, biết cách nhận biết và tự làm bài tập.
1.1 Định nghĩa từ chỉ sự vật
Từ chỉ sự vật là từ dùng để gọi tên người, vật, con vật, cây cối, hiện tượng hay khái niệm quanh ta. Đó là những thứ ta có thể nhìn, nghe, chạm vào, hoặc hình dung được trong đầu. Với từ chỉ sự vật lớp 2 và từ chỉ sự vật lớp 3, đây là phần kiến thức nền cho các bài sau.
Ví dụ: "bạn", "bàn", "con mèo", "cây phượng", "cơn gió", "hòa bình". Tất cả đều là tên gọi của một thứ nào đó.
Một hiểu lầm hay gặp là cho rằng từ chỉ sự vật chỉ gồm đồ vật nhìn thấy được. Thực ra mưa, gió hay hòa bình cũng là sự vật, vì ta gọi tên và nghĩ tới được.
Xem thêm về khái niệm sự vật nói chung:
1.2 Từ chỉ sự vật có phải là danh từ không?
Có. Từ chỉ sự vật chính là danh từ chỉ sự vật. Trong sách Tiếng Việt, em gặp tên gọi "từ chỉ sự vật"; còn khi học sâu hơn, thầy cô gọi là danh từ. Đây là một nhóm quan trọng của danh từ tiếng Việt, nên hai cách gọi này không khác nhau về bản chất.
2. Các loại từ chỉ sự vật thường gặp
Để dễ nhớ, ta chia từ chỉ sự vật thành các nhóm sau.
| Nhóm |
Ví dụ |
| Người |
bộ đội, công nhân, cô giáo |
| Đồ vật |
ô tô, máy bay, thước kẻ |
| Con vật |
con voi, con trâu, cá heo |
| Cây cối |
cây dừa, cây mía, phượng vĩ |
| Hiện tượng, khái niệm |
mưa, gió, hòa bình |
| Đơn vị |
mét, cái |
2.1 Từ chỉ người
Đó là những từ gọi tên người theo nghề nghiệp, quan hệ hay vai trò: bộ đội, công nhân, bạn, học trò, thầy giáo, cô giáo.
2.2 Từ chỉ đồ vật
Gồm đồ dùng, phương tiện quanh em: ô tô, máy bay, bảng, sách, thước kẻ.
2.3 Từ chỉ con vật và cây cối
Nhóm từ chỉ người, con vật, đồ vật rất hay xuất hiện trong bài tập. Con vật có con voi, con trâu, nai. Cây cối có cây dừa, cây mía, phượng vĩ.
2.4 Từ chỉ hiện tượng, khái niệm và đơn vị
Mưa, gió là hiện tượng thiên nhiên. Hòa bình là khái niệm. Mét, cái là đơn vị. Một giáo viên tiểu học lưu ý rằng cảnh vật và hiện tượng thiên nhiên đều được xếp vào từ chỉ sự vật.
2.5 Danh từ chung và danh từ riêng
Danh từ chung gọi tên cả một loại, như "học sinh", "thành phố", "sông". Danh từ riêng gọi tên một người, một nơi cụ thể và luôn viết hoa, như Hà Nội, Vân Anh.
3. Cách nhận biết từ chỉ sự vật
Cách nhận biết từ chỉ sự vật khá đơn giản nếu em nhớ ba mẹo dưới đây.
3.1 Dùng câu hỏi Ai? Con gì? Cái gì?
Em đặt câu hỏi cho từ cần xét. Nếu trả lời được "Ai?", "Con gì?" hoặc "Cái gì?" thì đó là từ chỉ sự vật. Ví dụ: "Ai?" - cô giáo; "Con gì?" - con trâu; "Cái gì?" - cái bàn.
3.2 Dựa vào từ đứng trước: cái, con, những, các
Danh từ thường đi sau từ chỉ số lượng hoặc loại từ như cái, con, những, các. Ta nói "những chiếc bút", "các bạn", "con mèo".
3.3 Vai trò trong câu
Từ chỉ sự vật thường làm chủ ngữ hoặc bổ ngữ. Trong câu "Mẹ mua cá", "mẹ" là chủ ngữ, "cá" là bổ ngữ.
Mẹo nhớ: nếu em gọi tên được, nhìn thấy hoặc nghĩ tới được thì nhiều khả năng đó là từ chỉ sự vật.
4. Phân biệt từ chỉ sự vật với từ chỉ hoạt động và đặc điểm
4.1 Mẹo đặt câu hỏi ai/gì và làm gì
- Từ chỉ sự vật trả lời câu hỏi ai? gì?
- Từ chỉ hoạt động trả lời câu hỏi làm gì?: yêu, nhớ, chào, viết, nhìn ngó.
- Từ chỉ đặc điểm cho biết tính chất, màu sắc: dài, đỏ, xanh, dũng cảm.
Các từ hay bị hỏi: mây, mưa, tay, đầu, ngày, tháng, năm đều là từ chỉ sự vật. Còn "sáng" có thể là đặc điểm hoặc chỉ thời điểm, nên cần xét theo câu.
4.2 Lỗi thường gặp
- Cho rằng "nhớ", "nhìn ngó" là sự vật, vì thấy có nghĩa cụ thể. Thực ra đó là hoạt động.
