Trả lời nhanh: Công thức tính thể tích khối chóp là V=1/3 · Sđáy · h. Trong đó, Sđáy là diện tích đa giác đáy, h là khoảng cách vuông góc từ đỉnh đến mặt phẳng đáy. Không dùng diện tích mặt bên, cạnh bên hoặc trung đoạn thay cho hai đại lượng này.
1. Định nghĩa và công thức tính thể tích khối chóp tổng quát
Các thành phần của khối chóp: đỉnh, mặt bên, mặt đáy và chiều cao
1.1 Khái niệm khối chóp trong hình học không gian
Khối chóp gồm hình chóp và phần không gian bên trong nó. Hình chóp có đáy là một đa giác lồi, đỉnh không nằm trong mặt phẳng đáy và các mặt bên là tam giác chung đỉnh đó. Đường cao là đoạn vuông góc từ đỉnh đến mặt phẳng đáy; chiều cao là độ dài đoạn ấy. Chân đường cao có thể nằm trong, trên biên hoặc ngoài đa giác đáy. Hình phía trên chỉ minh họa: không coi một nét đứt là đường cao nếu chưa biết nó vuông góc với đáy.
Theo số cạnh của đa giác đáy và tính chất hình chóp, thường gặp các dạng:
- Khối chóp tam giác (hình tứ diện): Mặt đáy là hình tam giác, sở hữu 4 mặt và 4 đỉnh.
- Khối chóp tứ giác: Mặt đáy là một tứ giác (hình vuông, hình chữ nhật, hình bình hành, hình thoi hay hình thang), gồm 5 mặt và 5 đỉnh.
- Khối chóp đều: Khối chóp có đáy là đa giác đều và hình chiếu vuông góc của đỉnh trùng với tâm đường tròn ngoại tiếp của đáy.
Thể tích đo phần không gian khối chóp chiếm chỗ, dùng đơn vị như mm3, cm3, m3. Khi tính, diện tích đáy và chiều cao phải được đổi về các đơn vị tương thích.
1.2 Công thức tổng quát tính thể tích khối chóp
Mọi khối chóp không suy biến đều dùng công thức dưới đây. Hãy xác định riêng diện tích đa giác đáy và chiều cao vuông góc với mặt phẳng đáy:
V = 1/3 · Sđáy · h
Trong đó:
- V: Thể tích khối chóp (đơn vị lập phương m3, cm3…).
- Sđáy: Diện tích của đa giác mặt đáy (đơn vị vuông m2, cm2…).
- h: Chiều cao, tức khoảng cách vuông góc từ đỉnh đến mặt phẳng đáy; không mặc định bằng cạnh bên hoặc đường cao mặt bên.
Có thể hình dung hệ số 1/3 qua một khối lập phương cạnh a. Chia khối này thành ba khối chóp có chung đỉnh tại một đỉnh lập phương, đáy là ba mặt không chứa đỉnh ấy. Ba khối có thể tích bằng nhau, mỗi khối có diện tích đáy a2, chiều cao a, nên thể tích mỗi khối là a3/3. Đây là một minh họa; định lý tổng quát cho biết khối chóp có thể tích bằng một phần ba thể tích khối lăng trụ có cùng diện tích đáy và chiều cao tương đương.
Bên cạnh khối chóp, việc tìm hiểu thêm các khối đa diện khác sẽ giúp bạn nắm vững toàn bộ kiến thức hình học không gian.
Xem thêm các công thức thể tích khối đa diện liên quan:
2. Phương pháp xác định chiều cao khối chóp trong từng trường hợp
Một khối lăng trụ tách được thành ba khối chóp bằng nhau, giải thích hệ số 1/3
Hình phía trên minh họa ba khối chóp riêng, không thể hiện đầy đủ cách cắt một lăng trụ để chứng minh ba phần có cùng thể tích. Khi giải bài, điều cần xác định là chân đường cao H của đỉnh S trên mặt phẳng đáy. Dưới đây là ba tình huống thường gặp.
