Trả lời nhanh: Bội số của một số tự nhiên a (a khác 0) là kết quả khi nhân a với một số tự nhiên 0, 1, 2, 3…, tức là các số chia hết cho a. Ví dụ, các bội của 3 là 0, 3, 6, 9, 12… Một số khác 0 có vô số bội, tập hợp này ký hiệu là B(a).
❓ Làm sao tìm bội của một số nhanh và đúng?
❓ Bội và ước khác nhau thế nào?
❓ Bội chung nhỏ nhất (BCNN) là gì và tìm ra sao?
1. Bội số là gì?
Nếu bạn đang thắc mắc bội số là gì, hãy nghĩ đến bảng cửu chương. Mỗi kết quả trong bảng nhân của một số chính là một bội của số đó. Trong bài này, ta xét các số tự nhiên và số được tìm bội luôn khác 0, đúng phạm vi Toán 6.
1.1 Định nghĩa bội số
Bội của một số là gì? Số b là bội của a khi b chia hết cho a, tức b = a × k với k là số tự nhiên. Trong bội số trong toán học, đây là khái niệm nền tảng để học chia hết, phân số và BCNN.
Ví dụ, 12 là bội của 3 vì 12 = 3 × 4. Tương tự, 21 là bội của 3 vì 21 = 3 × 7.
Riêng a = 0 thì mọi phép nhân 0 × k đều bằng 0, nên B(0) = {0}. Vì không thể chia cho 0, ta không dùng phép chia để kiểm tra bội của 0.
1.2 Ký hiệu B(a) và ví dụ minh họa
Tập hợp tất cả các bội của a được ký hiệu là B(a). Chẳng hạn, bội số của 3 là B(3) = {0; 3; 6; 9; 12; 15; …}.
Bội số của 2 là các số chẵn: 0, 2, 4, 6, 8… Bạn có thể hình dung đây như một dãy đếm cách đều, mỗi lần nhảy thêm đúng a đơn vị. Vì vậy, bảng nhân của a chính là danh sách các bội của a.
2. Tính chất của bội số
2.1 Một số có vô số bội
Mỗi số tự nhiên khác 0 có vô số bội, vì ta có thể nhân với 0, 1, 2, 3… mãi không dừng. Do đó khi viết B(a), ta luôn có dấu "…" ở cuối.
Nhiều bạn nghĩ bội của 5 chỉ có vài số như 5, 10, 15. Thực tế dãy ấy kéo dài vô tận. Ngoại lệ duy nhất là B(0) = {0}, chỉ có một phần tử.
2.2 Số 0 và chính số đó cũng là bội
Số 0 là bội của mọi số khác 0, vì 0 = a × 0. Mỗi số cũng là bội của chính nó, vì a = a × 1.
Trong số tự nhiên, bội của a (a khác 0) luôn lớn hơn hoặc bằng a, trừ bội 0. Khái niệm này còn mở rộng sang số không nguyên, chẳng hạn 3 là bội của 1,5 vì 3 = 1,5 × 2. Tuy vậy, chương trình lớp 6 chỉ xét số tự nhiên.
3. Cách tìm bội của một số
Phần này là nội dung chính của cách tìm bội số lớp 6.
3.1 Nhân lần lượt với 0, 1, 2, 3…
Muốn liệt kê bội của a, hãy nhân a với 0, 1, 2, 3… theo thứ tự. Ví dụ với 4: 4 × 0 = 0, 4 × 1 = 4, 4 × 2 = 8, 4 × 3 = 12. Vậy B(4) = {0; 4; 8; 12; …}.
Nếu đề yêu cầu tìm bội trong một khoảng, ví dụ bội của 9 từ 34 đến 72, hãy tìm các số 9 × k nằm trong khoảng đó: 36, 45, 54, 63, 72.
3.2 Kiểm tra một số có phải bội của số khác không
Cách nhanh nhất là chia: nếu phép chia có dư 0 thì đó là bội. Ví dụ 14 chia 2 được 7, dư 0, nên 14 là bội của 2.
Ngược lại, 16 chia 5 được 3 dư 1, nên 16 không là bội của 5. Bạn có thể tự kiểm tra bằng bảng nhân hoặc máy tính cầm tay, nhưng nên tính tay trước để nhớ lâu.
4. Phân biệt bội số và ước số
Nhiều bạn hỏi bội số và ước số là gì và khác nhau ra sao. Hai khái niệm này đi theo cặp, nhưng theo chiều ngược nhau.
4.1 Mối quan hệ giữa ước và bội
Nếu a chia hết cho b (b khác 0) thì b là ước của a, còn a là bội của b. Khi nói ước và bội của một số là gì, hãy luôn nhìn vào một đẳng thức nhân: a = b × k.
Ví dụ, 12 = 6 × 2 nên 6 là ước của 12 và 12 là bội của 6.
4.2 Số lượng ước và số lượng bội
Số ước của một số khác 0 thì hữu hạn, còn số bội thì vô hạn. Ví dụ Ư(12) = {1; 2; 3; 4; 6; 12}, chỉ có 6 phần tử. Trong khi đó B(12) kéo dài mãi: 0, 12, 24, 36…
Đừng đoán ước hay bội bằng cách so lớn nhỏ, vì cách đó dễ sai. Số 12 vừa là ước vừa là bội của chính nó, còn 0 là bội của 12 nhưng lại nhỏ hơn 12. Hãy kiểm tra bằng phép chia hết: 12 chia hết cho 3 nên 3 là ước của 12; 3 không chia hết cho 12 nên 3 không là bội của 12. Hiểu về những số cơ bản như số nguyên tố cũng giúp bạn tìm ước nhanh hơn.