- Nhầm với tính từ như "đỏ", "dài".
- Nhầm với đại từ hay chỉ từ như "này", "kia".
5. Ví dụ có lời giải
5.1 Ví dụ 1: Tìm từ chỉ sự vật trong tranh
Em quan sát tranh rồi gọi tên người, đồ vật, con vật, cây cối.
Tranh các sự vật: người, phương tiện, con vật và cây cối
Lời giải:
- Người: bộ đội, công nhân.
- Đồ vật: ô tô, máy bay.
- Con vật: con voi, con trâu.
- Cây cối: cây dừa, cây mía.
5.2 Ví dụ 2: Tìm từ chỉ sự vật trong bảng từ
Cho các từ: bạn thân, yêu, thước kẻ, dài, quý mến, cô giáo, chào, thầy giáo, bảng, nhớ, học trò, viết, đi, nai, dũng cảm, cá heo, phượng vĩ, đỏ, sách, xanh.
Các bước giải:
- Loại từ chỉ hoạt động: yêu, quý mến, chào, nhớ, viết, đi.
- Loại từ chỉ đặc điểm: dài, dũng cảm, đỏ, xanh.
- Các từ còn lại là từ chỉ sự vật: bạn, bảng, phượng vĩ, cô giáo, nai, thước kẻ, học trò, sách, thầy giáo, cá heo.
5.3 Ví dụ 3: Đặt câu Ai là gì?
Câu Ai là gì dùng để giới thiệu, nhận xét hoặc giải thích. Từ "là" là dấu hiệu nhận biết. Phần đầu là từ chỉ sự vật (người, con vật, đồ vật), phần sau cho biết đó là gì.
Mẫu: Bạn Vân Anh là học sinh lớp 2A.
Em có thể đặt:
- Em là con út trong nhà.
- Bố em là kĩ sư.
- Cô bạn Minh là y tá.
6. Vì sao nói con voi nhưng cái bàn? Thêm về loại từ
6.1 Quy tắc cái và con
"Cái" thường đi với vật vô sinh (cái bàn, cái ghế). "Con" thường đi với vật hữu sinh như con vật (con voi, con mèo). Cách này giúp tách riêng từng cá thể sự vật.
6.2 Ngoại lệ thường gặp
Không phải lúc nào cũng đúng. Ta nói con sông, con đường dù không phải sinh vật. Ngược lại, có cách nói như cái cò, cái kiến trong ca dao. Vì vậy chỉ nên coi đây là quy tắc phổ biến, không phải luật tuyệt đối.
7. Bài tập luyện tập có đáp án
7.1 Bài tập 1 đến 4
Bài 1. Gạch chân từ chỉ sự vật: Mẹ đi chợ mua cá.
Đáp án: mẹ, chợ, cá.
Bài 2. Từ nào không phải từ chỉ sự vật: bàn, chạy, mây, đỏ?
Đáp án: chạy (hoạt động), đỏ (đặc điểm).
Bài 3. Kể 3 từ chỉ con vật, 3 từ chỉ cây cối.
Đáp án gợi ý: con gà, con cá, con voi; cây dừa, cây bàng, cây mía.
Bài 4. Đặt câu Ai là gì? với từ cô giáo.
Đáp án gợi ý: Cô giáo em là người hiền.
Câu hỏi thường gặp
Từ chỉ sự vật có phải là danh từ không?
Có. Từ chỉ sự vật là danh từ gọi tên người, vật, hiện tượng, khái niệm.
Mưa, mây có phải là từ chỉ sự vật không?
Có. Đó là hiện tượng, cảnh vật thiên nhiên và trả lời được câu hỏi "cái gì?".
Danh từ chỉ sự vật khác gì với động từ?
Danh từ gọi tên sự vật. Động từ chỉ hoạt động, trạng thái và trả lời câu hỏi "làm gì?".
Cách đặt câu với từ chỉ sự vật như thế nào?
Dùng mẫu Ai là gì? hoặc Ai làm gì?, đặt từ chỉ sự vật làm chủ ngữ. Ví dụ: "Bố em là kĩ sư."
Ví dụ về từ chỉ sự vật cho học sinh tiểu học là gì?
Ví dụ: học sinh, cô giáo, cái bút, con mèo, cây phượng, ngôi nhà.
Từ chỉ sự vật là gì?
Là những từ gọi tên người, con vật, đồ vật, cây cối, hiện tượng, khái niệm; thuộc nhóm danh từ.
Từ chỉ sự vật chính là danh từ gọi tên người, vật, con vật, cây cối, hiện tượng và khái niệm. Em nhận biết chúng bằng câu hỏi Ai? Con gì? Cái gì? và tránh nhầm với từ chỉ hoạt động, đặc điểm. Luyện thêm vài bài tập và câu Ai là gì? mỗi ngày, em sẽ nhớ rất nhanh.
Khi đã nắm được các loại đồ vật và từ chỉ sự vật, em có thể liên hệ với những đồ dùng quen thuộc như cặp, balo đi học.
Nếu cần một chiếc balo gọn gàng để mang theo đồ dùng học tập hằng ngày, bạn có thể tham khảo:
Tìm hiểu thêm về từ loại trong tiếng Việt:
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không