2.1 Chóp có cạnh bên vuông góc với mặt phẳng đáy
Ví dụ, với chóp S.ABCD có SA ⟂ (ABCD), chân đường cao là A và chiều cao bằng SA.
- Chiều cao khối chóp chính là độ dài cạnh bên: h = SA.
- Mọi đường thẳng nằm trong mặt phẳng đáy đi qua A đều vuông góc với SA (như SA ⟂ AB, SA ⟂ AD…).
- Các mặt bên chứa cạnh SA đều là những tam giác vuông tại đỉnh A.
2.2 Chóp có mặt bên vuông góc với mặt phẳng đáy
Khi khối chóp có một mặt bên (SAB) vuông góc với mặt phẳng đáy (ABC…):
- Giao tuyến của mặt bên (SAB) với mặt phẳng đáy là đường thẳng AB.
- Trong mặt phẳng (SAB), hạ SH ⟂ AB với H nằm trên đường thẳng AB; H không nhất thiết nằm trong đoạn AB.
- Theo định lý hai mặt phẳng vuông góc, đoạn thẳng SH chính là đường cao của hình chóp: SH ⟂ (ABC…) và độ dài h = SH.
Lưu ý: Nếu tam giác mặt bên SAB là tam giác đều hoặc tam giác cân tại đỉnh S, thì chân đường cao H sẽ rơi vào chính xác trung điểm của cạnh đáy AB.
2.3 Chóp đều có chân đường cao trùng tâm đáy
Đối với hình chóp tam giác đều, chóp tứ giác đều hoặc chóp lục giác đều:
- Chân đường cao từ S trùng tâm O của đường tròn ngoại tiếp đa giác đáy.
- Chiều cao là độ dài h=SO.
- Xác định vị trí O trên hình đáy: trọng tâm tam giác đều, giao điểm hai đường chéo hình vuông hoặc tâm lục giác đều. Nếu biết cạnh bên SA, dùng tam giác SOA vuông tại O: SO=√(SA2-OA2). Nếu biết trung đoạn SM, với M là trung điểm một cạnh đáy, dùng SO=√(SM2-OM2).
3. Các công thức tính thể tích khối chóp thường gặp
Khi mặt bên vuông góc với đáy, đường cao là đoạn vuông góc với giao tuyến
Các công thức sau vẫn xuất phát từ V = (1/3) × diện tích đáy × chiều cao. Với các ký hiệu a, b chỉ độ dài, lấy a > 0, b > 0 và kiểm tra điều kiện khối tồn tại. Hình minh họa phía trên không có đủ nhãn và dấu vuông góc để tự xác nhận đường nét đứt là đường cao.
3.1 Khối chóp có một cạnh bên vuông góc với đáy
Khi hình chóp có cạnh bên vuông góc với đáy (ví dụ SA ⟂ (ABC)), ta áp dụng trực tiếp công thức:
V = 1/3 · SA · Sđáy
Cách tính thể tích hình chóp có cạnh bên vuông góc đáy.
Ví dụ: Cho hình chóp S.ABC có cạnh SA ⟂ (ABC), biết SA = 4, độ dài các cạnh đáy lần lượt là AB = 6, BC = 10, CA = 8. Hãy tính thể tích khối chóp S.ABC.
Lời giải từng bước:
- Xét tam giác đáy ABC: Ta kiểm tra hệ thức Pytago: AB2 + AC2 = 62 + 82 = 36 + 64 = 100 = 102 = BC2. Suy ra tam giác ABC vuông tại A.
- Tính diện tích đáy: SABC = 1/2 · AB · AC = 1/2 · 6 · 8 = 24
- Tính thể tích khối chóp: V = 1/3 · SA · SABC = 1/3 · 4 · 24 = 32
3.2 Khối chóp có mặt bên vuông góc với mặt phẳng đáy
Dạng toán này thường gặp với mặt bên là tam giác cân hoặc tam giác đều nằm trong mặt phẳng vuông góc với đáy.