5. Bội chung và bội chung nhỏ nhất (BCNN)
5.1 Bội chung là gì
Bội số chung là gì? Đó là số vừa là bội của số này, vừa là bội của số kia. Ví dụ B(4) = {0; 4; 8; 12; 16; 20; 24; …} và B(6) = {0; 6; 12; 18; 24; …}. Các bội chung của 4 và 6 là 0, 12, 24…
5.2 Cách tìm BCNN
Bội số chung nhỏ nhất là gì? Hay BCNN là gì? Đó là số nhỏ nhất khác 0 trong các bội chung. Với 4 và 6, BCNN(4, 6) = 12.
Có hai cách tìm:
- Liệt kê bội: viết các bội của từng số rồi chọn bội chung nhỏ nhất khác 0, phù hợp với số nhỏ.
- Phân tích ra thừa số nguyên tố: lấy mọi thừa số với số mũ lớn nhất rồi nhân lại.
Ví dụ 12 = 2² × 3 và 18 = 2 × 3². Lấy 2² và 3² được BCNN(12, 18) = 4 × 9 = 36.
6. Sai lầm thường gặp và ứng dụng thực tế
6.1 Những lỗi hay mắc khi làm bài về bội
- Quên số 0 khi liệt kê, hoặc nghĩ tập bội chỉ có vài số.
- Đưa 0 vào BCNN, trong khi BCNN phải khác 0.
- Nhầm ước với bội, ví dụ cho rằng 3 là bội của 12.
- Nhầm BCNN với cả tập bội chung.
Cũng đừng nhầm với "công bội" của cấp số nhân. Công bội cấp số nhân là gì? Đó là tỉ số giữa hai số hạng liên tiếp, một khái niệm khác hẳn.
6.2 Bội số trong đời sống
BCNN giúp quy đồng mẫu số khi cộng trừ phân số. Nó cũng giúp tính khi nào hai việc lặp chu kỳ gặp nhau. Giả sử một việc lặp mỗi 4 ngày, một việc lặp mỗi 6 ngày và cả hai bắt đầu cùng lúc. Lần trùng đầu tiên sẽ là sau 12 ngày, vì 12 là BCNN của 4 và 6. Bội còn hữu ích khi chia đồ vào các nhóm bằng nhau.
Câu hỏi thường gặp
Số 0 có phải là bội của mọi số không?
Có, với mọi số tự nhiên a khác 0, ta có 0 = a × 0 nên 0 thuộc B(a). Còn với a = 0, B(0) chỉ gồm một số là 0. Vì vậy khi liệt kê bội, đừng bỏ sót số 0 ở đầu dãy.
Một số có bao nhiêu bội?
Một số tự nhiên khác 0 có vô số bội, vì ta nhân nó với 0, 1, 2, 3… không bao giờ hết. Chẳng hạn B(7) gồm 0, 7, 14, 21… kéo dài mãi. Trường hợp đặc biệt là số 0: B(0) chỉ có đúng một phần tử là 0.
Bội số tiếng Anh là gì?
Bội số trong tiếng Anh là multiple. Bội chung là common multiple, còn bội chung nhỏ nhất gọi là least common multiple, viết tắt LCM. Khi đọc tài liệu toán tiếng Anh, bạn sẽ gặp LCM ở đúng chỗ ta dùng BCNN, ví dụ khi quy đồng phân số.
Bội số của 5 là những số nào?
Bội của 5 là 0, 5, 10, 15, 20, 25… tức các số có chữ số tận cùng là 0 hoặc 5. Nhờ đặc điểm này, bạn chỉ cần nhìn chữ số cuối là biết một số có chia hết cho 5 hay không, không cần đặt phép chia.
Số 18 có phải là bội của 4 không?
Không. Khi chia 18 cho 4, ta được thương 4 và dư 2, nên 18 không chia hết cho 4. Bạn cũng có thể kiểm tra bằng bảng nhân của 4: 16 rồi đến 20, hoàn toàn không có 18. Số dư khác 0 nghĩa là không phải bội.
Bội số gắn chặt với số nguyên tố, hợp số và các tập hợp số, nên nếu muốn nắm chắc phần chia hết, bạn có thể đọc thêm những kiến thức dưới đây.
Xem thêm các kiến thức toán học liên quan:
Tóm lại, bội của a là các số có dạng a × k với k là số tự nhiên, và mỗi số khác 0 có vô số bội, trong đó có 0 và chính nó. Hãy kiểm tra bằng phép chia hết hoặc đẳng thức nhân thay vì đoán theo lớn nhỏ, và nhớ BCNN luôn khác 0. Nắm vững những điều này, bạn sẽ làm bài về ước, bội và quy đồng phân số tự tin hơn.
Nguồn tham khảo
Meta title: Bội số là gì? Định nghĩa, cách tìm, ví dụ dễ hiểu
Meta description: Bội số là gì? Tìm hiểu định nghĩa, ký hiệu B(a), cách tìm bội, phân biệt với ước số, bội chung và BCNN kèm ví dụ dễ hiểu cho lớp 6.
Slug: boi-so-la-gi
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không