Trả lời nhanh: Option là gì? Option (quyền chọn) là hợp đồng tài chính phái sinh cho người mua quyền, nhưng không bắt buộc, mua (call) hoặc bán (put) một tài sản cơ sở ở mức giá định trước trong hoặc đến một ngày nhất định. Đổi lại, người mua trả một khoản phí gọi là premium.
❓ Call option và put option khác nhau thế nào?
❓ Mua option có thể lỗ tối đa bao nhiêu?
❓ Từ option còn nghĩa nào khác như full option trên xe?
1. Option là gì?
Bạn có thể hình dung option như một khoản đặt cọc giữ chỗ. Bạn trả một ít tiền để giữ quyền mua hoặc bán một thứ theo giá đã chốt, và có thể bỏ qua nếu thấy không còn lợi. Đó là cách hiểu cơ bản về option là gì trong tài chính.
Định nghĩa option (quyền chọn)
Option (tiếng Anh nghĩa gốc là "sự lựa chọn", tiếng Việt gọi là quyền chọn) là một hợp đồng quyền chọn option giữa hai bên. Người mua có quyền, không phải nghĩa vụ, được mua hoặc bán tài sản ở một mức giá đã thỏa thuận. Nếu thấy bất lợi, họ có thể không thực hiện.
Nếu bạn thắc mắc quyền chọn là gì, đó là quyền được chọn làm hoặc không làm một giao dịch trong tương lai. Người mua phải trả phí cho quyền này, và khoản phí đó không được hoàn lại. Khi tài sản cơ sở là cổ phiếu, người ta gọi là stock option, tức quyền chọn cổ phiếu.
Dạng option hiện đại xuất hiện từ năm 1973 với sự ra đời của sàn CBOE. Từ đó đến nay, nhiều thuật ngữ đi kèm như giá thực hiện, phí quyền chọn hay ngày đáo hạn đã trở nên quen thuộc, và nếu mới làm quen, bạn nên đọc thêm các khái niệm liên quan để không bị rối.
Tìm hiểu thêm các khái niệm tài chính liên quan:
Option là công cụ phái sinh
Option thuộc nhóm chứng khoán phái sinh, nghĩa là giá trị của nó phụ thuộc vào một tài sản cơ sở khác. Tài sản này có thể là cổ phiếu, chỉ số, vàng hoặc hàng hóa. Nếu bạn hỏi chứng khoán phái sinh là gì, hãy hiểu đó là các công cụ "sinh ra" từ giá của tài sản gốc.
Tại Việt Nam, sản phẩm phái sinh giao dịch chính thức từ năm 2017 với hợp đồng tương lai VN30. Khi giao dịch option, bạn không mua tài sản thật. Bạn chỉ nắm một hợp đồng gắn với biến động giá của tài sản đó.

Option thuộc nhóm chứng khoán phái sinh
Các thành phần của một hợp đồng option
Một hợp đồng option có vài yếu tố chính:
- Tài sản cơ sở: thứ được mua bán, như cổ phiếu hay chỉ số.
- Giá thực hiện (strike price): mức giá chốt để mua hoặc bán, hiểu đơn giản là "giá đã hẹn trước".
- Phí quyền chọn (premium): số tiền người mua trả cho người bán.
- Ngày đáo hạn: thời điểm hợp đồng hết hiệu lực.
- Quy mô hợp đồng: một hợp đồng option cổ phiếu tiêu chuẩn tại Mỹ thường đại diện 100 cổ phiếu.
2. Call option và put option
Có hai loại option cơ bản: quyền chọn mua và quyền chọn bán. Mỗi loại phù hợp với một kỳ vọng khác nhau về hướng đi của giá.
Call option (quyền chọn mua)
Call option là gì? Đó là quyền được mua tài sản ở giá thực hiện. Người mua call thường kỳ vọng giá tài sản sẽ tăng. Nếu giá thị trường vượt giá thực hiện, họ có thể mua rẻ hơn giá thị trường.