Ví dụ: Cho hình chóp S.ABC, a>0, đáy ABC vuông tại B, BA=3a, BC=4a. Biết (SBC) ⟂ (ABC), SB=2a√(3) và ∠SBC=30°. Tính thể tích khối chóp.
Lời giải từng bước:
- Trong mặt phẳng (SBC), kẻ đoạn thẳng SH ⟂ BC tại H.
Do (SBC) ⟂ (ABC) theo giao tuyến BC nên suy ra:
SH ⟂ (ABC)
Đoạn thẳng SH chính là đường cao của khối chóp.
- Tính độ dài đường cao SH: Xét tam giác vuông SHB tại H:
SH = SB · sin(∠SBC) = 2a√(3) · sin(30°) = 2a√(3) · 1/2 = a√(3)
- Tính diện tích đáy tam giác vuông ABC:
SABC = 1/2 · BA · BC = 1/2 · 3a · 4a = 6a2
VS.ABC = 1/3 · SH · SABC = 1/3 · a√(3) · 6a2 = 2a3√(3)
3.3 Khối chóp tam giác đều và tứ diện đều
Chóp tam giác đều có đáy là tam giác đều cạnh a>0 và chân đường cao tại trọng tâm G của đáy; các cạnh bên bằng nhau. Chóp tam giác đều không nhất thiết là tứ diện đều: tứ diện đều còn yêu cầu cạnh bên bằng cạnh đáy.
- Bán kính đường tròn ngoại tiếp đáy: R = (a√(3))/3.
- Gọi b là cạnh bên. Chiều cao h=√(b2-a2/3), với b>a/√(3) để chiều cao dương.
- Diện tích đáy tam giác đều: Sđáy = (a2√(3))/4.
Trường hợp đặc biệt - Khối tứ diện đều cạnh a: Tứ diện đều là khối chóp tam giác đều có tất cả 6 cạnh đều bằng a.
- Chiều cao hạ từ đỉnh: h = (a√(6))/3.
- Thể tích tính nhanh: V = (a3√(2))/12
3.4 Khối chóp tứ giác đều và đáy hình vuông
Khối chóp tứ giác đều có đáy là hình vuông cạnh a, các cạnh bên bằng nhau và chân đường cao trùng với giao điểm O của hai đường chéo đáy.
- Bán kính đường tròn ngoại tiếp đáy vuông: R=OA=(a√(2))/2. Đây không phải một “bán kính của hình vuông” nếu chưa chỉ rõ đường tròn.
- Gọi b là cạnh bên. Chiều cao h=SO=√(b2-a2/2), với b>a/√(2) để khối không suy biến.
- Thể tích: V = 1/3 · a2 · h.
Nếu khối chóp tứ giác đều có tất cả các cạnh bên và cạnh đáy đều bằng a:
- Chiều cao: h = √(a2 - ((a√(2))/2)2) = (a√(2))/2.
- Thể tích: V = 1/3 · a2 · (a√(2))/2 = (a3√(2))/6.
Ví dụ khối chóp đáy hình vuông có cạnh bên vuông góc: Cho khối chóp S.ABCD có đáy là hình vuông cạnh a, cạnh bên SA ⟂ (ABCD) và đường thẳng SC tạo với mặt phẳng (SAB) một góc 30°. Tính thể tích khối chóp.
Lời giải từng bước:
- Ta có BC ⟂ AB (do ABCD là hình vuông) và BC ⟂ SA (do SA ⟂ (ABCD)).
Vì BC vuông góc với hai phương cắt nhau AB và SA trong mặt phẳng (SAB), nên BC ⟂ (SAB). Có thể kẻ qua B đường thẳng song song SA để dùng tiêu chuẩn hai đường thẳng cắt nhau. Do C chiếu xuống B và S nằm trên (SAB), hình chiếu của đoạn SC lên (SAB) là SB.
