Trả lời nhanh: Số nguyên là các số không có phần thập phân hay phân số, gồm số nguyên dương (1, 2, 3…), số nguyên âm (-1, -2, -3…) và số 0. Tập hợp số nguyên được ký hiệu là Z. Ví dụ: -5, 0, 3 và 100 là số nguyên, còn 2,5 hay 1/2 thì không.
❓ Số 0 có phải là số nguyên không?
❓ Số nguyên khác số tự nhiên và số thực ở điểm nào?
❓ Số nguyên được dùng thế nào trong lập trình?
Số nguyên là gì là câu hỏi quen thuộc của học sinh mới làm quen với số âm. Đây cũng là kiến thức nền cho người mới học lập trình. Dưới đây là định nghĩa, cách phân loại, quy tắc tính toán và những lỗi hay gặp, kèm ví dụ dễ hiểu.
Máy tính thực hiện mọi phép tính dựa trên số nguyên. Nếu bạn cần một chiếc laptop chạy ổn định cho việc học và làm việc hằng ngày, có thể tham khảo các gợi ý dưới đây.
1. Số nguyên là gì?
1.1 Định nghĩa số nguyên
Trong toán học, số nguyên là những số "tròn", không có phần thập phân hay phân số đi kèm. Tập này gồm các số tự nhiên (1, 2, 3…), số đối của chúng (-1, -2, -3…) và số 0.
Vậy số nguyên là những số nào? Ví dụ dễ nhớ:
- Là số nguyên: -5, 0, 3, 100, -2024.
- Không phải số nguyên: 2,5; 1/2; -0,75.
Từ "integer" trong tiếng Anh có gốc Latin nghĩa là "nguyên vẹn", được ghi nhận lần đầu năm 1571. Cái tên này phản ánh đúng bản chất: số nguyên là số không bị "chia nhỏ". Khi đề bài hỏi "tìm giá trị nguyên của x", nghĩa là x phải là một số nguyên như vậy.
1.2 Ký hiệu tập hợp số nguyên Z
Số nguyên ký hiệu là Z, viết là:
Z = {…, -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3, …}
Chữ Z lấy từ tiếng Đức "Zahlen", nghĩa là "các con số". Vì vậy nếu ai đó hỏi "Z là số gì", câu trả lời là tập hợp các số nguyên.
Dấu "…" ở hai đầu cho biết tập hợp các số nguyên là tập vô hạn về cả hai phía. Không có số nguyên lớn nhất và cũng không có số nguyên nhỏ nhất. Bạn luôn có thể cộng thêm 1 hoặc trừ đi 1 để được một số nguyên mới.
2. Số nguyên gồm những loại nào?
2.1 Số nguyên dương
Số nguyên dương là gì? Đó là các số nguyên lớn hơn 0: 1, 2, 3, 4… Dấu "+" phía trước thường được lược bỏ, nên +7 và 7 là một.
Số nguyên dương thường dùng để chỉ lượng "có thêm", "tăng lên" hoặc "ở trên mốc". Ví dụ, nhiệt độ 30 độ C hay số tiền 50 nghìn đồng trong ví.
2.2 Số nguyên âm
Số nguyên âm là gì? Đó là các số nguyên nhỏ hơn 0, luôn có dấu trừ phía trước: -1, -2, -3…
Mỗi số nguyên dương a có một số đối là -a. Hai số đối nhau có tổng bằng 0: a + (-a) = 0. Ví dụ 5 + (-5) = 0. Cũng vì vậy mà số 0 là số đối của chính nó.
Một hiểu lầm phổ biến là số nguyên chỉ gồm số dương. Thực tế, số âm chiếm "một nửa" tập Z và rất hay xuất hiện trong đời sống.
2.3 Số 0 có phải số nguyên không?
Số nguyên âm | Số 0 | Số nguyên dương — Số 0 là ranh giới giữa số âm và số dương, không thuộc nhóm nào.
Câu trả lời là có. Vậy số nguyên có số 0 không thì luôn có, và 0 nằm ở vị trí trung tâm của tập Z.
Điểm đặc biệt là 0 không phải số dương, cũng không phải số âm. Nó là ranh giới giữa hai nhóm. Nhiều bạn nhầm 0 là số dương, dẫn đến sai khi giải bài "tìm số nguyên dương nhỏ nhất". Đáp án đúng là 1, không phải 0.
Thêm một lưu ý: hai số nguyên liền kề luôn cách nhau đúng 1 đơn vị. Ví dụ -1 và 0, hoặc 0 và 1. Giữa hai số nguyên liền kề không có số nguyên nào khác.
3. Số nguyên liên hệ thế nào với số tự nhiên, số hữu tỉ và số thực?
3.1 Số nguyên và số tự nhiên
Tập số tự nhiên N = {0, 1, 2, 3, …} nằm trọn trong Z. Nói cách khác, mọi số tự nhiên đều là số nguyên, nhưng điều ngược lại không đúng.
Điểm khác biệt là Z có thêm các số âm. Ví dụ, -4 là số nguyên nhưng không phải số tự nhiên.
3.2 Số nguyên, số hữu tỉ và số thực
N | Z | Q | R — Tập số tự nhiên nằm trong số nguyên, số nguyên nằm trong số hữu tỉ và số thực.