Put option (quyền chọn bán)
Put option là gì? Đó là quyền được bán tài sản ở giá thực hiện. Người mua put thường kỳ vọng giá giảm, hoặc dùng để phòng hộ cho tài sản đang nắm giữ. Ví dụ, ai đang giữ cổ phiếu có thể mua put như một dạng "bảo hiểm" khi lo giá rơi.

Call option và put option
Người mua và người bán option khác nhau thế nào
|
Tiêu chí
|
Người mua
|
Người bán (writer)
|
|
Quyền
|
Được chọn thực hiện hoặc không
|
Không có quyền chọn
|
|
Nghĩa vụ
|
Không có
|
Phải thực hiện khi bị yêu cầu
|
|
Khoản tiền
|
Trả premium
|
Nhận premium
|
|
Rủi ro
|
Mất tối đa premium
|
Có thể rất lớn
|
Về thời điểm thực hiện, option kiểu Mỹ có thể thực hiện bất kỳ lúc nào đến ngày đáo hạn, còn option kiểu châu Âu chỉ thực hiện đúng ngày đáo hạn.
3. Lãi lỗ của option tại ngày đáo hạn
Ví dụ minh họa với call option
Giả sử cổ phiếu A đang giá 100.000 đồng. Bạn mua call có giá thực hiện 105.000 đồng, phí 3.000 đồng mỗi cổ phiếu, đáo hạn sau 1 tháng.
- Giá lên 115.000: bạn thực hiện quyền mua ở 105.000, lời 10.000, trừ phí 3.000 còn lãi ròng 7.000 mỗi cổ phiếu.
- Giá chỉ 103.000: thấp hơn giá thực hiện nên bạn không thực hiện, mất khoản phí 3.000.
Như vậy, với vị thế mua call, mức lỗ tối đa là khoản phí đã trả, nếu bỏ qua phí giao dịch của công ty chứng khoán. Con số này chưa tính chuyện sau khi thực hiện quyền: lúc đó bạn đã sở hữu cổ phiếu thật, và giá cổ phiếu vẫn có thể tiếp tục biến động.
Bạn cũng không cần giữ đến cuối. Option có thể bán lại trước đáo hạn để chốt lãi hoặc cắt lỗ.
Điểm hòa vốn và giá trị nội tại
Giá trị nội tại là phần chênh lệch có lợi giữa giá thị trường và giá thực hiện, và không bao giờ âm. Công thức đơn giản:
- Call: giá trị nội tại = max(giá thị trường − strike, 0).
- Put: giá trị nội tại = max(strike − giá thị trường, 0).
Giá option còn gồm giá trị thời gian: phần phí người mua sẵn lòng trả thêm vì còn thời gian để giá có thể biến động có lợi. Có thể viết gọn: giá option = giá trị nội tại + giá trị thời gian.
Tại đáo hạn, điểm hòa vốn của call bằng strike + premium, của put bằng strike − premium. Trong ví dụ trên, hòa vốn là 105.000 + 3.000 = 108.000. Công thức này bỏ qua phí giao dịch và thuế, nên thực tế điểm hòa vốn có thể cao hơn một chút. Nó cũng chỉ đúng nếu bạn giữ đến đáo hạn; nếu bán sớm, lãi lỗ phụ thuộc giá option lúc bán.
4. Rủi ro và hiểu lầm thường gặp
Rủi ro khi giao dịch option
Muốn hiểu rủi ro khi đầu tư quyền chọn, hãy nhớ các điểm sau:
- Người mua mất tối đa premium (bỏ qua phí giao dịch), còn người bán option trần (naked) có thể chịu rủi ro rất lớn.
- Time decay là sự hao mòn dần của giá trị thời gian khi gần đáo hạn, nếu các yếu tố khác như giá tài sản và mức biến động không đổi. Thực tế giá option vẫn thay đổi theo giá tài sản và biến động, nhưng nếu dự đoán đúng hướng mà sai thời điểm, bạn vẫn có thể lỗ.