Góc giữa SC và (SAB) = ∠CSB = 30°.
- Trong tam giác vuông SBC tại B:
SB = BC/(tan(30°)) = a/((√(3))/3) = a√(3)
- Áp dụng định lý Pytago trong tam giác vuông SAB để tìm chiều cao SA:
SA = √(SB2 - AB2) = √((a√(3))2 - a2) = a√(2)
- Thể tích hình chóp S.ABCD:
V = 1/3 · SA · SABCD = 1/3 · a√(2) · a2 = (a3√(2))/3
3.5 Khối chóp lục giác đều
Khối chóp lục giác đều có đáy là hình lục giác đều cạnh a. Đáy gồm 6 tam giác đều cạnh a ghép lại tại tâm đối xứng O.
- Diện tích đáy lục giác đều:
Sđáy = 6 · (a2√(3))/4 = (3a2√(3))/2
- Chân đường cao hạ từ đỉnh S trùng với tâm O của đáy:
SO ⟂ (ABCDEF)
Ví dụ: Một hình chóp lục giác đều có góc giữa cạnh bên và mặt đáy bằng 30°, cạnh đáy bằng a. Tính thể tích V.
Lời giải: Góc giữa cạnh bên SA và đáy là ∠SAO = 30°. Với OA = a, ta có chiều cao: SO = OA · tan(30°) = (a√(3))/3
Thể tích khối chóp lục giác đều:
V = 1/3 · Sđáy · SO = 1/3 · (3a2√(3))/2 · (a√(3))/3 = (a3)/2
3.6 Khối chóp có ba cạnh bên đôi một vuông góc
Khi một hình chóp tam giác (hoặc tứ diện) S.ABC có ba cạnh bên SA, SB, SC xuất phát từ một đỉnh và đôi một vuông góc với nhau từng đôi một (SA ⟂ SB, SB ⟂ SC, SC ⟂ SA):
Đổi cách chọn đáy của cùng một tứ diện: xem tam giác SBC vuông tại S là đáy và A là đỉnh. Vì SA vuông góc cả SB lẫn SC nên SA ⟂ (SBC), do đó chiều cao theo cách chọn đáy này là SA.
Thể tích khối chóp được tính nhanh bằng công thức:
V = 1/6 · SA · SB · SC
Ví dụ: Cho tứ diện S.ABC có các cạnh SA, SB, SC đôi một vuông góc và có độ dài lần lượt là 3a, 4a, 5a. Thể tích khối tứ diện bằng: V = 1/6 · 3a · 4a · 5a = 10a3
4. Công thức tính tỉ số thể tích Simson
4.1 Nội dung định lý Simson cho khối chóp tam giác
Công thức tỉ số thể tích cho chóp tam giác, thường được gọi là công thức Simson trong tài liệu ôn tập, giúp so sánh hai tứ diện chung đỉnh mà không cần tính riêng từng đường cao.
Định lý: Cho khối chóp tam giác S.ABC. Trên các đoạn thẳng SA, SB, SC lần lượt lấy các điểm bất kỳ A′, B′, C′ (khác đỉnh S). Khi đó, tỉ số thể tích giữa khối chóp S.A′B′C′ và khối chóp ban đầu S.ABC bằng tích các tỉ số độ dài ba cạnh tương ứng:
(VS.A′B′C′)/(VS.ABC) = (SA′)/SA · (SB′)/SB · (SC′)/SC
Công thức áp dụng cho chóp tam giác với các điểm trên ba cạnh xuất phát từ cùng đỉnh như đã nêu. Để tìm phần còn lại sau một lát cắt, tính thể tích phần nhỏ rồi lấy thể tích ban đầu trừ đi phần đó.
