Trả lời nhanh: Động từ bất quy tắc (irregular verbs) là những động từ tiếng Anh không thêm -ed khi chia ở quá khứ đơn (V2) và quá khứ phân từ (V3), mà đổi dạng riêng hoặc giữ nguyên, ví dụ go – went – gone. Người học cần ghi nhớ từng từ.
1. Động từ bất quy tắc là gì?
Động từ bất quy tắc là nhóm động từ có dạng quá khứ đơn và quá khứ phân từ không được tạo bằng cách thêm -ed. Chúng đổi nguyên âm, đổi hẳn từ hoặc giữ nguyên dạng, nên bạn phải học thuộc từng từ. Nội dung phù hợp với người học phổ thông, từ cấp 2 trở lên.
1.1 Định nghĩa và ký hiệu V1, V2, V3
Mỗi động từ có ba cột cần nhớ:
- V1: dạng động từ nguyên thể, ví dụ go, eat, break.
- V2: dạng quá khứ đơn, ví dụ went, ate, broke.
- V3: dạng quá khứ phân từ (past participle), ví dụ gone, eaten, broken.
Ví dụ cơ bản: go – went – gone, eat – ate – eaten. Nắm chắc ba cột V1 V2 V3 là bạn đã đủ công cụ để chia hầu hết các thì.
1.2 Phân biệt động từ có quy tắc và bất quy tắc
Động từ có quy tắc chỉ cần thêm -ed, như play – played – played. V2 và V3 của chúng luôn giống nhau. Với động từ bất quy tắc, V2 và V3 có thể giống hoặc khác nhau: buy – bought – bought, nhưng take – took – taken.
Có một điểm đáng chú ý: nhiều động từ dùng hằng ngày lại thuộc nhóm bất quy tắc. Tiếng Anh có hơn 600 động từ như vậy, nhưng bạn chỉ cần nắm khoảng 200–360 từ thông dụng là đủ dùng. Lý do là nhiều từ có gốc tiếng Anh cổ và giữ cách biến đổi nguyên âm cũ.
Đừng nghĩ mọi động từ quá khứ đều thêm -ed, và cũng đừng cho rằng V2 luôn giống V3. Hai cách nghĩ này là nguồn gốc của khá nhiều lỗi sai.
Học từ vựng không dừng ở dạng chia, bạn còn cần hiểu nghĩa và cách dùng của từng từ trong câu. Nếu muốn luyện thêm, bạn có thể đọc tiếp bài về từ miss để thấy một động từ được dùng linh hoạt thế nào.
Xem thêm cách học từ vựng tiếng Anh hiệu quả hơn:
2. Cách dùng V1, V2, V3
Mỗi cột có vai trò riêng trong câu. Một cách nhớ đơn giản: V1 nói về thói quen, V2 nói về việc đã xảy ra, V3 đi với have/has hoặc câu bị động.
2.1 V2 trong thì quá khứ đơn
V2 diễn tả hành động đã kết thúc trong quá khứ. Ví dụ: She went home early. (Cô ấy về nhà sớm.) I bought a laptop last year. (Năm ngoái tôi mua một chiếc laptop.)
2.2 V3 trong thì hoàn thành và câu bị động
V3 xuất hiện ở hai nơi chính:
- Thì hoàn thành: have/has/had + V3, ví dụ They have eaten lunch.
- Câu bị động: be + V3, ví dụ The window was broken.
Ngoài ra V3 còn có thể làm tính từ, như a broken phone (chiếc điện thoại bị vỡ).
2.3 Lưu ý sau did/didn't
Sau did/didn't, động từ luôn trở về V1 vì did đã mang nghĩa quá khứ. Câu đúng: Did he break his arm? Câu sai: Did he broke his arm?
Động từ be là trường hợp đặc biệt: be – was/were – been. Am, is, are chỉ là các dạng hiện tại của be, tùy chủ ngữ (I am, he is, they are).
3. Các nhóm động từ bất quy tắc thường gặp
Thay vì học theo thứ tự A–Z, bạn có thể gom theo cách biến đổi. Cách này giúp nhớ nhanh hơn, dù mỗi nhóm vẫn có ngoại lệ.
3.1 Nhóm V1 = V2 = V3
Ba dạng giống hệt nhau: cut – cut – cut, put – put – put, cost – cost – cost, hit – hit – hit, set – set – set.
3.2 Nhóm V2 = V3
Hai cột sau giống nhau: buy – bought – bought, build – built – built, keep – kept – kept, leave – left – left.
3.3 Nhóm i – a – u
Nguyên âm đổi lần lượt: begin – began – begun, drink – drank – drunk, sing – sang – sung.
3.4 Nhóm ba dạng khác nhau
Mỗi cột một kiểu: take – took – taken, write – wrote – written, break – broke – broken. Hãy xem bảng đầy đủ vì quy tắc nhóm không áp dụng cho mọi từ.
4. Bảng động từ bất quy tắc thông dụng
Bảng dưới đây là bản rút gọn để tra nhanh, sắp xếp theo chữ cái đầu.