- Option có thể mất toàn bộ giá trị khi hết hạn, khác với cổ phiếu vốn có thể giữ lâu dài.
Nội dung này chỉ mang tính giải thích, không phải khuyến nghị đầu tư.
Những hiểu lầm phổ biến
- Mua option là mua tài sản thật: sai, bạn chỉ nắm một quyền.
- Mua cả call và put là không thể lỗ: sai, bạn vẫn có thể mất cả hai khoản phí nếu giá đứng yên.
- Option luôn rẻ hơn cổ phiếu: không chắc, và có thể mất toàn bộ phí.
- Phải giữ đến đáo hạn mới có lãi: sai, có thể bán lại trước đó.
- Option giống binary option: sai, hai loại có cấu trúc khác nhau.
5. Option còn có nghĩa nào khác?
Option trong ô tô, phần mềm và đời sống
Ngoài tài chính, option nghĩa là gì? Từ này trong tiếng Anh là "sự lựa chọn" hay "tùy chọn", và từ nghĩa gốc đó sinh ra nhiều cách dùng khác.
Với xe hơi, "full option" là cách gọi phiên bản có nhiều hoặc đầy đủ trang bị tùy chọn. Cụ thể gồm những gì còn tùy hãng, dòng xe, cấu hình và thị trường, nên bạn nên xem bảng thông số của từng xe.
Còn developer option là menu tùy chọn dành cho nhà phát triển trên điện thoại Android, chứa các thiết lập nâng cao như gỡ lỗi USB. Người dùng bình thường chỉ nên đổi khi hiểu rõ chức năng.
6. Câu hỏi thường gặp
Option và cổ phiếu khác nhau thế nào?
Cổ phiếu là quyền sở hữu một phần doanh nghiệp và có thể giữ không giới hạn thời gian. Option là hợp đồng có thời hạn, giá trị phụ thuộc vào tài sản cơ sở, không mang quyền sở hữu doanh nghiệp. Nếu đến hạn mà không có lợi, option có thể mất toàn bộ giá trị.
Option khác hợp đồng tương lai (futures) ở điểm nào?
Khi xét option so với futures, option cho người mua quyền không bắt buộc, còn futures buộc cả hai bên thực hiện hợp đồng. Với futures, người ta thường đóng vị thế bằng cách mở lệnh ngược chiều trước hạn để chốt lãi lỗ. Người mua option thì rủi ro tối đa là phí đã trả.
Có thể bán option trước ngày đáo hạn không?
Có, người mua thường bán lại để chốt lãi hoặc cắt lỗ mà không cần giữ đến cuối. Tuy nhiên, việc bán được ngay hay không còn phụ thuộc thanh khoản. Hợp đồng ít người giao dịch có thể khó bán, hoặc chỉ bán được ở mức giá kém hấp dẫn.
Option có phải binary option không?
Không. Binary option là gì? Đó là loại hợp đồng có kết quả cố định: nếu dự đoán đúng điều kiện (ví dụ giá cao hơn một mốc tại thời điểm hết hạn) thì nhận một khoản định sẵn, sai thì mất khoản đã đặt. Option thông thường thì lãi lỗ thay đổi theo giá tài sản và có thể bán lại trước hạn.
Tóm lại, option là quyền chứ không phải nghĩa vụ đối với người mua, với giá trị phụ thuộc tài sản cơ sở, giá thực hiện, phí và thời gian còn lại. Hiểu rõ call, put, điểm hòa vốn và time decay sẽ giúp bạn nhìn đúng rủi ro thay vì xem đây là đường tắt làm giàu. Nếu muốn đọc thêm những thuật ngữ giao dịch và đầu tư gần gũi, bạn có thể tham khảo các bài dưới đây.
Xem thêm các bài viết liên quan:
Nguồn tham khảo
Bạn có làm được hướng dẫn này không?
Có
Không