4.2 Lưu ý khi mở rộng cho chóp tứ giác
Không dùng tích bốn tỉ số (SA′)/SA · (SB′)/SB · (SC′)/SC · (SD′)/SD làm công thức tổng quát cho tỉ số hai chóp tứ giác. Ví dụ, nếu bốn điểm là trung điểm các cạnh bên, chóp nhỏ đồng dạng tỉ lệ 1/2 nên tỉ số thể tích là 1/8, còn tích bốn tỉ số là 1/16. Hai biểu thức vẫn có thể bằng nhau ở trường hợp riêng, nên không viết chúng luôn khác nhau.
Cách xử lý khi A′, B′, C′, D′ cùng nằm trong một mặt phẳng cắt bốn cạnh bên:
- Với A′, B′, C′, D′ lần lượt nằm trên SA, SB, SC, SD và khác S, cần chúng đồng phẳng để tạo đáy chóp mới. Chia khối ban đầu theo đường chéo BD thành hai tứ diện: VS.ABCD=VS.ABD+VS.CBD. Hai phần không nhất thiết có thể tích bằng nhau.
- Áp dụng công thức tỉ số thể tích Simson riêng cho từng khối chóp tam giác nhỏ: (VS.A′B′D′)/(VS.ABD) = (SA′)/SA · (SB′)/SB · (SD′)/SD(VS.C′B′D′)/(VS.CBD) = (SC′)/SC · (SB′)/SB · (SD′)/SD
- Cộng thể tích hai tứ diện nhỏ: VS.A′ B′ C′ D′=VS.A′ B′ D′+VS.C′ B′ D′. Muốn có tỉ số chung, chia tổng này cho VS.ABCD; không cộng trực tiếp hai tỉ số vì mẫu số của chúng khác nhau.
5. Các công thức nâng cao và trường hợp đặc biệt
5.1 Thể tích khối chóp cụt và chóp cụt đều
Cắt một khối chóp bằng mặt phẳng song song với đáy, nằm giữa đỉnh và đáy, rồi bỏ khối chóp nhỏ phía đỉnh, ta được khối chóp cụt. Hai đáy là các đa giác đồng dạng nằm trong hai mặt phẳng song song.
Công thức sau áp dụng cho phần chóp cụt tạo bởi lát cắt song song đáy, không cần chóp ban đầu phải đều. Không suy rộng cho mọi khối đa diện chỉ có hai mặt đáy song song:
V = 1/3 · h · (B1 + B2 + √(B1 · B2))
Trong đó:
- h: Chiều cao của khối chóp cụt (khoảng cách vuông góc giữa hai mặt đáy song song).
- B1: Diện tích của mặt đáy lớn.
- B2: Diện tích của mặt đáy nhỏ.
Mở rộng sang khối nón tròn xoay: Với khối nón tròn xoay có bán kính đáy r và chiều cao h, diện tích đáy B=π r2 và công thức thể tích cũng có hệ số 1/3:
Vnón = 1/3 · B · h = 1/3 π r2 h
Tương tự, đối với khối lập phương cạnh a (trường hợp lăng trụ đặc biệt):
Vlập phương = a3
5.2 Tứ diện có các cặp cạnh đối bằng nhau
Công thức dưới đây chỉ dùng cho tứ diện có ba cặp cạnh đối bằng nhau: BC=AD=a, CA=BD=b, AB=CD=c, thường gọi là tứ diện gần đều. Không áp dụng cho tứ diện bất kỳ chỉ vì đã biết sáu cạnh. Với khối không suy biến, ba thừa số a2+b2-c2, b2+c2-a2, c2+a2-b2 đều dương:
V = (√(2))/12 √((a2 + b2 - c2)(b2 + c2 - a2)(c2 + a2 - b2))
Có thể kiểm tra bằng trường hợp a=b=c: công thức thu về V=a3√(2)/12 của tứ diện đều. Nếu các cặp cạnh đối không bằng nhau, cần phương pháp tổng quát khác, chẳng hạn tìm diện tích đáy và chiều cao hoặc dùng tọa độ.