4.1 Bảng tra nhanh theo nhóm
| V1 |
V2 |
V3 |
Nghĩa |
| be |
was/were |
been |
thì, là, ở |
| begin |
began |
begun |
bắt đầu |
| break |
broke |
broken |
làm vỡ |
| bring |
brought |
brought |
mang đến |
| buy |
bought |
bought |
mua |
| come |
came |
come |
đến |
| cut |
cut |
cut |
cắt |
| do |
did |
done |
làm |
| go |
went |
gone |
đi |
| have |
had |
had |
có |
| see |
saw |
seen |
nhìn thấy |
| take |
took |
taken |
lấy |
| write |
wrote |
written |
viết |
Một số từ ở đầu bảng chữ cái như arise – arose – arisen, awake – awoke – awoken, cast – cast – cast, choose – chose – chosen cũng rất hay gặp. Động từ có tiền tố chia theo động từ gốc, ví dụ become theo come, overtake theo take.
Mẹo tra nhanh: nhìn theo chữ cái đầu của động từ. Trên máy tính hoặc điện thoại, bạn nhấn Ctrl + F (hoặc dùng chức năng tìm trong trang) rồi gõ động từ cần tìm.
4.2 Động từ có hai dạng được chấp nhận
Một số động từ có hai dạng đều đúng:
- burn – burnt/burned – burnt/burned
- dream – dreamt/dreamed – dreamt/dreamed
- learn – learnt/learned – learnt/learned
- bear có V3 là born/borne, tùy nghĩa
- broadcast – broadcast/broadcasted
Hãy chọn một dạng và dùng thống nhất trong cả bài viết.
5. Mẹo học động từ bất quy tắc nhớ lâu
Cách học tốt là tăng số lần tiếp xúc với từ, chứ không học một lần rồi bỏ.
5.1 Học theo nhóm và vần điệu
Gom các từ có kiểu biến đổi hoặc âm tương đồng: sing – sang – sung, drink – drank – drunk, swim – swam – swum cùng theo nhịp i – a – u. Nhóm cut – cut – cut, hit – hit – hit, put – put – put thì dễ nhớ vì ba cột giống nhau. Bạn cũng có thể học qua bài hát hoặc câu vần. Hãy học các động từ phổ biến trước, rồi mới đến từ hiếm.
5.2 Ôn lặp lại và đặt câu
Ôn đi ôn lại theo từng ngày hiệu quả hơn học dồn. Bạn có thể làm flashcard: một mặt ghi V1, mặt kia ghi V2 và V3, hoặc dùng ứng dụng flashcard trên điện thoại. Sau đó đặt một câu cho từng dạng. Mẹo nhóm chỉ là hỗ trợ, vì luôn có ngoại lệ nên bạn vẫn cần học trọn bộ.
6. Lưu ý phát âm và chính tả dễ sai
6.1 Read, write và âm đuôi
Read là trường hợp đặc biệt: /riːd/ – /red/ – /red/. Cách viết giống nhau ở cả ba cột, nhưng V2 và V3 đọc là /red/. Written cần hai chữ t. Các từ như cut, hit đọc âm ngắn và dứt khoát. Đừng đọc bồi theo tiếng Việt hay bỏ âm đuôi.
6.2 Lỗi thường gặp
- has went (đúng: has gone)
- did stole (đúng: did steal)
- didn't saw (đúng: didn't see)
Hãy luyện cả phát âm lẫn mặt chữ để không mất điểm.
7. Bài tập vận dụng có đáp án
Phần này giúp bạn luyện bài tập động từ bất quy tắc ngay sau khi học lý thuyết.
7.1 Ví dụ có lời giải
- She has (write) a letter. Có has nên cần V3 của write, đáp án: written.
- Yesterday I (buy) a book. Có yesterday nên dùng V2, đáp án: bought.
7.2 Bài tập tự luyện
Bài 1–3: chia động từ trong ngoặc.
- He (go) to school yesterday.
- They have (eat) lunch.
- Did you (see) him?
Bài 4–5: sửa lỗi sai.
- She has went to the market.
- I didn't saw the message.
Bài 6–7: bị động và thì hoàn thành.
- The window was (break) by the wind.
- We have just (finish) and (write) the report. Chọn dạng đúng của write.
Đáp án và giải thích:
- went: có yesterday nên dùng V2.
- eaten: have + V3.
- see: sau did dùng V1.
- has gone: sau has cần V3, went là V2.
- didn't see: sau didn't dùng V1.
- broken: câu bị động dùng be + V3.
- written: have + V3 của write.
Tóm lại, động từ bất quy tắc cần học thuộc nhưng không quá đáng sợ nếu bạn chia theo nhóm, ôn đều và luyện cả phát âm. Hãy bắt đầu từ các từ thông dụng nhất.
Câu hỏi thường gặp
Động từ bất quy tắc có bao nhiêu từ?
Có hơn 600 từ, nhưng chỉ cần học khoảng 200–360 từ thông dụng là đủ dùng.
Read có phải động từ bất quy tắc không?
Có. Read viết giống nhau ở ba cột nhưng V2, V3 đọc là /red/.
Làm sao biết một động từ có bất quy tắc hay không?
Không có quy tắc dễ đoán. Bạn cần tra bảng hoặc từ điển.
Vì sao tiếng Anh có động từ bất quy tắc?
Nhiều từ có nguồn gốc tiếng Anh cổ và giữ cách biến đổi nguyên âm cũ, thường là những từ dùng nhiều.
Quá khứ phân từ dùng khi nào?
Dùng trong thì hoàn thành với have/has/had, trong câu bị động và có thể làm tính từ. Khi đã quen V3, bạn có thể mở rộng sang các động từ và cụm từ tiếng Anh khác để luyện cách dùng trong câu.
Xem thêm các bài học tiếng Anh khác:
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không