Các tập số lồng vào nhau theo thứ tự: N ⊂ Z ⊂ Q ⊂ R.
| Tập số |
Ký hiệu |
Ví dụ |
| Số tự nhiên |
N |
0, 1, 7 |
| Số nguyên |
Z |
-3, 0, 12 |
| Số hữu tỉ |
Q |
1/2, -0,75, 5 |
| Số thực |
R |
√2, 3,14…, -8 |
Mọi số nguyên đều viết được dưới dạng phân số, ví dụ 5 = 5/1, nên Z thuộc tập số hữu tỉ Q. Các phân số và số thập phân không nguyên như 2,5 là số hữu tỉ nhưng không phải số nguyên. Cuối cùng, mọi số nguyên đều là số thực, nên ý kiến cho rằng số nguyên không thuộc số thực là sai.
4. Biểu diễn và phép toán với số nguyên
4.1 Số nguyên trên trục số
Trên trục số, số nằm bên phải luôn lớn hơn số nằm bên trái.
Trên trục số, số 0 nằm ở giữa. Số dương nằm bên phải, số âm nằm bên trái, các số cách đều nhau 1 đơn vị.
Quy tắc so sánh: số nằm bên phải luôn lớn hơn. Vì vậy -2 lớn hơn -5, dù 5 "trông" lớn hơn 2. Mẹo nhớ: với số âm, phần số càng lớn thì giá trị càng nhỏ.
4.2 Quy tắc cộng, trừ, nhân, chia số nguyên
- Cộng cùng dấu: cộng phần số, giữ nguyên dấu. Ví dụ (-3) + (-4) = -7.
- Cộng khác dấu: lấy hiệu hai giá trị tuyệt đối, đặt dấu của số có giá trị tuyệt đối lớn hơn. Ví dụ (-8) + 5 = -3.
- Trừ: đổi dấu số thứ hai rồi cộng. Ví dụ 4 - (-6) = 4 + 6 = 10.
- Nhân, chia: cùng dấu ra dương, khác dấu ra âm. Ví dụ (-3) × (-2) = 6, còn (-12) : 4 = -3.
4.3 Tính chất của số nguyên
Tập Z đóng với phép cộng, trừ và nhân. Nghĩa là cộng, trừ hay nhân hai số nguyên luôn ra một số nguyên.
Tuy nhiên, Z không đóng với phép chia. Ví dụ 7 : 2 = 3,5, không phải số nguyên. Vì vậy, nghĩ rằng phép chia hai số nguyên luôn cho số nguyên là một lỗi hay gặp. Phép cộng và nhân trong Z còn có tính giao hoán, kết hợp và phân phối như với số tự nhiên.
5. Số nguyên trong đời sống và lập trình
5.1 Ví dụ số nguyên trong đời sống
Số nguyên xuất hiện quanh ta nhiều hơn bạn nghĩ:
- Nhiệt độ dưới 0: -5 độ C vào mùa đông ở vùng lạnh.
- Tiền nợ: số dư -200 nghìn nghĩa là đang nợ 200 nghìn.
- Độ cao: một điểm sâu 10 m dưới mực nước biển được ghi là -10 m.
5.2 Số nguyên trong lập trình (kiểu int)
Tràn số — Kiểu int 32-bit có dấu chỉ chứa số nguyên trong một khoảng giới hạn.
Trong số các kiểu dữ liệu cơ bản, int dùng để lưu số nguyên. Kiểu int 32-bit có dấu chứa được giá trị từ -2.147.483.648 đến 2.147.483.647. Kiểu không dấu chỉ lưu số không âm.
Nếu giá trị vượt giới hạn này sẽ xảy ra tràn số (overflow), khiến kết quả bị sai. Ngoài ra, trong C++ hay Java, phép chia hai số int sẽ cắt bỏ phần thập phân: 6/4 cho kết quả 1, không phải 1,5. Chỉ số mảng cũng bắt đầu từ 0, nên phần tử đầu tiên có vị trí 0.
Khi phải nhập nhiều con số hay chạy thử các phép tính, bàn phím số giúp thao tác nhanh và ít nhầm hơn. Bạn có thể xem thêm vài mẫu laptop có cụm phím này.
5.3 Cách nhận biết nhanh một số có phải số nguyên
Hãy xem số đó có phần lẻ khác 0 hay không. Ví dụ, 3,0 có giá trị bằng 3 nên được coi là số nguyên, còn 3,5 thì không. Với phân số, nếu tử chia hết cho mẫu, như 8/4 = 2, thì đó là số nguyên.
Câu hỏi thường gặp
0 có phải là số nguyên dương không?
Không. Số 0 là số nguyên nhưng không dương, cũng không âm. Số nguyên dương bắt đầu từ 1.
Số thập phân có phải số nguyên không?
Thường là không, ví dụ 3,5. Chỉ khi phần thập phân bằng 0, như 3,0, thì giá trị mới tương đương số nguyên 3.
Số nguyên khác số nguyên tố thế nào?
Số nguyên là tập lớn gồm số âm, số 0 và số dương. Còn số nguyên tố là số tự nhiên lớn hơn 1, chỉ có đúng hai ước là 1 và chính nó, ví dụ 2, 3, 5, 7.
Số nguyên khác số tự nhiên ở điểm nào?
Số nguyên có thêm các số âm. Số tự nhiên chỉ gồm 0, 1, 2, 3… nên là tập con của Z.
Muốn hiểu sâu hơn về số nguyên tố, hợp số và tập hợp Z, bạn có thể đọc tiếp các bài dưới đây.
Xem thêm kiến thức toán học liên quan:
Nắm được số nguyên gồm số dương, số âm và số 0 cùng ký hiệu Z, bạn sẽ dễ so sánh trên trục số và áp dụng đúng quy tắc dấu. Hãy nhớ hai lỗi hay gặp: 0 không phải số dương, và phép chia số nguyên không phải lúc nào cũng ra số nguyên, kể cả khi lập trình.
Nguồn tham khảo