5.3 Tính thể tích khối chóp trong không gian toạ độ Oxyz
Trong hệ tọa độ vuông góc Oxyz cùng đơn vị trên các trục, đặt các vectơ chung gốc A. Trong công thức dưới, vectơ viết đậm; [AB,AC] là tích có hướng, còn dấu chấm là tích vô hướng. Thể tích tứ diện ABCD được tính bởi:
VABCD = 1/6 | [ AB, AC ] · AD |
Các bước thực hiện:
- Xác định toạ độ các đỉnh A, B, C, D.
- Tìm toạ độ 3 vectơ chung gốc A: AB, AC, AD.
- Tính toạ độ vectơ tích có hướng n = [ AB, AC ].
- Lấy tích vô hướng giữa n và AD, sau đó lấy giá trị tuyệt đối chia cho 6.
Đây là phần nâng cao, phù hợp khi đã biết cách tính tích có hướng. Nếu mới học thể tích, có thể ưu tiên công thức diện tích đáy nhân chiều cao rồi chia 3 trước.
6. Bài tập tính thể tích khối chóp có lời giải chi tiết
6.1 Bài toán 1: Khối chóp có cạnh bên vuông góc mặt đáy
Đề bài: Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC là tam giác đều cạnh a. Cạnh bên SA vuông góc với mặt phẳng đáy (ABC) và SA = 2a. Tính thể tích khối chóp S.ABC.
Lời giải:
- Tính diện tích đáy tam giác đều ABC: SABC = (a2√(3))/4
- Xác định chiều cao hình chóp: Vì SA ⟂ (ABC) nên chiều cao hình chóp chính là độ dài cạnh bên SA: h = SA = 2a
- Tính thể tích khối chóp: V = 1/3 · SABC · SA = 1/3 · (a2√(3))/4 · 2a = (a3√(3))/6
6.2 Bài toán 2: Khối chóp tứ giác đều tính theo góc tạo bởi cạnh bên
Đề bài: Cho hình chóp tứ giác đều S.ABCD có cạnh đáy bằng a. Cạnh bên tạo với mặt phẳng đáy một góc 60°. Tính thể tích khối chóp S.ABCD.
Lời giải:
- Gọi O là giao điểm của hai đường chéo AC và BD. Do S.ABCD là chóp tứ giác đều nên chân đường cao hạ từ S trùng với O, tức là SO ⟂ (ABCD).
- Tính độ dài đoạn OA: Đáy ABCD là hình vuông cạnh a nên độ dài đường chéo AC = a√(2). Suy ra: OA = AC/2 = (a√(2))/2
- Tính chiều cao SO: Góc giữa cạnh bên SA và mặt phẳng đáy là góc ∠SAO = 60°. Trong tam giác vuông SOA tại O: SO = OA · tan(60°) = (a√(2))/2 · √(3) = (a√(6))/2
- Tính diện tích đáy và thể tích: SABCD = a2V = 1/3 · SABCD · SO = 1/3 · a2 · (a√(6))/2 = (a3√(6))/6
6.3 Bài toán 3: Khối chóp có mặt bên vuông góc mặt phẳng đáy
Đề bài: Cho hình chóp S.ABC có đáy ABC là tam giác vuông cân tại B với AC = 2a. Mặt bên (SAC) là tam giác đều và nằm trong mặt phẳng vuông góc với đáy (ABC). Tính thể tích khối chóp S.ABC.
Lời giải:
- Xác định đường cao: Gọi H là trung điểm của cạnh AC. Vì tam giác SAC là tam giác đều nên trung tuyến SH ⟂ AC. Mặt khác, mặt phẳng (SAC) ⟂ (ABC) theo giao tuyến AC, do đó SH ⟂ (ABC). Đoạn SH chính là đường cao khối chóp.
- Tính chiều cao SH: Tam giác đều SAC có cạnh bằng AC = 2a, nên đường cao SH bằng: SH = (2a√(3))/2 = a√(3)
- Tính diện tích đáy: Tam giác ABC vuông cân tại B có cạnh huyền AC = 2a. Do đó: AB = BC = AC/(√(2)) = 2a/(√(2)) = a√(2)SABC = 1/2 · AB · BC = 1/2 · a√(2) · a√(2) = a2
- Tính thể tích khối chóp: V = 1/3 · SABC · SH = 1/3 · a2 · a√(3) = (a3√(3))/3
6.4 Bài toán 4: Khối chóp cụt tứ giác đều
Đề bài: Cho một khối chóp cụt tứ giác đều có cạnh đáy lớn bằng 6 cm, cạnh đáy nhỏ bằng 2 cm và chiều cao giữa hai mặt đáy bằng 4 cm. Tính thể tích của khối chóp cụt này.
Lời giải:
- Diện tích đáy lớn (hình vuông): B1 = 62 = 36 cm2.
- Diện tích đáy nhỏ (hình vuông): B2 = 22 = 4 cm2.
- Áp dụng công thức tính thể tích chóp cụt: V = 1/3 · h · (B1 + B2 + √(B1 · B2))Thay số: V = 1/3 · 4 · (36 + 4 + √(36 · 4))V = 4/3 · (40 + √(144)) = 4/3 · (40 + 12) = 4/3 · 52 = 208/3 cm3
Câu hỏi thường gặp
Tại sao trong công thức thể tích khối chóp lại có hệ số 1/3?
Có thể minh họa bằng khối lập phương cạnh a chia thành ba khối chóp bằng nhau, có đáy là ba mặt không chứa một đỉnh chung. Mỗi khối có diện tích đáy a2, chiều cao a và thể tích a3/3. Định lý tổng quát cho V=Sđáyh/3. Không suy ra mọi cách chia một lăng trụ thành ba khối chóp đều cho ba khối có cùng chiều cao và diện tích đáy.
Công thức Simson có dùng được cho hình chóp tứ giác không?
Không dùng tích của bốn tỉ số cạnh bên như một công thức chung cho chóp tứ giác. Có thể chia theo đường chéo đáy thành hai tứ diện, áp dụng công thức ba tỉ số riêng rồi cộng các thể tích nhỏ. Sau đó mới chia cho tổng thể tích ban đầu nếu cần tỉ số; không cộng thẳng các tỉ số có mẫu khác nhau. Bốn điểm tạo đáy chóp mới phải đồng phẳng.
Cách phân biệt chiều cao h và trung đoạn d của hình chóp?
Chiều cao h là khoảng cách vuông góc từ đỉnh đến mặt phẳng đáy; chân đường cao không nhất thiết ở tâm nếu chóp không đều. Với hình chóp đều, trung đoạn d là đoạn nối đỉnh với trung điểm một cạnh đáy, cũng là đường cao của mặt bên tương ứng. Nếu O là tâm đáy và M là trung điểm cạnh đó thì d=SM, h=SO, d2=h2+OM2. Không lấy trung đoạn thay chiều cao trong công thức thể tích.
Thể tích khối tứ diện đều cạnh a tính như thế nào?
Khối tứ diện đều có tất cả 6 cạnh bằng nhau và bằng a. Áp dụng công thức rút gọn đặc biệt, thể tích được tính bằng V = (a3√(2))/12.
Khi tính thể tích khối chóp, hãy xác định đúng đa giác đáy, đường cao và đơn vị đo. Với bài tỉ số hoặc lát cắt, kiểm tra điều kiện trước khi áp dụng công thức; với chóp đều, phân biệt cạnh bên, trung đoạn và chiều cao.
Để củng cố thêm kỹ năng tính toán không gian và mở rộng vốn kiến thức hình học, bạn có thể tham khảo thêm các bài viết tổng hợp công thức bổ ích sau đây.
Xem thêm công thức thể tích các hình khối khác: